Akorda’nın açıklamasına göre, Tokayev’in Şanghay’a yaptığı iş gezisi sırasında değeri 15 milyar doları aşan 70’ten fazla ticari anlaşma imzalandı.
Tokayev, Çinli şirketlerle işbirliği yaparak, Ekibastuz’da kurulacak ve yapay zekayı geliştiren “Data Center Valley” inovasyon kümelenmesinin kurulmasını önerdi. Buna ek olarak, Kazakistan Cumhurbaşkanı, Çin iş dünyasını Alatau “akıllı şehri”nin geliştirilmesine katkıda bulunmaya davet etti.
Kazakistan Yapay Zeka ve Dijital Dönüşüm Bakanlığı, Huawei Technologies şirketiyle bir anlaşma imzaladı. Buna ek olarak, Kazakistan’da Li Auto elektrikli otomobil üretimi konusunda da bir anlaşmaya varıldı.
Tokayev, Çinli iş adamlarına “Kazakistan her zaman elverişli bir iş ortamı yaratmaya hazırdır. Yatırımları yasal çerçeve içinde güvence altına alıyoruz. Modern altyapı ve nitelikli işgücü sunarak, kapsamlı devlet desteği sağlıyoruz” dedi.
Çin, Kazakistan’ın en büyük ticaret ortağı ve alacaklısıdır. Akorda’nın verilerine göre, Kazakistan’da Çin sermayesiyle faaliyet gösteren 8.500 işletme bulunmaktadır. Pekin’in Kazakistan ekonomisine yaptığı yatırım 30 milyar doları aştı. İki ülke arasındaki ticaret hacmi 2025 yılında 49 milyar dolara ulaşacak.
Kazakistan ve Doğu Türkistan’da Çin zulmüne uğrayan Kazak Türkleri
Çin ile Kazakistan arasındaki ekonomik ve teknolojik iş birliği her geçen yıl artarken, bu yakınlaşma insan hakları konusunda da çeşitli tartışmaları beraberinde getirmektedir. Özellikle Çin’in işgali altındaki Doğu Türkistan’da yaşayan Kazak Türkleri ile diğer Türk topluluklarına yönelik uygulamaları, uluslararası insan hakları kuruluşları tarafından uzun süredir eleştirilmektedir. Bu nedenle bazı çevreler, ekonomik çıkarların insan hakları ihlallerine ilişkin kaygıların önüne geçmemesi gerektiğini savunmaktadır.
Uluslararası Af Örgütü, İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch), Birleşmiş Milletler uzmanları ve birçok bağımsız araştırma; bölgede keyfi gözaltılar, yoğun gözetim, kültürel ve dini hakların kısıtlanması gibi uygulamalara ilişkin ciddi iddialara yer vermektedir. Çin yönetimi ise bu politikaların terörle mücadele ve aşırılığın önlenmesi amacı taşıdığını ifade etmektedir. Buna rağmen, Kazak Türklerinin haklarının korunması ve aile bağlarının güvence altına alınması yönündeki çağrılar uluslararası kamuoyunda önemini korumaktadır.
Bu nedenle, Kazakistan’ın Çin ile geliştirdiği ekonomik ortaklıkların yanı sıra, sınır ötesinde yaşayan soydaşlarının temel hak ve özgürlüklerinin korunmasına yönelik daha güçlü diplomatik girişimlerde bulunması gerektiği yönünde eleştiriler de dile getirilmektedir.