HABER NİDA ÖZEL
Rusya’da siyasi gerekçelerle hapsedildiği uluslararası insan hakları örgütleri tarafından dile getirilen Tatar matematikçi Azat Miftakhov, bugün dünyanın dört bir yanındaki akademisyenlerin, sendikacıların, sanatçıların ve insan hakları savunucularının ortak dayanışma kampanyasının merkezinde yer alıyor.
2023 yılında Fransa’da kurulan Solidarité FreeAzat (Azat’la Dayanışma) Derneği, Miftakhov’un serbest bırakılması için uluslararası ölçekte yürüttüğü çalışmalarla dikkat çekiyor. Derneğin Başkanı Marie-Laetitia Garric Gribinski, Haber Nida’nın sorularını cevaplayarak Azat Miftakhov’un davasını, yürüttükleri kampanyayı ve uluslararası dayanışmanın önemini anlattı.
Gribinski, Rusya’nın Azat Miftakhov’u susturmak istediğini ancak dünya matematik camiasının onu akademik özgürlüğün simgesi hâline getirdiğini vurguluyor.
“Azat’ın davası beni derinden etkiledi”
Haber Nida: Sizi Azat Miftakhov’un davasına kişisel olarak dâhil olmaya iten ne oldu? Onun hikâyesini diğer siyasi tutuklulardan ayıran nedir?
Marie-Laetitia Garric Gribinski:
Ben bir Fransız sendika aktivistiyim ve Rusça konuşuyorum. 30 Aralık 2022’de Rus matematikçi ve sendikacı Mihail Lobanov’un savaşa karşı çıktığı için tutuklandığını öğrendim.
Fransız matematikçi Michel Broué’nin de aralarında bulunduğu matematikçiler, sendikacılar ve siyasi aktivistlerle birlikte uluslararası bir kampanya başlattık. Çok kısa sürede siyasetçilerden, akademisyenlerden, sendikalardan ve kamuoyunun tanınmış isimlerinden binlerce destek mesajı topladık.
Yalnızca on beş gün sonra Mihail Lobanov serbest bırakıldı.
Serbest kaldıktan sonra Lobanov bize Azat Miftakhov’dan söz etti. Michel Broué de zaten uzun süredir Azat’ın özgürlüğü için çaba gösteriyordu.
Azat’ın dosyasını inceledikçe onun gerçek anlamda siyasi bir tutuklu olduğunu gördüm.
Hakkındaki suçlamaların hiçbir inandırıcılığı yoktu. Savcılık iki yıl boyunca ona karşı suç üretmeye çalıştı. Buna rağmen Azat hiçbir baskıya boyun eğmedi.
Onun kararlılığı, daha adil bir dünya kurma inancı ve olağanüstü cesareti beni derinden etkiledi.
O anda yalnızca Azat için değil, bütün siyasi tutuklular için mücadele etmemiz gerektiğini düşündük.
İşte bu düşünceyle Temmuz 2023’te Solidarité FreeAzat derneğini kurduk.
“Rus yönetimi Azat’ı susturmak istiyor”
Haber Nida: Sizce Rus makamları Azat Miftakhov’u ilk cezasını tamamladıktan sonra bile neden hedef almaya devam ediyor?
Marie-Laetitia Garric Gribinski:
Bence bunun üç temel nedeni var.
Birincisi, Azat hükümete muhalif bir isimdi ve anarşist hareket içerisinde faaliyet gösteriyordu. Rus yönetimi, özellikle Ukrayna’nın işgaline karşı çıkan anarşist çevreleri yıllardır bastırmaya çalışıyor.
İkinci neden gözdağı vermek.
Azat’ın yaşadıkları, rejime karşı çıkmayı düşünen herkese verilen bir mesaj niteliğinde.
Üçüncü ve belki de en önemli neden ise Azat’ın hiçbir zaman teslim olmaması.
İşkence gördü.
Baskıya uğradı.
Ancak hiçbir zaman işlemediği suçları kabul etmedi ve yetkililerin duymak istediği ifadeleri vermedi.
“Dünya matematikçileri Azat’ı akademik özgürlüğün simgesi hâline getirdi”
Haber Nida: Azat artık yalnızca siyasi nedenlerle hapsedilmiş bir matematikçi değil; akademik özgürlüğün uluslararası sembollerinden biri hâline geldi. Sizce bu dönüşüm nasıl gerçekleşti?
Marie-Laetitia Garric Gribinski:
Fransız matematikçi Michel Broué’nin 2023 yılında Paris’te düzenlediğimiz dayanışma mitinginde söylediği bir cümle bu süreci çok iyi özetliyor:
“Dünyanın matematikçileri mücadeleden vazgeçmeyecek. Çünkü düşünce özgürlüğü onların yaşamlarının temelidir.”
Matematik dünyası uluslararası bir topluluktur.
Sınırları aşan bu dayanışma Azat’ın hikâyesini dünyanın dört bir yanına taşıdı.
Meslektaşları sayesinde cezaevinde bile araştırmalarını sürdürebildi.
Fakat bunun kadar önemli olan başka bir nokta daha var.
Azat bütün baskılara rağmen bilimi terk etmedi.
Cezaevinde matematik üretmeye devam etti.
Bu yılın sonunda Fransa’da yayımlanan saygın matematik dergilerinden birinde cezaevinde tamamladığı yeni makalesi yayımlanacak.
Bence onu akademik özgürlüğün simgesi yapan asıl unsur budur.
“Azat’ın Kharp’a gönderilmesi her şeyi değiştirdi”
Haber Nida: Son dönemde ortaya çıkan işkence iddiaları kampanyanızın stratejisini nasıl değiştirdi?
