Nöbetçi Eczaneler
Tayland, 2014 yılında yasadışı giriş yaptıkları gerekçesiyle tutukladıktan sonra alıkoyduğu 48 Uygur’dan herhangi birini ülkesine geri göndermeyi planladığını haftalarca inkâr ettikten sonra 27 Şubat’ta 40’ını aniden Çin’e iade etti.
Amerika Birleşik Devletleri, Birleşmiş Milletler ve uluslararası hak grupları Tayland’ı Uygurları Çin’e geri gönderdiği için şiddetle kınadı. Bu durumun Tayland’ın uluslararası anlaşma yükümlülüklerini ve 2023’ten itibaren insanları istismar veya işkence görme ihtimallerinin yüksek olduğu ülkelere sınır dışı etmeyi yasaklayan kendi iç hukukunu ihlal ettiğini söylüyorlar.
ABD ve bazı Batı ülkeleri, Doğu Türkistan’daki Uygurlara ve diğer Müslüman Türk halklarına yönelik muamelesi nedeniyle Pekin’i soykırımla suçladı. Birleşmiş Milletler Uygurlara yönelik muamelenin insanlığa karşı suç teşkil edebileceğini söylüyor. Pekin ise iddiaları reddediyor.
Tayland ve Çin hükümetleri geçen ay Çin’e geri gönderilmeyen sekiz Uygur hakkında hiçbir şey söylemedi.
Ancak hak örgütleri VOA’ya sekiz kişinin de Tayland’da gözaltında tutulduğunu teyit ettiklerini söylediler – üçü suçlama olmaksızın göçmenlik gözaltısında, diğer beşi ise 2020’den beri hırsızlık ve bir gözaltı merkezinden kaçmaya teşebbüs suçlarından hapis cezalarını çekiyorlar.
Hapisteki beş kişinin hapis cezaları sona erdiğinde sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya olduklarını söylüyorlar.
“Cezalarını tamamladıktan sonra göçmen gözaltı merkezlerine geri dönmek zorundalar. Bu… endişe verici bir durum, çünkü eğer Çin’den tekrar bir baskı gelirse, bu beş kişi tekrar sınır dışı edilecek en savunmasız grup olabilir,” diyor muhalefet milletvekili ve Temsilciler Meclisi Hukuk İşleri, Adalet ve İnsan Hakları Komitesi başkan yardımcısı Kannavee Suebsang VOA’ya.
Suebsang cezalarının 2029 yılında sona ereceğini söyledi.
Ancak hak grupları, Tayland kralının her yıl kraliyet bayramlarında affettiği mahkumlar listesine eklenmeleri halinde beş mahkumun bundan çok daha önce Çin’e zorunlu dönüşle karşı karşıya kalabileceğini söylüyor.
‘Çok endişeliyiz’
Tayland hükümeti 27 Şubat’taki sınır dışı işlemleriyle ilgili olarak ertesi gün internette yayınladığı bir açıklamada Çin’in aslında Uygurları kastederek 45 “Çin vatandaşının” iadesini istediğini söyledi. Taylandlı bir hak grubu olan Barış Hakları Vakfı’nın program direktörü Krittaporn Semsantad, bu sayının halen Tayland’da hapiste bulunan beş Uygur’u da içerdiğini ve bunun Çin’in onların da iadesini istediğinin bir işareti olduğunu söylüyor.
VOA’ya verdiği demeçte “Yani, evet, çok … endişeliyiz” dedi. “Bu beş kişinin cezalarını tamamladıktan sonra geri gönderilmeleri çok yüksek bir risk ve çok yüksek bir ihtimal olabilir.”
Avustralya’da yaşayan bir Uygur olan ve Dünya Uygur Kongresi’nin yürütme kurulu başkan yardımcısı Polat Sayim, halen Tayland’da gözaltında tutulan sekiz Uygur için “tehlike henüz geçmiş değil” dedi.
Bir başka yerel hak grubu olan Tayland Halkı Güçlendirme Vakfı’nın başkanı Chalida Tajaroensuk da endişelerini yineledi.
