Dünya Uygur Kongresi (DUK), ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’nun Özbekistan’a gerçekleştirmesi planlanan ziyaret öncesinde Washington yönetimine çağrıda bulundu. DUK, Rubio’nun Orta Asya ülkeleriyle ilişkilerde Uygur Türklerinin hak ve özgürlüklerini öncelikli gündem maddesi hâline getirmesini istedi.
16 Ekim 2026 tarihli basın açıklamasında, Rubio’nun 200’den fazla Amerikalı iş insanından oluşan bir heyetle Özbekistan’a gitmeye hazırlandığı belirtildi. Ziyaret kapsamında düzenlenecek C5+1 Bakanlar Toplantısı’nda ABD Dışişleri Bakanı’nın, Orta Asya’nın beş ülkesinin dışişleri bakanlarıyla bir araya gelmesi ve ABD’nin ticari heyetine liderlik etmesi bekleniyor.
DUK, ziyaretin ABD ile Orta Asya arasındaki ekonomik ve stratejik ilişkilerin geliştirilmesi açısından önemli bir fırsat olduğunu vurgulayarak bu iş birliklerinin insan haklarına ve temel özgürlüklere saygıyla birlikte yürütülmesi gerektiğini ifade etti.
Orta Asya’daki Uygur Türkleri baskı riskiyle karşı karşıya
DUK’un açıklamasında, Orta Asya’nın bir yandan Doğu Türkistan’daki baskılardan kaçan Uygur Türkleri için sığınma bölgesi olduğu, diğer yandan bölgedeki Uygur topluluklarının Çin’in sınır ötesi baskı politikalarına karşı savunmasız kaldığı belirtildi.
Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan başta olmak üzere Orta Asya ülkelerinde yaşayan Uygurların gözetim, yıldırma, keyfî gözaltı ve Çin’e zorla geri gönderilme riskiyle karşı karşıya bulunduğuna dikkat çekildi.
Açıklamada, Pekin yönetiminin Uygurların siyasi, kültürel ve dinî faaliyetlerini kontrol altına almak amacıyla bölge ülkelerinden iş birliği talep ettiği ifade edildi. DUK, bu durumun Uygur Türklerinin güvenliği ve temel hakları açısından ciddi endişelere yol açtığını kaydetti.
Pompeo’nun girişimleri hatırlatıldı
Dünya Uygur Kongresi, eski ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo’nun Uygur meselesini 2019 yılında Orta Asya liderleriyle yaptığı görüşmede gündeme getirdiğini hatırlattı. Pompeo’nun bölge ülkelerine Uygurların Çin’e sınır dışı edilmemesi çağrısında bulunduğu, 2020 yılında Kazakistan ziyareti sırasında da konuyu yeniden gündeme taşıdığı belirtildi.
DUK, Marco Rubio’nun da benzer bir tutum sergileyerek ABD yönetiminin Orta Asya’daki Uygur Türklerinin haklarına verdiği desteği açıkça ortaya koyabileceğini ifade etti.
Dünya Uygur Kongresi’nden ABD’ye dört maddelik çağrı
DUK, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio’dan Orta Asya’daki Uygur Türklerinin korunması amacıyla dört temel konuda girişimde bulunmasını istedi.
1. Uygurların Çin’e zorla geri gönderilmesi engellensin
Orta Asya hükümetlerinin, zulüm, keyfî gözaltı, işkence veya ağır insan hakları ihlalleri riskiyle karşı karşıya kalabilecek Uygurları Çin makamlarına teslim etmemesi gerektiği vurgulandı. DUK, sınır dışı etme, iade veya başka yollarla zorla geri gönderme uygulamalarının sona erdirilmesini talep etti.
2. Çin’in sınır ötesi baskı politikalarına karşı çıkılsın
ABD’nin, Orta Asya ülkelerine Çin’in Uygurları izleme, sindirme, gözaltına alma veya susturma taleplerini reddetmeleri yönünde baskı yapması istendi. Açıklamada, Uygurların siyasi görüşleri, barışçıl faaliyetleri, dinî uygulamaları veya yurt dışındaki yakınlarıyla iletişimleri nedeniyle hedef alınmaması gerektiği belirtildi.
3. Uygur mültecilerin ve sığınmacıların güvenliği sağlansın
Korunma talebinde bulunan Uygurların adil sığınma prosedürlerine erişebilmesi ve zulüm riski bulunan ülkelere geri gönderilmeye karşı etkili koruma elde etmesi gerektiği ifade edildi. DUK, Uygurların güvenliğinin Pekin yönetimiyle yürütülen diplomatik veya ekonomik ilişkiler uğruna tehlikeye atılmaması çağrısında bulundu.
4. İnsan hakları, bölgesel ortaklıkların temel şartlarından biri olsun
ABD’nin Orta Asya ülkeleriyle geliştireceği ticaret, yatırım, güvenlik iş birliği ve diplomatik ilişkilerin ölçülebilir insan hakları taahhütlerini içermesi gerektiği kaydedildi. DUK, bölge ülkelerinin sınır ötesi baskıları önlemek ve Uygurlar başta olmak üzere savunmasız toplulukların haklarını korumak için somut adımlar atmasını istedi.
Ekonomik ilişkiler insan haklarını gölgede bırakmamalı
Dünya Uygur Kongresi’nin çağrısı, ABD’nin Orta Asya ile ekonomik ve stratejik ilişkilerini geliştirmeye yönelik girişimleri sırasında Uygur Türklerinin karşı karşıya olduğu sorunların da diplomatik gündemde tutulması gerektiğini ortaya koyuyor.
DUK’a göre Marco Rubio’nun Özbekistan ziyareti, Washington yönetiminin Uygur haklarına yönelik yaklaşımını açık biçimde ortaya koyması ve bölge ülkelerinden somut güvenceler talep etmesi için önemli bir fırsat niteliği taşıyor.
Açıklamada, Uygurların güvenliği ve temel özgürlüklerinin korunmasının yalnızca insan hakları meselesi olmadığı, aynı zamanda ABD ile Orta Asya arasındaki uzun vadeli ilişkilerin temel unsurlarından biri olması gerektiği mesajı verildi.