Marie-Laetitia Garric Gribinski:
Nisan 2026’da Azat’ın Rusya’nın en ağır ceza kolonilerinden biri olan Kharp’a sevk edildiğini öğrendiğimizde her şey değişti.
Burası muhalif siyasetçi Aleksey Navalnıy’ın hayatını kaybettiği yerle aynı kasabada bulunuyor.
Bu sevk bize çok açık bir mesaj verdi.
Rus yetkililer Azat’ı tamamen izole etmek istiyordu.
Onun başına istedikleri her şeyi yapabilecekleri bir ortama götürüldüğünü düşündük.
Bu nedenle Paris’te acil toplantı düzenledik.
Toplantıya milletvekilleri, insan hakları örgütleri, sendikalar ve siyasi parti temsilcileri katıldı.
Hemen ardından “Save Azat” (Azat’ı Kurtarın) adlı acil eylem komitesini kurduk.
Kısa süre sonra Azat’ın işkence gördüğünü öğrendik.
Bunun üzerine Afrika’dan Amerika’ya, Avrupa’dan Asya’ya kadar elliden fazla kuruluşun imzaladığı uluslararası bir çağrı yayımladık.
Bugün artık zamanla yarışıyoruz.
Azat’ın hâlâ hayattayken kurtarılması gerekiyor.
“Bazı sorulara güvenlik nedeniyle cevap veremem”
Haber Nida: Azat’ın avukatları ve ailesiyle düzenli iletişim kurabiliyor musunuz? Güncel durumuna ilişkin güvenilir bilgiler alabiliyor musunuz?
Marie-Laetitia Garric Gribinski:
Bu soruya güvenlik gerekçeleri nedeniyle yanıt veremem.
Solidarité FreeAzat nasıl doğdu?
Haber Nida: Solidarité FreeAzat kampanyası nasıl kuruldu ve zaman içinde nasıl gelişti?
Marie-Laetitia Garric Gribinski:
İlk başlarda birkaç Fransız aktivist ve Rus demokratla birlikte çalışıyorduk.
İlk girişimimiz siyasetçiler, sendikacılar ve akademisyenlerin imzaladığı uluslararası bir bildiri oldu.
Daha sonra kampanyayı yalnızca siyasi çevrelerle sınırlı bırakmadık.
Konserler düzenledik.
Mektup kampanyaları başlattık.
Rusya Büyükelçiliği önünde tiyatro gösterileri gerçekleştirdik.
Hatta Azat için bir film bile hazırladık.
Bu sayede yalnızca siyasi çevrelere değil, sanat dünyasına ve geniş kamuoyuna da ulaşmayı başardık.
Bugün elliden fazla uluslararası kuruluş Azat’ın serbest bırakılması ve işkencenin sona erdirilmesi çağrımıza destek veriyor.
Ayrıca Free Buryatia Foundation, savaş karşıtı Rus askerleri, Veterans for Peace, Brezilyalı sendikalar ve çok sayıda uluslararası kuruluşla birlikte çalışıyoruz.
Derneğimiz bugün yalnızca aktivistlerden değil; matematikçilerden, sanatçılardan, müzisyenlerden, oyunculardan ve çizerlerden oluşan uluslararası bir dayanışma ağına dönüştü.
“En büyük başarımız uluslararası dayanışmayı kurabilmek oldu”
Haber Nida: Bugüne kadar yürüttüğünüz kampanyanın en büyük başarısı sizce nedir?
Marie-Laetitia Garric Gribinski:
İki başarıyı özellikle vurgulamak isterim.
Birincisi, dört kıtadan elliden fazla kuruluşun ortak imzasını taşıyan uluslararası çağrımızdır.
Tek bir siyasi tutuklu için bu kadar geniş uluslararası destek oluşturabilmek son derece önemlidir.
İkinci başarı ise hazırladığımız Art Protest September 20 adlı film oldu.
Amerika Birleşik Devletleri’nden, Kanada’dan, Finlandiya’dan, Hindistan’dan ve Rusya’dan sanatçılar bu projede gönüllü olarak yer aldı.
Bu insanların hiçbiri Azat’ı şahsen tanımıyordu.
Buna rağmen onun özgürlüğü için sanatlarını ortaya koydular.
Bence giderek kutuplaşan dünyamızda siyasetçileri, sanatçıları, akademisyenleri ve insan hakları savunucularını aynı amaç etrafında buluşturabilmek gerçek bir başarıdır.
“1001 Mektup Kampanyası Azat’a umut verdi”
Haber Nida: Dünyanın birçok ülkesinden Azat’a binlerce mektup gönderildi. Bu mektupların kendisine ulaştığını biliyor mususunuz?
Marie-Laetitia Garric Gribinski:
Evet.
Şubat 2024’te tam 1.000’den fazla mektubu, 65 farklı ülkeden Azat’a gönderdik.
Cezaevi sansürü mektupların tamamını tek tek okumak yerine yazıları çıktı alarak Azat’a teslim etti.
Azat daha sonra mahkemedeki son sözünde bu kampanyadan özellikle bahsetti.
Dünyanın onlarca ülkesinden insanların kendisini düşündüğünü öğrenmenin kendisine büyük moral verdiğini söyledi.
Bu kampanya yalnızca Azat üzerinde değil, kamuoyunda da büyük etki yarattı.
Hatta Tatar basını bile bu dayanışmayı haberleştirdi.
(Devam edecek: Bölüm 2’de matematik dünyasının desteği, Harvard, akademik özgürlük, Avrupa Birliği, Türkiye’nin rolü ve uluslararası diplomasi ele alınacak.)