ABD'nin seçilmiş başkanı Donald Trump'ın Çin'in Uygurlara yönelik baskılarını eleştiren iki kişiyi yeni yönetimde üst düzey dış politika görevlerine seçmesi Uygur savunucuları tarafından memnuniyetle karşılandı. Ancak bu durum seçilmiş başkan ile gelecekte bir parlama noktası da olabilir.
Trump'ın dışişleri bakanı adayı Senatör Marco Rubio ve ulusal güvenlik danışmanı Temsilci Mike Waltz, Çin'in işgali altındaki Doğu Türkistan’da Uygurlara ve diğer Müslüman Türk halklarına yönelik zulmünü kınamak için milletvekili olarak nüfuzlarını kullanmaya çalıştılar.
Bir insan hakları avukatı ve aynı zamanda Atlantik Konseyi Stratejik Dava Projesi'nde kıdemli hukuk ve politika danışmanı olan Rayhan Asat, "Her iki ofisle de çalıştığım için gelecekten umutluyum" dedi. Asat Uygur kökenli ve kardeşi Ekpar Asat Çin'de hapiste. "Uygur haklarıyla ilgili yasalara öncülük etme ve sponsorluk yapma konusundaki güçlü kayıtları kendileri için konuşuyor."
2021 yılında Waltz, Çin'in insan hakları sicili nedeniyle ABD'nin ertesi yıl Pekin Kış Olimpiyatlarını boykot etmesi çağrısında bulunmuş ve etkinliği Nazi Almanya'sında düzenlenen meşhur 1936 Yaz Oyunlarına benzetmişti.
Rubio uzun zamandır Çin'de insan haklarının savunucusu olmuştur. Aksi kanıtlanmadıkça Doğu Türkistan’dan gelen tüm malların zorla çalıştırılarak üretildiğini varsayan ve bunların ABD'ye ithal edilmesini yasaklayan Uygur Zorla Çalıştırmayı Önleme Yasası'nın 2021'deki eş sponsoruydu. Bu yasa, 2017'den bu yana bir milyondan fazla kişinin gözaltına alındığı Doğu Türkistan’daki baskılara karşı ABD hükümetinin bugüne kadar attığı en iddialı adım olarak görülüyor. Çin hükümeti 2021 yılında Doğu Türkistan’daki kovuşturma sayısına ilişkin verileri yayınlamayı durdurdu.
2006'dan 2023'e kadar İnsan Hakları İzleme Örgütü'nde Çin direktörü olarak görev yapan Sophie Richardson, "Çin ve insan hakları konularında uzun süre çalışmış, sağlam, ağırbaşlı bir Kongre üyesi" dedi.
Pekin, ABD'nin Doğu Türkistan’daki insan hakları ihlalleri nedeniyle Çinli yetkililere yaptırım uygulamasına tepki olarak 2020 yılında Teksas Senatörü Ted Cruz ve diğerleriyle birlikte Rubio'ya da yaptırım uygulamıştı.
İlk Trump yönetimi, Çin'in Doğu Türkistan’daki baskılarına yanıt vermek için yaptırımlar uygulamak ve bunu bir soykırım olarak tanımlamak da dahil olmak üzere bir dizi önemli adım atmış olsa da, bu tür eylemler başkanın kendisinden ziyade yönetim yetkilileri tarafından yönlendirilmiş gibi görünüyor. Rubio ve Waltz'un Çin'deki insan hakları konusundaki güçlü inançları, ikinci bir Trump yönetiminde bir gerilim noktası olabilir.
Trump'ın eski ulusal güvenlik danışmanlarından John Bolton, The Room Where It Happened adlı kitabında, Trump ile Şi arasında 2019 yılında yapılan ve sadece iki lider ile tercümanlarının hazır bulunduğu bir toplantıda, ABD tercümanına göre ABD Başkanı Çinli mevkidaşına Uygurları hapsetme çabalarının "yapılacak en doğru şey" olduğunu söyledi. Trump bu iddiayı reddetti.
Trump 2020 yılında Axios'a verdiği demeçte, devam eden ticaret görüşmelerini sekteye uğratabileceği endişesiyle baskılara karışan Çinli yetkililere ABD Hazinesi tarafından yaptırım uygulanmasını ertelediğini söylemişti. O dönemde Trump yönetimi, Doğu Türkistan’daki ihlallerin suç ortağı olarak görülen Çin hükümet kuruluşlarına ve Çinli şirketlere ihracat kısıtlamaları ve sorumlu görülen Çin Komünist Partisi yetkililerine vize kısıtlamaları getirmiş, ancak daha sert Hazine Bakanlığı yaptırımları uygulama adımını henüz atmamıştı.
Trump ayrıca o hafta, gelecekteki yaptırımların belirlenmesi amacıyla Başkan'ın Doğu Türkistan’daki insan hakları ihlallerinden sorumlu tüm kişileri tanımlayan bir raporu Kongre'ye sunmasını gerektiren Uygur İnsan Hakları Politikası Yasası'nı imzalamıştı.
Şu anda Stanford Üniversitesi Demokrasi, Kalkınma ve Hukukun Üstünlüğü Merkezi'nde misafir akademisyen olarak görev yapan Richardson, "Yönetimde kesinlikle bu konuları derinden önemsediğini düşündüğüm insanlar vardı" dedi ve ekledi: "Ancak bence Başkan'ın tutumu, yönetimin insan hakları konusundaki güvenilirliğini kesinlikle azalttı."
Rubio ve Waltz için bir başka pürüz de elektrikli araç şirketi Tesla'nın Şanghay'da bir "gigafactory "si bulunan ve 2022 yılında Doğu Türkistan’ın başkenti Urumçi'de bir showroom açan yakın Trump müttefiki Elon Musk. Rubio o dönemde bu durumu kınamış ve X'te "Ulussuz şirketler Çin Komünist Partisi'nin bölgedeki soykırım ve köle emeğini örtbas etmesine yardım ediyor" diye yazmıştı.