VOA’ya 40 kişinin sınır dışı edilmesinden bir gün sonra hapishanedeki beş Uygur’u ziyaret ettiğini ve onların da Çin’e geri gönderilmekten korktuklarını söyledi.
“Korkuyorlar ve aynı zamanda ağlıyorlar. Geri dönmek istemiyorlar” dedi.
‘Yakından izlememiz gerekiyor’
Hak grupları VOA’ya Tayland hükümetindeki ve gözaltı merkezlerindeki kaynaklarının kendilerine diğer üç Uygur’un da Tayland’da, Göçmen Bürosu’nun gözetiminde kaldığını söylediğini aktardı.
Ne Çin ne de Tayland bu üç kişinin neden geçen ay 40 kişiyle birlikte sınır dışı edilmediğini açıklamadı. Kannavee ve hak grupları, hapisteki beş Uygur’un aksine, yine Çin’den gelen bu üç kişinin Tayland’da ilk yakalandıklarında başka ülkelerden geldiklerini iddia ettiklerini, bunun da geri gönderilmemelerine yardımcı olmuş olabileceğini söylüyor.
Daha önce Bangladeş, Myanmar ve Tayland’da BM mülteci ajansı için çalışmış olan Kannavee, “Ancak yine de bu üç kişinin durumunu yakından izlememiz gerekiyor, çünkü zaten ifşa edildiler, yani aynı Uygur grubundan oldukları bilgisi ifşa edildi” dedi.
Tayland’ın 2014 yılında, bazılarının akrabalarının bulunduğu Türkiye’ye ve diğer ülkelere gitmek isterken ülkeye yasadışı yollardan girerken yakaladığı 300’den fazla Uygur’dan bahsediyordu.
Tayland bu gruptan çoğu kadın ve çocuk 173’ünü 2015 yılında Türkiye’ye sınır dışı etti ancak çoğu erkek 109’unu günler sonra Çin’e geri gönderdi. Çin’e geri gönderilenlerden o zamandan beri haber alınamıyor.
Geçen ayki sınır dışı edilmelerin ardından Tayland hükümeti, Pekin’in Uygurlara iyi davranılacağı ve Bangkok’un onları düzenli olarak kontrol etmek üzere elçiler gönderebileceği konusunda güvence verdiğini söyledi.
Ancak hak grupları ve Kannavee gibi muhalif milletvekilleri Pekin’in verdiği sözlerin kendilerini pek rahatlatmadığını ve Tayland hükümetini gözaltında tuttuğu sekiz Uygur’un başka bir yere yerleşmesine izin vermeye ikna etmeyi umduklarını söylüyor.
‘Bizim bir ülkemiz yok’
Taylandlı yetkililer başlangıçta başka hiçbir ülkenin Uygurları kabul etmeyi teklif etmediğini iddia etmiş, ancak daha sonra isim vermeden bazılarının teklifte bulunduğunu ve Tayland’ın Çin’in misilleme yapmasından korktuğu için bu teklifleri geri çevirdiğini kabul etti.
Reuters haber ajansı Avustralya, Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri’nin Uygurları yeniden yerleştirmeyi teklif ettiğini bildirdi.
ABD Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Pazar günü VOA’ya yaptığı açıklamada, Uygurların Çin’e geri dönmelerini engellemek için yıllardır Tayland’la birlikte çalıştıklarını ve “Uygurları zaman zaman ABD de dahil olmak üzere diğer ülkelere yerleştirmeyi sürekli ve defalarca teklif ettiklerini” söyledi.
Dünya Uygur Kongresi’nden Sayim, bu ülkelerin Tayland’ın hâlâ elinde tuttuğu sekiz Uygur için tekliflerini açık tutmaları ve Tayland hükümetine kabul etmesi için baskı yapmaya devam etmeleri gerektiğini söyledi.
“Bizim [bir] ülkemiz yok. Bu yüzden Avrupa ülkelerine yardım edip edemeyeceklerini sormak zorundayız. … Her zaman ABD, Kanada, İngiltere, Almanya ve Avustralya’ya bir karar verip onları alıp alamayacaklarını soruyoruz” dedi. “Tayland hükümeti bu insanları Çin’e geri vermemeli. Geri döndüklerinde bunun iyi olmadığını biliyorlar.”