Nöbetçi Eczaneler
Şubat 2013’te Pekin havaalanında Çinli yetkililer tarafından 55 yaşındaki babasından ayrılan ve şu anda ABD’de yaşayan 30 yaşındaki Cevher Ilham, Kyodo News’e yaptığı açıklamada o günden bu yana Çin’e dönmediğini ve babasının şu an nerede olduğunun bilinmediğini söyledi.
Pekin’deki Çin Minzu Üniversitesi’nde eski bir profesör olan İlham Tohti’nin Amerika Birleşik Devletleri’ndeki bir üniversitede misafir akademisyen olarak görev almak üzere ülkeden ayrılması yasaklanmıştı.
Daha sonra Ocak 2014’te gözaltına alındı ve aynı yılın Eylül ayında kapalı kapılar ardında yapılan bir duruşmanın ardından mahkum edildi. Uygurların ata yurdu olan Doğu Türkistan’ın bağımsızlığını savunmak ve Çin hükümetine karşı şiddetli direniş vaaz etmekle suçlandı.
Kasım 2014’te kesinleşen cezası, insan hakları örgütlerinin ve Batılı hükümetlerin tepkisini çekti. Uygur azınlığın hakları için verdiği mücadele nedeniyle 2019 yılında Avrupa Parlamentosu tarafından Sakharov Ödülü’ne layık görülen İlham Tohti, Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterildi.
Fransa’da düzenlenen bir törenle Sakharov Ödülü’nü babası adına kabul eden Cevher İlham, babasının serbest bırakılması çağrısında bulundu ve çoğunluğu Müslüman olan Uygur halkının haklarını savundu.
2018’den bu yana çok sayıda Uygur’un Çin’deki tesislerde “yeniden eğitim” amacıyla gözaltında tutulduğu ortaya çıkarken, Cevher İlham etnik grup için koşulların “yıldan yıla kötüleştiğine” inandığını söyledi. Zulümden kaçmak için Çin’den kaçan Uygur, Kazak ve Özbek etnik azınlıklarından insanların hikayelerini toplayan 2023 belgesel filminin yapımına öncülük etti.
Cevher İlham, “All Static & Noise” filmi için pek çok insanın “özgürlükten mahrum bırakıldıkları günlük yaşamları hakkında tanıklık etme cesaretini gösterdiğini” söyledi. Filmin dünya çapında bir izleyici kitlesine ulaşmasını umuyor.
Bu yılın Ocak ayında, Cevher İlham ilk kez Japonya’yı ziyaret etti ve ülkeyi Uygurların zorla çalıştırılmasıyla üretilen ürünlerin kullanımının yasaklanması ve hak ihlallerinin durdurulması yönündeki uluslararası çabalarla uyumlu hale getirmek için bir yasal değişiklik yapılması çağrısında bulundu.
Çin’in iktidardaki Komünist Partisi’nin dünyanın ikinci büyük ekonomisini desteklediği için zorla çalıştırma uygulamasını sürdürdüğünde ısrar etti. Cevher İlham dünya çapındaki şirketleri, köle işçi çalıştırdığından şüphelenilen Çin tedarik zincirleriyle ilişkilerini sonlandırmaya çağırdı.
Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği (AB) dahil olmak üzere büyük ekonomiler, zorla Uygur işçiliğiyle üretilen malların ithalatını yasaklayan mevzuatı kabul etti.
2022 yılında Birleşmiş Milletler (BM) tarafından hazırlanan bir raporda, Pekin’in terörizm ve aşırıcılığa karşı uyguladığı stratejiler bağlamında Doğu Türkistan’da “ciddi insan hakları ihlalleri” yapıldığı ve 2017-2019 yılları arasında “mesleki eğitim ve öğretim merkezlerine” yerleştirilenlerin işkence, istismar ve insanlık dışı muameleye maruz kaldığı belirtildi.
Ancak Çin hükümeti, değerlendirmenin “Çin karşıtı güçler tarafından uydurulan dezenformasyon ve yalanlara dayandığını” ve “tamamen yasadışı ve geçersiz” olduğunu iddia ederek raporu reddetti.
Röportajda Cevher İlham, Amerika Birleşik Devletleri’ndeki Bloomington merkezli Indiana Üniversitesi’nde misafir akademisyen olmak üzere babasından nasıl ayrıldığını hatırladı. Ona orada eşlik etmesi gerekiyordu.
Crvher İlham’ın uçağa binmesine izin verilirken, “özgürlükler ülkesine” seyahat etmeyi dört gözle bekleyen babasının göçmenlikten geçmesi Çinli yetkililer tarafından engellendi. İlham Tohti o sırada kızına, yetkililerin Uygur kızlarının “zayıf” olduğunu düşünmemesi için ağlamamasını söyledi.
Ayrıca kızına Çin’i terk etmesi gerektiğini söyleyerek, “Bu ülkenin sana nasıl davrandığına bir bak. Hâlâ bu ülkede kalmak istiyor musun?”
Babasının ABD’deki arkadaşlarının desteğini alan Cevher İlham, medyaya verdiği röportajlarda babasının serbest bırakılması çağrısında bulundu ve o zamanlar iyi derecede İngilizce bilmemesine rağmen Nisan 2014’te Kongre önünde ifade verdi.
İlham Tohti’nin arkadaşları, Cevher İlham’ın babasının Uygur insan hakları için verdiği mücadeleyi üstlendiğini, ancak babasının “çok zor bir ortamda”, “insan hakları ve ifade özgürlüğü olmayan” bir toplumda ve “aşırı baskı” altında konuştuğu için “asla onun seviyesine ulaşamayacağını” söyledi.