1979 yılında İslam Cumhuriyeti’nin kurucusu Humeyni’nin anısına inşa edilen Büyük İbadet Salonu’nda, Hamaney’in, kızının, damadının ve 3 yaşındaki torununun tabutları ile savaş sırasında yaralanan ve onun halefi olarak Rehber seçilen oğlu Mücteba’nın eşi Zehra Haddad Adil’in tabutu yerleştirildi.
Tabutlar, beyaz bir platformun üzerinde sergilendi ve İran bayrakları ile siyah yas bayraklarıyla sarıldı; bu, yetkililerin ülkenin tarihindeki en büyük cenaze töreni olacağını öngördükleri törenin başladığını işaret ediyordu.
Hamaney, 4 ay önce bölgeyi ateşe veren savaşın ilk gününde, 28 Şubat’ta Tahran’daki ikametgahının da bulunduğu bir kompleksi hedef alan Haçlı-Siyon hava saldırılarında hayatını kaybetmişti. Cenaze töreni, İranlı ve Amerikalı müzakerecilerin Pakistan ve Katar’ın arabuluculuğunda, 60 gün içinde ana ihtilaf konularında nihai bir anlaşmaya varılması umuduyla bir “mutabakat zaptı” imzalayana kadar ertelendi.
Taraftarların gözyaşları
Tören, dün Perşembe akşamı geç saatlerde, Hameney’in tabutunun üzerine siyah takkesi konarak başladı. Tören, yas çığlıkları eşliğinde ağlayan taraftar kalabalığının önünde gerçekleşti; tabutun başında duran bazı kişiler kalabalığa çiçekler attı.
Resmi televizyonun yayınladığı görüntülerde, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın Cuma günü, Şura Meclisi Başkanı ve baş müzakereci Muhammed Bakır Kalibaf’ın da aralarında bulunduğu yetkililerle birlikte, ölen Yüksek Rehber’in naaşına saygılarını sunarken görüldü.
Hameney’in oğlu ve halefi Mücteba’nın, Yüce Rehberlik görevini devraldığından bu yana kamuoyuna hiç görünmemesine rağmen, Tahran’daki ana törenlere katılıp katılmayacağı ise hâlâ bilinmiyor.
Ayrıca, İran Devrim Muhafızları Komutanı Ahmed Vahidi, Hamaney’in tabutunun önünde görüldü; bu, son savaşın ilk gününde Muhammed Bakpur’un halefi olarak atandığından bu yana nadir görülen bir kamuoyu önü görünüşüydü.
İran medyasının yayınladığı fotoğraflara göre, muhtemelen selefi gibi suikaste kurban gitmemek için savaşın başından beri temkinli davranan Vahidi, elini tabutun üzerine koymuş görünüyordu.
İran televizyonundan yayınlanan diğer görüntülerde, Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in Hamaney’in tabutuna selam verdiği görüldü. Ayrıca Pakistan İçişleri Bakanı Muhsin Naqvi, Irak Cumhurbaşkanı Nizar Amidi, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ve Afganistan Dışişleri Bakanı Amir Han da cenaze törenine katılmak üzere Tahran’a geldi.
Katılımcılar listesinde ayrıca eski Rusya Devlet Başkanı Dmitri Medvedev, Türkiye Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz, Suudi Arabistan Dışişleri Bakan Yardımcısı Velid El-Hureyji ile cenaze törenine saygılarını sunmak üzere gelen Katar, Mısır ve Umman heyetleri de yer aldı. Lübnan’daki Hizbullah, İslami Direniş Hareketi (Hamas) ve İslami Cihat Hareketi’nden temsilciler de törene katıldı.
Törene, İran’a yakın Lübnanlı müttefikler olan ve daha önceki işgalci israil saldırılarında suikasta kurban giden Lübnanlı Hizbullah Genel Sekreteri Hasan Nasrallah ile önde gelen lider Emad Mughniyeh’in aileleri de katıldı.
Tarihi bir an
Cenaze töreni, İran tarihinin kritik bir döneminde düzenleniyor. Kalibaf, cenazeyi İran tarihinin “en önemli anlarından biri” olarak nitelendirdi. Yetkililere göre, törenin 15 ila 20 milyon arasında cenazeye katılanı çekmesi bekleniyor; bu da onu ülke tarihindeki en büyük resmi cenaze töreni haline getirecek.
İran, cenaze töreni ve defnedilme sırasında herhangi bir saldırı düzenlenmemesi konusunda ABD ve işgalci israil’i uyardı. Bu sırada Tahran sokaklarında yoğun güvenlik önlemleri alınmış durumda; ana yolların her iki tarafında ordu ve polis araçları sıralanmış durumda. Nüfusu 10 milyona yaklaşan başkentte, polis ve yarı askeri Besiç Gücü mensupları motosikletlerle devriye geziyor.
İslam Cumhuriyeti’ni 36 yıl boyunca yöneten Hamaney’in vefatı, şehitlik ve yas geleneğine dayanan köklü Şii gelenekleriyle bağlantılı güçlü bir sembolik boyut kazandı; zira Şii törenlerinde katılımcılar, kederlerini ifade etmek için göğüslerine veya sırtlarına vurarak yürüyüşler düzenler.
Gece saatlerinde Tahran’ın merkezinde toplanan kalabalık, ağlayarak sloganlar atarken, Basij üyelerinden biri sesini yükselterek bu sloganları tekrarladı; diğerleri ise Hamaney’in fotoğraflarını dağıttı. Başkentteki büyük bir park, bu olay için geçici bir kamp alanına dönüştü; burada İran Kızılayı’na ait 400’den fazla çadır kuruldu.
Otobüsler, trenler ve otel indirimleri
Oteller indirimler sundu; okullar, camiler ve spor salonları cenaze törenine katılanları ağırlamak üzere hazırlandı; ayrıca otobüs ve tren güzergâhları cenaze törenine uygun şekilde yeniden düzenlendi.
Yetkililer, Tahran’daki kamu ve özel ofislerin cumartesi gününden pazartesi gününe kadar kapatılmasını emretti; trafik kısıtlamaları nedeniyle şehir merkezinin büyük bir kısmı özel araçlara kapatılacak. Ayrıca Tahran üzerindeki hava sahası cuma gününden itibaren kısmen, pazartesi günü ise tamamen kapatılacak.
Yetkililerin Pazartesi günü Tahran’ın merkezinde “kalabalık ve görkemli” bir cenaze töreni olarak nitelendirdikleri törenin ardından, cenaze İran’daki Şii dini otoritenin merkezi olan Kum şehrine ulaşacak ve Salı günü burada başka törenler düzenlenecek.
Ardından Çarşamba günü Irak’ın Necef ve Kerbela şehirlerinde, bölgedeki İran’ın müttefik gruplarından önde gelen isimlerin katılımıyla törenler düzenlenecek.
Hameney’in cenazesi, Perşembe günü İranlılar için büyük dini öneme sahip İmam Rıza Türbesi’nin yakınındaki Meşhed şehrinde düzenlenecek bir başka cenaze töreninin ardından toprağa verilecek.
