Dünya ayakkabı pazarının kalbi sayılan Çin’in Jinjiang kentinde, her beş spor koşu ayakkabısından biri üretiliyor. Ancak bu üretimin gölgesinde, zorunlu çalıştırıldığını belirten Uygur, Kazak ve Kırgız işçilerin sesleri yükseliyor. Gelin, ABD’li büyük markaların bu işçi transfer programlarını nasıl aşmaya çalıştığını birlikte keşfedelim.
2025 yılı, zaten yüzleşilen sorunlarla dolu: Doğu Türkistan’daki Müslüman Türk halklarının zorla fabrikalara yerleştirildiğine dair bulgular beş yıldır ciddi biçimde ortaya çıkıyor. Nike ve Skechers gibi dev markaların tedarik zincirlerinin bu programa dahil olduğu 2020’den beri biliniyor. Bunun üzerine ABD, Uygur Zorunlu İşçilikten Korunma Yasası (UFLPA)nı yürürlüğe koydu ve Doğu Türkistan bağlantılı malların ithalatını yasakladı .
Ne var ki, yeni bir araştırma ABD’li markaların bu yasaları atlatmanın yollarını bulduğunu gösteriyor. Araştırmaya göre, Jinjiang’daki Sunshine Footwear fabrikası — Fulgent Sun Group’a bağlı— Vans, Nike, La Sportiva gibi markalara yıllarca üretim yaptı ve Doğu Türkistanlı işçileri ağır şekilde sömürdü . Yasa çıktıktan sonra bu tesisin ABD’ye doğrudan ihracatı durmuş görünse de, tedarik zincirinin tamamı sona ermedi.
Yasayı Atlatmanın Yeni Yolu: Fujian'dan Vietnam'a
Bu “yeni rota”nun kilit adımı Vietnam’da. Sunshine’dan gelen parça ve malzemeler —taban, astar, etiket, yapıştırıcı gibi— Vietnam’daki fabrikalara gönderiliyor, orada montaj yapılıyor ve sonuç Vans, The North Face, Timberland gibi VF Corp. markalarının ürünleri oluyor . VF, Fujian’daki fabrikayla ilişkisini Şubat 2024’te kestiğini söylese de, hangi malzemelerin ürünlere girmediğine dair belgeleri paylaşmayı reddetti .
Bazı markalar —örneğin On Running— tedarik zincirlerine dair sayfa sayfa liste sunarak şeffaflık çabası gösterdi. La Sportiva ve Jack Wolfskin ise geri dönüş sağlamadı ya da sessiz kaldı .
