Kuruluşun 30 Mart 2026 tarihli arşiv çalışmasına göre, Kaynami, Çin yönetiminin Uygur aydınlarına yönelik baskı politikaları kapsamında hedef alınan isimler arasında yer alıyor. Uyghur Hjelp, özellikle son yıllarda çok sayıda Uygur yazar, akademisyen ve sanatçının keyfi gerekçelerle gözaltına alındığını veya uzun süreli hapis cezalarına çarptırıldığını vurguluyor.
Raporda, Kaynami’nin de bu kapsamda “gözaltına alınan ve akıbeti belirsiz olan Uygur entelektüeller” arasında yer aldığı ifade edilirken, benzer vakaların sistematik bir hal aldığına dikkat çekiliyor. İnsan hakları savunucuları, Çin’in özellikle 2017 sonrası dönemde Uygur toplumunun kültürel ve entelektüel yapısını hedef alan politikalar izlediğini belirtiyor.
Uygur şair ve yazarların yalnızca eserleri ve düşünceleri nedeniyle cezalandırıldığına dair çok sayıda örnek bulunduğunu kaydeden uzmanlar, bu durumun ifade özgürlüğü açısından ciddi bir ihlal oluşturduğunu ifade ediyor. Daha önce yayımlanan uluslararası raporlar da yüzlerce Uygur şairin “şiir yazmak” gibi gerekçelerle hapsedildiğini ortaya koymuştu.
Uyghur Hjelp, uluslararası topluma çağrıda bulunarak Qaynami ve benzeri durumda olan Uygur aydınların akıbetinin araştırılması ve insan hakları ihlallerine karşı daha güçlü adımlar atılması gerektiğini vurguladı.
Uzmanlara göre, Uygur entelektüellerine yönelik baskılar yalnızca bireysel hak ihlali değil, aynı zamanda bölgenin kültürel mirasına yönelik sistematik bir tehdit olarak değerlendiriliyor.
Uygur şair Rehim Yasin Kaynami’nin “Mayımhan” şiirini aslı ve Türkçe çevirisi:
مايىمخان قوشىغى
رەخىم ياسىن قاينامى
مايىمخان،مايىمخان يۈرىكىمنى تېشەر ئوق
مەن يوللارغا قارايمەن نۇزۇگۇم يوق،
مايىم يوق مايىمخان،
مايىمخان ۋۇجۇدۇمنى تېشەر ئوق…
ئاسمان يىغلاپ،تاڭ يىغلاپ
غېرىپ بولغان بىز دەيدۇ
ئەنسىز ھوۋلاپ شاماللار
ئۆچمەيدۇ بىر ئىز دەيدۇ
مايىم كۈلۈپ:باشسىزمۇ
پۈكۈلمىگەن تىز دەيدۇ…
تاغلار سېنىڭ قەلبىڭدۇر
ئاتلار يىغلار ياراقسىز
سەندە كەتكەن بىر ئوت بار
مېنىڭ قەلبىم چىراقسىز
مايىمخان،مايىمخان
كەپتىرىمگە بېرەي دان
مايىمخان،مايىمخان
جېنىڭغا مىڭ بېرەي جان
تۈننىڭ چېچى قاپقارا
ئاسمان ياغار تۈن ئۈچۈن
بىز ياغىمىز بەتلەرگە
سۇلۇپ كەتكەن گۈل ئۈچۈن
ۋەتىنىمىز شامالدۇر
تىترەپ تۇرغان كۈل ئۈچۈن…
كەتتى روھنىڭ شاھلىرى
گادايلاشقان دىل قالدى
سەن ئالەمنى سورىما
كېسىلگەن بىر تىل قالدى
جان كۆكلىگەن جايلاردا
بابۇر مىنگەن پىل قالدى
كۆز يېشىمىز بەھرىدە
دولقۇنلىغان نىل قالدى
ھەسرىتى بىز ئۇرخۇننىڭ
ئەقىدىمىز تاش بولغان
سەن چۈشەندىڭ مايىمخان
تەن بىر تامچە ياش بولغان
ئېچىرقىغان بۆرە بىز
يىلتىز بىزگە ئاش بولغان…
جەسىتىمىز كىيىمسىز
ھايا كەتتى جان كەتتى
روھىڭ بىلەن مايىمخان
ئانام ياققان نان كەتتى
ئېيتىپ ئەرك ناخشىسى
دەريا-دەريا قان كەتتى
مەن باغرىمنى يارمىسام
چېچەكلىمەس چايلىرىم
قولۇم يەتمەس ئاسماندا
يۇلتۇزلىرىم ئايلىرىم
ئاتلار ھارغىن پۇشقۇرار
تۇغۇلمىغان تايلىرىم
مايىمخان،مايىمخان
يالقۇن بىزنىڭ جېنىمىز
مايىمخان،مايىمخان
دولقۇن بىزنىڭ قېنىمىز…
Mayımhan Şarkısı
Rehim Yasin Kaynami
Mayımhan, Mayımhan, yüreğimi deler bir ok
Yollara bakarım ben, ne bir izim var ne yok,
Mayım yok, Mayımhan,
Mayımhan, bedenimi deler bir ok…
Gökyüzü ağlar, tan ağlar,
“Garip kaldık biz” der,
Huzursuz uluyan rüzgârlar
“Silinmez bir iz var” der.
Mayım gülerek: “Başsız da olsa
Eğilmemiş bir diz var” der…
Dağlar senin kalbindir,
Atlar ağlar silahsız,
Sende sönmeyen bir ateş var,
Benim kalbim ışıksız…
Mayımhan, Mayımhan,
Güvercinime vereyim yem,
Mayımhan, Mayımhan,
Canına bin can vereyim ben…
Gecenin saçı kapkara,
Gökyüzü ağlar gece için,
Biz ağlarız sayfalara
Solup giden gül için.
Vatanımız bir rüzgârdır,
Titreyen bir kül için…
Gitti ruhun şahları,
Dilencileşmiş bir gönül kaldı,
Sen âlemi sorma artık,
Kesilmiş bir dil kaldı.
Can yeşeren diyarlarda
Babur’un sürdüğü fil kaldı,
Gözyaşımız denizinde
Dalgalanan Nil kaldı…
Hasretimiz Orhun’dur,
İnancımız taşa dönmüş,
Sen anladın Mayımhan,
Beden bir damla yaş olmuş.
Uluyan bir kurdunuz biz,
Kökümüz bize aş olmuş…
Cesedimiz elbisesiz,
Haya gitti, can gitti,
Senin ruhunla Mayımhan,
Anamın tandır ekmeği gitti,
Özgürlük türküsü söylenirken
Nehir nehir kan gitti…
Ben bağrımı yarmasam
Çiçek açmaz çaylarım,
Elim ulaşmaz göklere,
Yıldızlarım, aylarım,
Atlar yorgun kişner,
Doğmamış taylarım…
Mayımhan, Mayımhan,
Alevdir bizim canımız,
Mayımhan, Mayımhan,
Dalgadır bizim kanımız…