Columbia Üniversitesi Mailman Halk Sağlığı Okulu’nda emeritus profesör olarak görev yapan epidemiyolog Profesör Les Roberts, Time dergisinde yayınlanan makalesinde Gazze’deki Filistin bakanlığı tarafından açıklanan ölü sayısının az olabileceğini söyledi.
Dünyanın pek çok ülkesindeki krizlerde ölümlerin ölçülmesinde görev almış olan Profesör Roberts, geçtiğimiz Aralık ayında tıp dergisi The Lancet’in Gazze’deki ölümlerin izlenmesi konusunda biri ABD Johns Hopkins Üniversitesi’nde diğeri de Londra Hijyen ve Tropikal Tıp Okulu’nda son derece deneyimli bilim insanları tarafından yürütülen iki makale yayınladığına dikkat çekti. Her iki makale de Gazze’deki rakamların makul ve güvenilir olduğu sonucuna varmıştır.
Hopkins’in analizinin, hastane eğilim raporlarının toplu rakamlarla karşılaştırılması ve BM personel ölüm oranlarının eğilimler ve ölüm mekanizmaları açısından toplu Sağlık Bakanlığı raporlarıyla karşılaştırılması gibi verilerin iç yönlerine baktığını açıkladı.
Sıra dışı karşılaştırmalar
Gazze’de çok sayıda BM personeli bulunduğuna ve bu personelin ölüm oranları ile toplam nüfus ve evlerinde bombalar altında ölen sakinlerin sayısı arasında çok yakın bir ilişki olduğuna dikkat çekti.
London School’un analizi de aynı konulardan bazılarını incelemiş ve hükümetin bombalama raporları ile uydu görüntüleri arasında neredeyse mükemmel bir korelasyon bulmuş, ancak geçen Ekim ayında sağlık tesisleri ve morglar aracılığıyla bildirilen 7.000 ölüme odaklanmıştır.
London Group tarafından analiz edilen verilerin doğrudan birçok sağlık tesisi ve morgdan geldiğini ve daha sonra Sağlık Bakanlığı tarafından açıklanan özet rakamların çoğunu oluşturduğunu belirterek, verilerin uydurulmuş olma ihtimalinin düşük olduğu sonucuna vardı.
Önceki iki değerlendirmenin ötesindeki diğer kanıtlar
Ancak Profesör Roberts, Gazze’deki Sağlık Bakanlığı raporlarında yer alan ölüm sayılarının güvenilirliğini destekleyen kanıtların bu iki değerlendirmenin ötesine geçtiğini vurguladı.
2021 yılında Gazze Sağlık Bakanlığı’nın ölüm izleme sistemi üzerine yapılan bir değerlendirme, sistemin ölüm sayısını yüzde 13 oranında eksik tahmin ettiğini ortaya koydu. Daha önceki krizlerde Sınır Tanımayan Doktorlar ve BM’nin raporları, İsrail’in yalanlamalarına rağmen, bakanlığın raporlarıyla yakından örtüşüyordu.
Roberts, dünyadaki çoğu ülkenin ölümlerin yüzde 87’sinden çok daha azını kaydettiğini, ancak Gazze’nin gözetimin iyi işlemesini sağlayan bazı özelliklere sahip olduğunu söyledi: Yüksek eğitimli bir nüfus ve insanların sağlık tesislerine ulaşması için kısa mesafeler. USAID tarafından 2014 yılında finanse edilen bir değerlendirmede doğumların yüzde 99’una eğitimli bir sağlık uzmanının katıldığının tespit edildiğini, bu oranın dünya genelinde yüzde 80 civarında olduğunu söyledi.
Savaşlarda ölen insanların sayısı her zaman siyasi bir konu olmuştur, ancak rahatlatıcı olan, genellikle, zaman içinde, gerçekliğin ve bilimin, bazen devam eden bir çatışma sırasında bile, kabul görmenin bir yolu olmasıdır.