43 Uygur'un Bangkok'taki Suan Phlu Göçmen Gözaltı Merkezi'nde (IDC) herhangi bir suçlama olmaksızın tutulduğu bilinirken, geri kalan beş Uygur Türkü ise kaçmaya çalıştıkları için ayrı bir yerde tutuluyor. Suan Phlu Gözaltı Merkezi'ndeki tesisler modası geçmiş, aşırı kalabalık ve kötü hijyen ve Uygur tutukluların aileleri, avukatları ve Uygur olmayan tutuklularla hiçbir teması olmadığı biliniyor. BM insan hakları uzmanlarına göre, Uygur tutuklular arasındaki erkeklerin neredeyse yarısı sağlık sorunları yaşıyor ve hastalanıyor.
8 Ocak günü Tayland Göçmenler İdaresi, Suan Phlu'daki 43 Uygur'un Çin'e geri gönderilmesine onay veren belgeleri imzalamalarını talep etti. Bununla birlikte, Uygur tutuklular arasında Çin'e geri gönderilme korkusu ve endişesi artmış durumda. Onlara "Kendi isteğiyle Çin'e geri dönüş takvimi" dağıtıldıktan sonra, topluca bu takvime imza atmayı reddettiler. Hepsi birden, "Biz şu anda Çin'e zorla geri gönderilme tehdidiyle karşı karşıyayız" şeklinde açık bir mektup yayınladılar. Sosyal medya platformlarında geniş bir şekilde yayılan ve "Associated Press" gibi prestijli uluslararası yayınlarda da yer alan bu mektupta, Bangkok'ta tutulan 43 Uygur, Çin'e geri gönderilme tehdidinin ne kadar ciddi olduğunu söylediler. Tayland makamlarının kendilerini zorla sınır dışı etme tehdidini durdurması için uluslararası topluma çağrıda bulundular.
Mektupta şöyle deniliyor: "Eğer Tayland hükümeti bizi zorla Çin'e geri gönderirse, hapse atılmamız mümkün, hatta hayatımızı kaybetmemiz de mümkün. İnsan haklarını savunan tüm uluslararası kuruluşlar ve devletlerden derhal bu işe müdahale etmelerini ve çok geç olmadan bizi bu trajik kaderden kurtarmalarını ve bize yardım elini uzatmalarını talep ediyoruz."
Ancak Tayland Göç Dairesi sözcüsü Jirayu Huangsap Perşembe günü RFA'ya verdiği demeçte, Uygur tutuklularla ilgili herhangi bir karar alınmadığını ve onları sınır dışı etme planlarının olmadığını söyledi. Sözcü Jirau Huangsab, "Böyle bir plan yok ve neden böyle söylediklerini anlamıyorum" dedi. Bu konuda kesin bir veriye sahip değilim" dedi. Tayland savunma bakanı ve başbakan yardımcısı Phumtham Wechayachai, 17'sinde gazetecilere verdiği demeçte, Tayland hükümetinin Uygur rehineleri zorla Çin'e nakletme planı olmadığını söyledi .
Tayland'da tutuklu bulunan Uygur tutukluların mevcut durumu hakkında bilgi edinmek için RFA iletişime geçti. İsminin açıklanmasını istemeyen bir Uygur, mevcut durumları hakkında şunları söyledi:
"Durumumuz değişmedi. Tayland'da gözaltına alınan 48 Uygur, Çin'e zorla geri gönderilme riski hâlâ yüksek. Ağır tehditler ve korku içinde yaşıyoruz, 12 gündür açlık grevindeyiz ve sağlığımız bozuldu. Her dört ya da beş günde bir, doktor bizi görmeye geliyor. Tayland'da Başbakanlık, 48 Uygur'un Çin'e iade kararını kaldırmadı. Bu yüzden zorla Çin'e geri gönderilme riski her zaman vardır. Uluslararası insan hakları örgütlerini ve ülkeleri derhal müdahale etmeye ve bizi kurtarmaya çağırıyoruz" dedi.
Tayland Parlamentosu üyesi Kannavee Suebsang, İsviçre'nin Cenevre şehrinde yayımlanan "Yeni İnsani Yardım" haber sitesine, çeşitli sivil toplum örgütleri ve insan hakları kuruluşlarının Tayland'da tutulan Uygurlar hakkında hükümete yönelik endişelerini dile getirmesinin ardından, Tayland hükümetinin Uygur tutukluları Çin'e geri gönderme planını ertelediğini söyledi. O, "Eğer hiçbir şey yapmamış olsaydık, hükümetin kısa sürede Uygurları sınır dışı edeceği kesindi, buna inanıyorum" dedi. 15 Ocak'ta gerçekleştirilen Tayland Parlamentosu toplantısında Kannavee Suebsang, Tayland Halk Partisi sözcüsünden hükümetin Uygurları uzun süre tutmasının sebebini ve bunu kanıtlayacak belgelerin olup olmadığını sordu. O, Tayland Parlamentosu'nun kuralına göre Başbakan Paetongtarn Shinawatra'nın 30 gün içinde bu soruya yanıt vermesini talep etti.
