Kazakistan, bağımsızlığını kazandığı 1991 yılından bu yana Türkistan’ın en istikrarlı ve jeopolitik açıdan en esnek aktörlerinden biri olarak öne çıkmıştır. Ülkenin dış politikasını şekillendiren en önemli unsurlardan biri, kurucu lider Nursultan Nazarbayev döneminde kurulan ve bugün de devam eden "çok vektörlü diplomasi" stratejisidir. Bu stratejinin en az konuşulan ancak en kritik sacayaklarından birini ise Kazakistan siyasetindeki Yahudi etkisi ve bu etkinin küresel diplomasiye yansımaları oluşturmaktadır.
Kazakistan siyasetindeki Yahudi nüfuzunu, klasik anlamda kitlesel bir lobi faaliyetinden ziyade; ekonomik elitlerin gücü, küresel diaspora bağları ve Astana’nın Batı dünyasıyla ilişkilerini dengeleme arayışı üzerinden okumak gerekir.
Avrasya Üçlüsü ve Oligarşik Nüfuz: Aleksandr Maşkeviç Faktörü
Kazakistan iç siyasetinde ve ekonomisinde Yahudi etkisinin kurumsallaşması, doğrudan ülkenin yer altı kaynaklarının özelleştirilmesi süreciyle ve bu süreçte devleşen isimlerle ilgilidir. Bu isimlerin başında, Kırgızistan doğumlu Yahudi asıllı milyarder iş insanı Aleksandr Maşkeviç gelir.
Maşkeviç, ortakları Patokh Chodiev ve Alijan Ibragimov ile birlikte kurduğu ERG (Eurasian Resources Group - eski adıyla ENRC) vasıtasıyla Kazakistan’ın alüminyum, demir cevheri, krom ve enerji sektörünü domine etmiştir. Maşkeviç’i sadece bir iş insanı olmaktan çıkarıp siyasi bir figür haline getiren ise Avrasya Yahudi Kongresi (EAJC) Başkanlığı dönemindeki faaliyetleridir.
Siyasi Köprü Rolü: Maşkeviç ve ekibi, Nazarbayev yönetimiyle kurdukları sarsılmaz ilişkiler sayesinde Astana’nın küresel Yahudi diasporasıyla ve Washington’daki karar alıcı mekanizmalarla doğrudan bağ kurmasını sağlamıştır.
İç Siyasete Meşruiyet Desteği: ERG grubu, Kazakistan’da istihdam sağlayan en büyük yapılardan biri olmanın yanı sıra, devletin sosyal ve kültürel projelerinin de en büyük finansörlerinden biri olmuştur. Bu durum, Yahudi elitlerin devlet katında en üst düzeyde kabul görmesinin yolunu açmıştır.
Kıbrıs – Astana Hattında Oligarşik Diplomasi: GKRY (Güney Kıbrıs Rum Yönetimi) Yakınlaşması ve EAJC Etkisi
Kazakistan’daki Yahudi sermayesi ve lobi ağının küresel diplomasiyi yönlendirme gücü, son dönemde Akdeniz ile Türkistan arasında kurulan sürpriz bir hatla somut bir örneğe dönüşmüştür. GKRY (Güney Kıbrıs Rum Yönetimi) Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis’in Kazakistan’a gerçekleştirdiği tarihi ziyaret, karşılıklı büyükelçiliklerin açılması ve Rum lidere Kazakistan’ın en yüksek nişanlarından biri olan 1. Derece Dostluk (Dostyq) Nişanı verilmesi, arka plandaki bu lobi ağının bir başarısıdır.
Finansal Güvenli Liman (Limasol): Avrasya Yahudi Kongresi’nin mimarı olan sermaye grupları, on yıllardır finansal operasyonlarının ve küresel holdinglerinin stratejik bir merkez üssü olarak GKRY (Güney Kıbrıs Rum Yönetimi) topraklarını, özellikle Limasol’u kullanmaktadır. EAJC bünyesindeki pek çok elit, Kıbrıs üzerinden Avrupa Birliği pazarına ve hukuk sistemine entegre olmuştur. Hristodulidis’in Astana ziyaretine eşlik eden dev iş dünyası delegasyonu, bu yerleşik finansal ağın diplomatik bir çatıya kavuşturulma hamlesidir.
AB İçinde Lobi Ortaklığı: Kazakistan, Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev yönetiminde çok vektörlü politikasını sürdürürken, EAJC ve onun küresel çatı örgütü Dünya Yahudi Kongresi (WJC), Astana’ya Brüksel ve Washington kapılarını açma sözü vermiştir. Rum lidere verilen devlet nişanı, Kazakistan’ın AB içinde güçlü bir dost edinme stratejisinin parçasıdır ve bu zemin doğrudan EAJC’nin Kıbrıs’taki finansal ve siyasi nüfuzuyla olgunlaştırılmıştır.
