Kök Bayraq
Elon Musk’ın Çin’e yönelik tuhaf övgülerine dair bir kendi kendime röportaj. Bunun için 21 milyar iyi neden var.
Soru: Elon Musk, X platformunda Çin’i “harika” bir ülke olarak övdü. Ne düşünüyorsunuz?
Cevap: Hiç şaşırmadım. Doğu Türkistan’daki kamplarda ve hapishanelerde tutulan 3 milyon insan arasında onun akrabası olan kimse yok. Ebeveynlerinden ayrılıp yatılı kurumlara yerleştirilen 143.000 çocuk arasında onun 14 çocuğundan hiçbiri yok.
Çin Komünist Partisi tarafından özgürce seçme ve seçilme hakkı elinden alınan yaklaşık 1,5 milyar insan arasında, onun kendi hakları söz konusu değil. Xi Jinping, süresiz olarak cumhurbaşkanı kalmanın yolunu açıp bir milyardan fazla vatandaşın haysiyetini çiğnediğinde, ihlal edilen Musk’ın haysiyeti değildi.
Soru: Birleşmiş Milletler raporlar yayınladı. Uzmanlar soykırımla ilgili araştırmalar yayınladı. ABD dahil olmak üzere hükümetler ve parlamentolar, Uygurların durumunu soykırım olarak nitelendirdi. Elon Musk tüm bunları bir şekilde gözden kaçırmış olabilir mi?
Cevap: Bunları görüp görmemesi pek de önemli değil.
Onun gözünden bakarsanız, Çin artık bir ülke değildir. O, bir elektrikli araç pazarıdır.
Her vatandaş bir elektrikli araba gibi görünür. Her küçük çocuk, bir elektrikli arabanın parçası gibi görünür.
Ölenler, işkence görenler ya da ağlayanlar, bu bakış açısıyla, sadece elektrikli araba alacak parası olmayan insanlardır.
Başka bir şey değil.
Soru: Musk’ın Çin’i övmesi ilk kez olmuyor. Bunu defalarca yaptı — en az on kez. Acaba tüm bu övgülerinin arkasında gerçek bir aşk mı yatıyor?
Cevap: Bu son derece doğal olurdu.
Tarih, dünyadaki pek çok güzelliğin sonunda ünlü zengin erkeklerin kollarına düştüğünü gösteriyor. Zenginlik, sevgiyi uyandırma konusunda kendine özgü bir yolu vardır.
Tesla, yalnızca 2025 yılında Çin’den yaklaşık 21 milyar dolarlık gelir elde etti. Böyle bir rakamı göz önünde bulundurursak, Musk’ın Çin’e aşık olması hiç de şaşırtıcı olmaz.
Soru: Onun gerçekten aşık olduğuna dair işaretler gördünüz mü hiç?
Cevap: Evet.
İnsanlar aşkın kör olduğunu söyler.
Birkaç yıl önce Musk, Tesla’nın Şanghay fabrikasındaki işçileri övmüş, Çinli işçileri son derece övgü dolu sözlerle tanımlamış ve “Süper Yetenekli” demişti.
Ancak bildirilen çalışma koşullarını bir düşünün: aşırı uzun çalışma saatleri ve zorlu çalışma programları.
Olağanüstü uzun saatler çalışmak gerçekten “yetenek” midir?
Elbette bu yetenek değildir. Talihsizlik olabilir. Alternatiflerin olmaması olabilir. Ekonomik bir zorunluluk olabilir. Olumlu bir şekilde tanımlamak istersek, buna olağanüstü gayret diyebiliriz.
Ama yetenek mi? Hayır. Yine de Musk bunda yetenek görüyor. İşte bu: Aşk kördür.
Soru: Pek çok ülke, kuruluş ve birey, Çin hükümeti yüzünden mağdur olduklarına inanıyor. Kısa bir süre önce bir Tibetli, Birleşmiş Milletler binası önünde kendini ateşe verdi. Pek çok Amerikalı da Çin’in ABD için oluşturduğu tehditten şikayet ediyor. Sırf onların duygularına saygı duymak adına bile olsa, Musk’ın Çin’e duyduğu hayranlık ve sevgiyi biraz daha özel tutması gerekmez mi?
Cevap: Sevgi karşılıklı olmalıdır.
Ve sevginin ayakta kalması ve büyümesi için bazen yüksek sesle ifade edilmesi gerekir. Yalnızca eylemler her zaman yeterli olmaz. Her iki taraf da ilişkinin tatmin edici bir şekilde devam ettiğinden emin olduğunda, sevgi daha da güçlenir.
Musk doğal olarak Tesla’nın Çin’deki işlerinin kat kat büyümesini ister.
Sevgi dolu ailelerde, “Seni seviyorum” sözlerinin zaman zaman tekrarlanması kimseye garip gelmez.
Bu romantizm neden farklı olsun ki?
Soru: Peki Musk neden özellikle insanlara Çin’i ziyaret etmelerini tavsiye etti? Neden bunun yerine Çin’e yatırım yapmalarını veya Çin ürünleri satın almalarını teşvik etmedi?
Cevap: Birini sevdiğinizde, ona en çok ihtiyaç duyduğu şeyi, onu en mutlu edecek şeyi vermeye çalışırsınız.
Çin’in bugün en çok ihtiyacı olan şey, Uygurlara yönelik muamelesi konusunda uluslararası suçlamalardan kurtulmaktır. Yıllardır Çinli yetkililer, rehberli geziler düzenlemek ve yabancı misafirleri Sincan’ı görmeye davet etmek için büyük meblağlar harcamış, daha sonra bu gezilerden elde edilen olumlu izlenimleri kendi anlatılarını desteklemek için kullanmıştır.
Romantizm dilinden bakıldığında, Musk’ın Çin’i ziyaret etme daveti, sevgilisine küçük bir hediye olarak değerlendirilebilir.
Bir sevgi göstergesi.
Soru: Bir erkeğin, güzel ama ahlaki açıdan şüpheli bir kadına aşık olduğunu varsayalım. Kendi itibarını korumak için, kamuya açık yerlerde onunla el ele yürümekten kaçınabilir ve ilişkisini gizli tutabilir. Öyleyse neden Musk, sevgisini alenen ilan ederken bu kadar kaygısız — ve bu kadar cüretkar — davranıyor?
Cevap: Ben buna cesaret demezdim.
Buna korku derdim.
Güzel ama güçlü bir sevgili talepkar olabilir.
Ve otoriter bir devlet ise daha da talepkar olabilir.
Serbest piyasada, tüketiciler ve rekabet iş dünyasındaki başarıyı büyük ölçüde belirler. Ancak otoriter bir sistemde, merkezi hükümetin alacağı siyasi bir karar bir şirketin kaderini dramatik bir şekilde değiştirebilir.
Musk, Çin’deki devasa ticari çıkarlarının siyasi kararlardan etkilenebileceğini biliyor. Bu da ona sevgisini görünür kılmak için bir neden sunuyor.
Bu ilişkide, özel bir aşk yeterli olmayabilir. Bu aşkın kamuoyuna ilan edilmesi gerekir.
Dolayısıyla bir gün, Elon Musk, Tesla’nın Çin’deki işlerini korumak —ya da önemli ölçüde genişletmek— için daha fazlasına ihtiyaç duyulduğuna karar verip, X platformunda Xi Jinping’e evlilik teklifi yayınlarsa, hiç şaşırmam.
Ne de olsa, bir aşk ilişkisi bu kadar ilerlemişse, evlilik sadece bir sonraki mantıklı adımdır.