Gözetmenler ve uzmanlar, geçen yıl Tayland'ın bu Uygurlara tutmuş olduğu muameleyi zorbalık ve keyfi tutum olarak değerlendirerek, Tayland hükümetini uyarmıştı. Tayland hükümetinin bu Uygurları tutma sürecinde önceden sonra beş kişi hayatını kaybetti. Bunlardan ikisi küçük çocuktu.
19 Ocak günü, Uygur Hareketi başkanı ve aynı zamanda Dünya Uygur Kurultayı İcra Komitesi'nin Başkanı olan Ruşen Abbas, Yardımcı Başkanı Polat Sayım, Kurultay Güneydoğu Asya İşleri Bölümü Müdürü Savut Memet'ten oluşan bir heyet Tayland'ın başkenti Bangkok'a giderek, Amerika, İngiltere, Kanada gibi ülkelerin Tayland'daki büyükelçilikleriyle görüştü. Onlar yukarıdaki ülkelerin Tayland'daki büyükelçiliklerinin işbirliği ile Tayland hükümeti kurumları ve parlamento üyeleri ile Tayland'daki Uygurların durumu, ayrıca onların hapishane koşulları gibi meseleler hakkında ciddi müzakereler gerçekleştirdi.
Uygur Hareketi başkanı Ruşen Abbas konu ile ilgili RFA'ya şunları söyledi: "48 Uygur'un Çin'e geri gönderilme riski hâlâ devam ediyor. Diasporadaki tüm Uygurların Tayland hükümetine elimizden geldiğince baskı yapmaya devam etmesi çok yardımcı olacaktır. Tayland'ın Uygurların Çin'e geri gönderilmesine ilişkin kararı, yalnızca uluslararası insan hakları örgütleri ve demokrasilerden gelen baskı nedeniyle ertelendi. Tayland Başbakanı'nın 4 Şubat'ta Çin'e yapacağı ziyaretin zamanlaması tehlikeli olmaya devam ediyor."
Associated Press, 11 Ocak'ta Tayland parlamentosunun bir üyesi ve iki Taylandlı yetkilinin Associated Press'e Uygurların Çin'e dönüşü konusunda hükümet içinde tartışmaların sürdüğünü söylediğini bildirdi.
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (UNHCR), 21'inde web sitesinde yaptığı açıklamada, Tayland hükümetinden 48 Uygur'u Çin'e sınır dışı etmemesini istediğini söyledi. Açıklamada, "Tayland hükümeti, 48 Uygur'un Çin Halk Cumhuriyeti'ne transferini derhal durdurmalıdır" denildi. "Çin'e geri gönderilirlerse, acımasız işkence ve insanlık dışı muamele ile karşı karşıya kalacaklar. Çin'in Uygurlara zulmettiğine dair kanıtlar var. Çin'e geri gönderilmeleri halinde telafisi mümkün olmayan bir şekilde zulme uğrayacaklarından endişe duyuyoruz. Bunu yapmak, mültecilerin bedensel cezaya veya diğer şiddete maruz kalabilecekleri tehlikeli ülkelere geri gönderilmesini yasaklayan uluslararası kuralları ihlal ediyor." Açıklamada ayrıca Tayland hükümetine Uygur mültecilere gerekli yaşam koşullarını ve tıbbi bakımı sağlaması ve yasal temsilcileri veya avukatlarıyla BM kurumlarıyla görüşmelerine izin vermesi çağrısında bulunuldu.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, 15 Ocak'taki bir duruşmada, "Tayland hükümetine bu Uygurları Çin'e iade etmemesi için baskı yapmaya devam edeceğiz" dedi. Marco Rubio, "Onlar (Uygurlar), esas olarak etnik kökenleri ve dinleri nedeniyle toplanıyor ve 'yeniden eğitim merkezleri' olarak adlandırılan kamplara konuluyor" diye ekledi. "Kimlikleri alındı ve çocuklarının isimleri değiştiriliyor" dedi. Aynı gün, Bangkok'taki Çin büyükelçiliği, Tayland'da gözaltına alınan Uygurları "Uygur ayrılıkçıları" olmakla suçladı.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun yanı sıra ABD Senatörü Christopher Smith, ABD Temsilciler Meclisi Çin İcra Komitesi Başkanı, ABD Temsilcisi Tom Suozzi ve Temsilciler Meclisi Dış İlişkiler Komitesi üyesi Senatör Gregory Meeks, Tayland'a 48 Uygur'u Çin'e zorla geri göndermemeye çağıran bir bildiri yayınladı.