Türk Dünyası Entegrasyonuna Ağır Darbe ve "İşgal" Niteliği Çıkmazı
Kazakistan ile GKRY (Güney Kıbrıs Rum Yönetimi) arasında kurulan bu yakınlaşma, sadece ikili bir diplomasi adımı olmaktan çıkmış, Türk dünyasının jeopolitik omurgasında derin bir sarsıntıya yol açmıştır. Türk Devletleri Teşkilatı’nın (TDT) kurucu ve en güçlü üyelerinden biri olan Kazakistan Devlet Başkanı’nın, Kıbrıs’ta Rum yönetimini adanın "meşru tek temsilcisi" olarak tanıması ve Türkiye’yi "işgalci" pozisyonunda gören diplomatik söylemleri benimsemesi, Türk birliği idealine vurulmuş en büyük darbelerden biridir.
TDT ve KKTC Vizyonunun Baltalanması: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) TDT’ye gözlemci üye olarak kabul edilmesiyle yükselişe geçen Türk dünyası entegrasyonu, kurucu bir üyenin Rum tezlerine biat etmesiyle kurumsal bir krizin eşiğine gelmiştir. Ankara’nın adadaki varlığını "işgal" olarak niteleyen bu eksen kayması, Türk devletleri arasında sarsılmaz olması gereken "ortak dış politika" ve "beka dayanışması" ilkelerini doğrudan ihlal etmektedir.
Yunan ve Rum Basınında "Büyük Zafer" Çığlıkları: Kazakistan’ın bu çıkışı ve Rum lidere takdim edilen devlet nişanı, Atina ve Lefkoşa’da adeta bayram havası yaratmıştır. Rum ve Yunan siyasiler ile gazeteleri, bir Türk devletinin kendi safına çekilmesini Türkiye’ye karşı uluslararası arenada elde edilmiş "tarihi ve stratejik bir zafer" olarak manşetlerine taşımıştır.
Perde Arkasındaki Mimarlar: Yahudi Sermayesi ve İsrail’in TDT’ye Operasyonu
Görünürde iki devlet arasındaki resmi bir protokol olan bu diplomatik skandalın perde arkasındaki esas oyun kurucuları, Türkistan’daki köklü varlığıyla bilinen Yahudi sermayesi, Avrasya Yahudi Kongresi (EAJC) ve İsrail devlet aklıdır.
Türk Birliğini Engelleme Stratejisi: İsrail ve küresel Yahudi lobileri, Akdeniz’den Hazar havzasına uzanan ve Türkiye’nin liderliğinde yükselen bir "Türk Birliği" (TDT) vizyonunu kendi jeopolitik çıkarlarına yönelik potansiyel bir risk odağı olarak değerlendirmektedir. Kazakistan iç siyasetinde devasa bir ağırlığı olan EAJC ve ERG gibi siyonist finans odakları, Astana üzerindeki ekonomik kaldıraçlarını kullanarak Kazak diplomasisini sabote etmiş ve TDT içerisine nifak tohumları ekmiştir.
Doğu Akdeniz - Türkistan Enerji Güvenliği Kontratı: İsrail’in Doğu Akdeniz’deki en yakın müttefiki olan GKRY (Güney Kıbrıs Rum Yönetimi) ile Kazakistan’ın bu derece tehlikeli bir yakınlaşmaya zorlanması, tamamen İsrail’in enerji ve istihbarat güvenliğiyle ilişkilidir. Kazakistan’ın ham petrolünü İsrail’e taşıyan rotaları güvenceye almak ve Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki hamlelerini kısıtlamak adına, Yahudi sermayesi eliyle Kazakistan yönetimi Türk dünyasından koparılarak Rum-Yunan eksenine çıpalanmıştır.
Astana’nın Küresel İmaj Stratejisi ve "Dinler Arası Diyalog"
Kazakistan siyaseti, uluslararası arenada kendisini "hoşgörü, çok kültürlülük ve istikrar adası" olarak pazarlamaktadır. Bu imajın inşasında Yahudi cemaati ve uluslararası lobi kuruluşları stratejik birer enstrüman olarak kullanılmıştır.
Dünya Dinler Kongresi: Astana’da düzenli olarak gerçekleştirilen Dünya Semavi ve Geleneksel Dinler Liderleri Kongresi’ne İsrail’in başhahamları ve küresel Yahudi örgütlerinin (örneğin Amerikan Yahudi Komitesi - AJC) liderleri her zaman en üst düzeyde davet edilmiş ve ağırlanmıştır.
