Nöbetçi Eczaneler
Abduveli Eyüp’ün 25 Şubat’taki konuşmasından sadece saatler önce bildirilen iptal, dış baskılarla ilgili spekülasyonlara yol açtı; Eyüp ve diğerleri Çin’in etkisinin bir faktör olabileceğini söyledi.
Abduveli Eyüp, BM Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü’nün (UNESCO) Paris’teki merkezinde düzenlenen konferansta 10 dakikalık bir konuşma yapmak ve panelist ve başkan/raportör olarak görev yapmak üzere davet edilmişti.
Organizatör, Eyüp’ün VOA ile paylaştığı e-postada “Sizi 2. Uluslararası Herkes için Dil Teknolojileri Konferansı’nda (LT4ALL 2025) bir konuşma yapmak üzere davet etmekten memnuniyet duyuyoruz” dedi.
VOA’ya konuşan Eyüp, “Katılımımı, Pekin’in amansız baskısına karşı korumak için mücadele ettiğim Uygur dilinin durumu hakkında nadir bir şans olarak gördüm” dedi.
Konuşmasının Çin’in baskısıyla iptal edildiğini söyledi.
“Sebebini çok basit görüyorum. Çin’in Uygur dili ve kültürünü sistematik olarak silmesine yönelik eleştirilerim ve Çinli temsilcileri eğitimde Uygurca yasağı konusunda sorgulamam” dedi.
Kansas Üniversitesi’nden dilbilim mezunu olan Eyüp, 2011 yılında Çin’e dönerek sadece Mandarin dilinde eğitim veren okullara karşı Uygurca eğitim veren okullar açtı. 2013 yılında “yasadışı bağış toplama” suçlamasıyla tutuklanan Eyup, 2015 yılında Türkiye’ye kaçmadan önce 15 ay işkence gördüğünü ve 2019’da Norveç’e yerleştiğini söyledi.
Orada, Çin’in kültürel baskılarını belgelemek için Uygur Hjelp’i kurdu – bu çalışması 2024 Dil Hakları Savunucuları Ödülü’ne layık görüldü. Kardeşleri Doğu Türkistan’da gözaltında tutulmaya devam ediyor.
Çin işgal altında tuttuğu Doğu Türkistan’da uyguladığı “çift dilli eğitim” politikası 2000’li yılların başında yürürlüğe girdi ve çift dilli eğitim vaat etti ancak daha sonra bir asimilasyon aracı olarak eleştirildi. 2017 yılına gelindiğinde okullarda Uygurca eğitim yasaklanmaya başlandı ki bu durum araştırmacılar ve savunucular tarafından dilsel soykırım olarak eleştiriliyor.
24 Şubat günü geç saatlerde Eyüp, LT4ALL Organizasyon Komitesi’nden “Sunumunuzu yarınki programa dahil etmek için onay alamadığımızı ancak bu akşam öğrendiğimizi üzülerek bildirmek isteriz” şeklinde bir e-posta aldı.
Zirve organizatörleri tarafından gönderilen ve daha sonra Eyüp tarafından VOA ile paylaşılan e-posta şöyle devam ediyor: “Maalesef son dakikada bilgilendirildik ve bu karar bizim kontrolümüz dışındadır.” Onayı kimin ya da neden reddettiğine ilişkin daha fazla ayrıntı verilmedi.
O günün erken saatlerinde, aralarında Uygur gözetimiyle bağlantılı bir teknoloji firması olan iFlytek’in bir temsilcisinin de bulunduğu Çinli sunumculara Pekin’in azınlık dilleri üzerindeki kısıtlamaları hakkında doğrudan sorular yöneltmişti.
Zirveye katılan iFlytek temsilcisi, VOA’nın Eyüp’ün sunumunun neden iptal edildiğine dair iddiasıyla ilgili sorusuna bu raporun yayınlandığı saat itibariyle yanıt vermedi.
İnsan Hakları İzleme Örgütü’ne göre, ses tanıma konusunda uzmanlaşmış Çin merkezli bir şirket olan iFlytek, Doğu Türkistan polisine en az 2016 yılından bu yana ses izi sistemleri tedarik ediyor ve bölgedeki kitlesel gözetimde kullanılan ulusal bir veri tabanı oluşturmak için güvenlik kurumlarıyla ortaklık yapıyor.
VOA’ya konuşan Eyüp, Çinli temsilcilere Çin’in Uygur dilini eğitimden neden yasakladığını sorduğunu – ilk olarak 2017’de Doğu Türkistan’ın bazı bölgelerinde yürürlüğe giren bir politika – ancak hiçbir cevap alamadığını söyledi.
Oturumun ardından Eyüp, neden Mandarin yerine İngilizce konuştuğunu ve ailesinin nerede olduğunu soran birkaç Çinli delegeyle karşı karşıya kaldığını anlattı. Erkek ve kız kardeşinin Çin toplama kamplarında -muhtemelen şimdi de hapishanelerde- tutulduğunu açıkladığında, delegeler iddialarını reddederek akrabalarını “terörist” olarak nitelendirdi.
Eyüp, “Çinli temsilcilerle karşılaşmamın, sunumumun konferans programından çıkarılmasına katkıda bulunduğuna inanıyorum” dedi.