Afganistan’ın kuzeydoğusundaki Bedahşan vilayetinde bulunan Vahan Koridoru’nda inşa edilen yol, 4 Ekim 2026’da düzenlenen törenle tamamlanmış olarak duyuruldu. Özgür Asya Radyosu’nun (RFA) 13 Ekim tarihli haberine göre, yaklaşık 121 kilometre uzunluğundaki yol, Afganistan’ın Vahan bölgesinden başlayarak Çin’in Doğu Türkistan sınırına kadar uzanıyor.
Taliban yönetimi, projeyle Çin’le ticari ilişkileri geliştirmeyi ve Pakistan üzerinden geçen geleneksel ticaret güzergâhlarına olan bağımlılığı azaltmayı amaçlıyor. Ancak Afganistan tarafında yolun tamamlanmasına rağmen Pekin’in sınır geçişine izin vermemesi, projenin önündeki en önemli engel olmayı sürdürüyor.
Vahan Koridoru, Doğu Türkistan’ın batısına açılan stratejik güzergâh
Afganistan ile Çin’in doğrudan kara sınırına sahip olduğu tek bölge olan Vahan Koridoru, tarihî ve jeopolitik açıdan önemli bir konumda bulunuyor. Koridorun doğu ucundaki Vahcir Geçidi, Doğu Türkistan’ın batısındaki Taşkurgan bölgesine açılıyor.
Bölge, yalnızca Afganistan’ın ticaret yollarını çeşitlendirme çabasının bir parçası değil; aynı zamanda Çin’in sınır güvenliği politikaları ve Doğu Türkistan üzerindeki kontrolü bakımından da stratejik önem taşıyor.
Afganistan yönetimi, yeni yolun Çin pazarlarına doğrudan erişim sağlamasını ve ülkenin bölgesel ticaretteki konumunu güçlendirmesini istiyor. Fakat bu hedefin gerçekleşmesi, büyük ölçüde Çin yönetiminin sınır kapısını açma kararına bağlı.
Çin’in güvenlik gerekçeleri sınırın açılmasını engelliyor
Uluslararası basında yer alan değerlendirmelere göre Pekin, Afganistan üzerinden Doğu Türkistan’a yönelik olası silahlı geçişleri ve sınır güvenliğini gerekçe göstererek Vahan güzergâhının açılmasına mesafeli yaklaşıyor.
Çin yönetimi uzun süredir Afganistan’daki bazı Uygur silahlı gruplarını güvenlik tehdidi olarak gösteriyor ve Taliban yönetiminden bu gruplara karşı önlem almasını talep ediyor. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi de Ağustos 2025’te Afganistan’a gerçekleştirdiği ziyaret sırasında bu konuyu gündeme getirmişti.
Bununla birlikte, Çin yönetiminin güvenlik gerekçeleriyle ortaya koyduğu iddiaların bağımsız biçimde değerlendirilmesi gerekiyor. Belirli silahlı örgütlere ilişkin iddialar ile Uygur halkının tamamının güvenlik tehdidi olarak gösterilmesi birbirinden ayrı tutulmalı. Bir örgüte yönelik suçlamalar, Uygur toplumunun bütünü hakkında genelleme yapılmasını haklı çıkarmaz.
“Doğu Türkistan İslam Hareketi” tartışması
Vahan Koridoru’nun açılmasının önündeki engeller arasında, Çin yönetiminin “Doğu Türkistan İslam Hareketi” olarak adlandırdığı yapıya ilişkin güvenlik endişeleri de bulunuyor.
RFA’nın aktardığına göre, ABD yönetimi 2020 yılında söz konusu yapıyı terörle bağlantılı özel listesinden çıkardı. Bu kararın gerekçeleri arasında örgütün varlığını sürdürdüğüne ilişkin yeterli ve güvenilir kanıt bulunmaması gösterildi. Bununla birlikte, örgütün adı Birleşmiş Milletler’in ilgili yaptırım listelerinde yer almaya devam ediyor.
Bu farklılık, konunun uluslararası düzeyde tek bir değerlendirmeye dayanmadığını ortaya koyuyor. Dolayısıyla Çin yönetiminin güvenlik söylemi ele alınırken, farklı ülkelerin kararları ve mevcut kanıtlar arasındaki ayrımın korunması önem taşıyor.
Yol tamamlandı, fakat ticaret kapısı hâlâ kapalı
Afganistan’ın yeni güzergâhı tamamlaması, ülkenin Çin’le doğrudan bağlantı kurma hedefinde önemli bir aşama olarak görülüyor. Ancak yolun ticari anlamda kullanılabilmesi için Çin tarafının sınır geçişine izin vermesi ve gerekli sınır, gümrük ve güvenlik düzenlemelerinin oluşturulması gerekiyor.
RFA’nın haberinde de vurgulandığı üzere, yolun tamamlanmış olması tek başına iki ülke arasında işleyen bir ticaret koridoru kurulduğu anlamına gelmiyor.
Önümüzdeki dönemde Pekin’in nasıl bir karar alacağı, yalnızca Afganistan’ın ticaret politikalarını değil, Doğu Türkistan’ın batı sınırındaki ulaşım ve güvenlik dengelerini de etkileyecek.
Vahan Koridoru’ndaki gelişmeler, bölgesel ticaretin ötesinde, Çin’in Doğu Türkistan sınırına yaklaşımını ve güvenlik politikalarının bölge ülkeleriyle ilişkilerine nasıl yansıdığını göstermesi bakımından da yakından takip edilmeyi gerektiriyor.
