Fransız L’Humanité gazetesi Çarşamba günü, Fas’ın Batı Sahra’da İsrail silahları kullanarak aralarında çocukların da bulunduğu onlarca sivili öldürdüğünü ortaya koyan bir araştırma yayınladı.
Fas, tartışmalı Batı Sahra bölgesinin yüzde 80’ini kontrol ediyor ve kendi egemenliği altında bir özerklik planı öneriyor. Cezayir tarafından desteklenen Polisario Cephesi’nin Sahravi bağımsızlık hareketi ise BM’nin önerdiği şekilde bir self-determinasyon referandumu talep ediyor.
BM Batı Sahra’yı “kendi kendini yönetemeyen bölge” olarak kabul etmektedir.
ABD, Rabat’ın İsrail ile ilişkilerini normalleştirmesi karşılığında 2020 yılında Fas’ın bölge üzerindeki egemenliğini tanıdı. İsrail de Fas’ın Batı Sahra üzerindeki egemenliğini geçen yıl tanımıştı.
Rabat 2020’de Polisario Cephesi’nin “ciddi provokasyonlarına son vermek” için bölgeye karşı askeri bir operasyon başlattı.
Yaklaşık dört yıldır Sahraviler düzenli olarak çatışmalar yaşandığını bildirmekte ve sıklıkla Fas tarafına insan kaybı verdirdiklerini iddia etmektedirler, ancak bu Fas makamları tarafından hiçbir zaman doğrulanmamıştır.
Olaylar Sahraviler tarafından düzenli olarak rapor edilmekte ve Sahraviler topraklarına “el konulduğunu” ve mülklerinin “ateşe verildiğini” iddia etmektedir.
L’Humanité’ye göre Fas, Ekim ayında Fas’ın kontrolü altındaki 66,000 nüfuslu Smara havaalanındaki askeri üsten İsrail yapımı insansız hava araçları kullandı.
Gazeteye göre söz konusu insansız hava araçları Hermes 900 stratejik keşif uçağı ve Hermes 450 taktik uçağı olup havadan karaya füzelerle donatılabiliyor. Bu iki model İsrailli üretici Elbit Systems tarafından geliştirilmiştir.
Temmuz ayında Intercept, Avrupa Politika Analiz Merkezi’nde insansız teknolojiler konusunda uzmanlaşmış bir araştırmacı olan Federico Borsari aracılığıyla benzer bilgiler aktarmıştı.
Borsari’ye göre Fas’ın elinde 150 adet dikey iniş kalkış yapabilen insansız hava aracı (WanderB, ThunderB ve İsrailli BlueBird Aero Systems şirketi tarafından üretilen kamikaze insansız hava aracı SpyX dahil), üç adet Heron TP ve Israel Aerospace Industries tarafından üretilen Harop mühimmatının yanı sıra Elbit Systems tarafından üretilen dört adet Hermes 900 insansız hava aracı bulunuyordu.
Ayrıca Fas’ın savaş amaçlı kullanılan Bayraktar TB2 insansız hava araçları ve Çin Wing Loong insansız hava araçlarına sahip olduğunu belirtti.
Fas Hava Kuvvetleri de 2020 yılında Reuters’a yaptığı açıklamada ABD’nin MQ-9B SeaGuardian insansız hava araçlarını satın alacağını duyurmuştu.
L’Humanité’nin haberine göre, “Polisario Cephesi’nin kontrolü altındaki bölgelerin bu katil uçaklar tarafından kuşatılması, kurtarılmış bölgelerin orada yaşayan göçebelerden boşaltılmasıyla sonuçlandı.” Haberde insansız hava araçlarının hem insanları hem de hayvanları hedef aldığı ve 2021’den bu yana 170 sivilin vurulduğu, aralarında iki çocuğun da bulunduğu 86 kişinin öldüğü belirtildi.
İsrail insansız hava aracı fabrikaları
İsrail ile Fas arasındaki ilişkilerin 2020 yılında normalleşmesinden bu yana iki ülke özellikle savunma alanında işbirliği anlaşmaları imzaladı.
Dönemin İsrail Savunma Bakanı Benny Gantz, Kasım 2021’de Fas’ın İsrail’in güçlü askeri sanayisinden teknoloji edinmesini kolaylaştırmayı amaçlayan ve İsrail tarafına göre bir Arap ülkesiyle türünün ilk örneği olan “benzeri görülmemiş” bir güvenlik işbirliği anlaşmasının imzalanması için Rabat’ta sıcak bir şekilde karşılandı.
‘Sadece birkaç yüz göçebe hâlâ direniyor. Diğerleri sürülerini terk ederek mülteci kamplarına katılmak ya da Moritanya’ya çekilmek zorunda kaldı’
- Abdeslam Omar Lahsen, Sahralı Mahkumlar Derneği
Bu mutabakat zaptıyla her iki ülkenin savunma bakanlıkları ve silahlı kuvvetleri de birbirleriyle daha kolay iletişim kurabilecek ve bilgi paylaşımında bulunabilecekler; oysa bu tür bir iletişim daha önce sadece kendi istihbarat servisleri aracılığıyla mümkündü.
2023 yılında Rabat’taki İsrail irtibat bürosu başkanı Shai Cohen, Elbit Systems tarafından Fas’ta iki insansız hava aracı fabrikası açılacağını duyurdu.
İsrailli diplomat, daha fazla ayrıntı vermeden iki sanayi tesisinden birinin Kazablanka’da bulunacağını belirtti.
Sahra Mahkumları ve Kayıp Aileleri Derneği Başkanı Abdeslam Omar Lahsen, Fransız gazetesine verdiği demeçte, Fas’ın saldırıları nedeniyle son üç yılda yaklaşık 30,000 kişinin zorla yerinden edildiğini tahmin ederek, “Etnik temizlik politikası yavaş yavaş yerleşiyor” dedi.
“Sadece birkaç yüz göçebe hâlâ direniyor. Diğerleri sürülerini terk ederek mülteci kamplarına katılmak ya da Moritanya’ya çekilmek zorunda kaldı.”