Washington’da Kapıları Açmak: Kazakistan yönetimi, ABD Kongresi’nde ve Beyaz Saray’da kendi lehine kararlar çıkartabilmek veya insan hakları eleştirilerini yumuşatabilmek adına, Washington’daki güçlü Yahudi lobilerinin diplomatik desteğinden sıklıkla faydalanmıştır. Kazakistan’ın dinsel hoşgörü politikası, Batı’da kredi toplamasının en kestirme yolu olmuştur.
İsrail - GKRY (Güney Kıbrıs Rum Yönetimi) - Kazakistan Üçgenindeki Güvenlik ve Enerji Aksı
Kazakistan siyasetindeki Yahudi etkisi, İsrail devleti ile yürütülen çok boyutlu ilişkilerle doğrudan beslenmektedir. Kazakistan, nüfusunun çoğunluğu Müslüman olan bir devlet olmasına rağmen, İsrail ve onun Doğu Akdeniz’deki stratejik ortaklarıyla rasyonel ve pragmatik bir ortaklık yürütmektedir.
Enerji Güvenliği: Kazakistan, İsrail’in en büyük ham petrol tedarikçilerinden biridir. Bu petrolün lojistik ve ticaret rotaları Akdeniz havzası ve Kıbrıs açıklarındaki jeopolitik dengelerle doğrudan kesişmektedir. Dolayısıyla, EAJC’nin hem İsrail hükümeti, hem GKRY (Güney Kıbrıs Rum Yönetimi) finans çevreleri, hem de Kazakistan devlet kademeleriyle olan "üç köşeli" organik bağı, coğrafi olarak birbirine uzak olan bu aktörleri ortak bir güvenlik ve enerji paydasında buluşturmaktadır.
Askeri ve Teknolojik İş Birliği: Kazakistan ordusu ve istihbarat birimleri, İsrail’den modern insansız hava araçları (İHA), sınır güvenliği teknolojileri ve siber güvenlik yazılımları tedarik etmektedir. Bu durum, Yahudi lobisinin Kazakistan’ın ulusal güvenlik bürokrasisindeki yerini ve değerini artırmaktadır.
Toplumsal Taban ve Habad-Lubaviç Hareketi
Kazakistan’daki Yahudi etkisi yalnızca yukarıdan aşağıya oligarşik bir yapıya sahip değildir; tabanda da güçlü bir kurumsal ağ mevcuttur. Bugün ülkede çoğunluğu Sovyet dönemindeki sürgünlerin torunları ve Buhara Yahudilerinden oluşan yaklaşık 10 ila 25 bin arasında bir Yahudi nüfusu yaşamaktadır.
Devlet Güvencesi: Ülke genelinde, özellikle Almatı ve Astana’da büyük ve modern sinagoglar faaliyet göstermektedir. Almatı’daki merkezi sinagog, adını Kazakistan’a sürgün edilen ve orada vefat eden ünlü Habad lideri Levi Yitzchak Schneerson’dan almaktadır.
Antisemitizmin Yokluğu: Kazakistan iç siyasetinde antisemitizm (Yahudi karşıtlığı) marjinal bir unsur bile değildir. Devlet, cemaatin güvenliğini ve dini özgürlüklerini anayasal güvence altında tutarak iç cephede istikrarı sağlamakta, dış dünyaya ise güçlü bir mesaj vermektedir.
Sonuç
Kazakistan siyasetinde Yahudilerin etkisi; ideolojik veya dini bir yayılmacılıktan ziyade, karşılıklı çıkarlara dayalı jeopolitik bir kontrattır. Ancak bu kontrat, son süreçte Türk Devletleri Teşkilatı’nın temellerini dinamitleyen, KKTC’nin haklı davasını arkadan hançerleyen tehlikeli bir operasyona dönüşmüştür. Astana yönetimi için Yahudi etkisi; Batı dünyasıyla ilişkileri geliştiren, Washington ve Brüksel'de diplomatik kapıları açan bir enstrüman gibi sunulsa da, perde arkasındaki siyonist sermaye ve İsrail, Kazakistan’ı Akdeniz’de Rum-Yunan tezlerinin hamisi yaparak Türk Birliği idealine en büyük darbeyi vurmuştur. Yahudi diasporası ve sermayesi için Kazakistan, Türkistan’ın kalbinde sadece istikrarlı bir müttefik değil, aynı zamanda Türk dünyasının jeopolitik entegrasyonunu içeriden felç etmek için kullanılan paha biçilemez bir operasyon sahasıdır.
Kaynakça
1.Cummings, S. N. (2012). Understanding Central Asia: Politics and International Relations. Routledge.
2.Melnykovska, I., & Schweickert, R. (2011). "Analyzing Alternative Paths of Development: The Role of Oligarchs in Central Asia and the Caucasus." Central Asian Survey.
3.Guzansky, Y., & Lindenstrauss, G. (2019). "Israel’s Relations with the Caspian Countries: Deepening Ties in a Changing Geopolitical Environment." Strategic Assessment, 22(1), 89-101.
