Uygur Akademisi Amerika Şubesi tarafından organize edilen forum, akademisyenler, bilim insanları, girişimciler, eğitimciler ve gençleri aynı çatı altında buluşturarak, diasporada milli kimliğin korunmasına yönelik çözüm önerilerinin tartışıldığı kapsamlı bir istişare platformuna dönüştü.
Forum, son yıllarda Doğu Türkistan’da devam eden ağır baskılar, kültürel asimilasyon politikaları ve diaspora toplumunun karşı karşıya bulunduğu yeni sorunlar ışığında düzenlenirken, katılımcılar yalnızca mevcut sorunları değerlendirmekle kalmayıp gelecek nesiller için izlenmesi gereken yol haritasını da ele aldı.
“Milli varlığımızın geleceği diasporanın omuzlarında”
Forumun açılış konuşmasını yapan Uygur Akademisi Başkanı ve tıp araştırmacısı Dr. Rişat Abbas, bugün Uygurların karşı karşıya bulunduğu en büyük meselenin yalnızca fiziksel varlığın korunması olmadığını, aynı zamanda dilin, kültürün ve milli kimliğin gelecek kuşaklara aktarılması olduğunu vurguladı.
Abbas, Çin yönetiminin yıllardır uyguladığı politikaların özellikle Uygur aydınlarını, akademisyenleri, din adamlarını ve toplum üzerinde etkili isimleri hedef aldığını belirterek, bunun tesadüf olmadığını ifade etti. Ona göre Pekin yönetimi, bir milletin geleceğinin eğitimli kadroları ve kültürel hafızasıyla ayakta kaldığını bildiği için öncelikle bu kesimi etkisiz hale getirmeye çalışıyor.
2016’dan bu yana Doğu Türkistan’da Uygur dili, eğitimi, dini ve kültürel mirasına yönelik sistematik baskıların arttığını hatırlatan Abbas, bölgede milli kimliği koruyacak sivil faaliyetlerin neredeyse tamamen ortadan kaldırıldığını, bu nedenle tarihi sorumluluğun artık özgür ülkelerde yaşayan Uygur diasporasına düştüğünü söyledi.
Açılış konuşmasında diasporanın üç temel görevi bulunduğunu belirten Abbas, bunları “vatanındaki mazlum halkın sesi olmak”, “genç nesilleri yetiştirmek” ve “Uygur dili, dini, kültürü ile milli kimliğini koruyarak geliştirmek” şeklinde sıraladı.
Forumun merkezinde dört temel başlık yer aldı
Bir günlük program boyunca yapılan sunumlar ve paneller dört ana konu etrafında şekillendi:
- Uygur milli kimliğinin korunması,
- Bilim ve teknolojide Uygurların geleceği,
- Diaspora ekonomisinin güçlendirilmesi,
- Genç nesillerin yetiştirilmesi ve liderlik.
Katılımcılar, diasporanın artık yalnızca Çin’in uyguladığı baskıları uluslararası kamuoyuna anlatan bir yapı olmaktan çıkıp, kendi insan kaynağını, ekonomik gücünü ve kurumsal kapasitesini geliştirmesi gerektiği konusunda ortak görüş bildirdi.
Tarihten ders: Tatarların tecrübesi örnek gösterildi
Forumda söz alan tanınmış Uygur yazar Dr. Es’et Süleyman, tarih boyunca benzer felaketlerle karşılaşan Tatar toplumunun deneyimlerine dikkat çekti.
Süleyman, Sovyet baskıları sonrasında diasporaya yayılan Tatarların kimliklerini koruyabilmek için okul, cami ve kültür merkezleri kurduklarını, ana dil eğitimine büyük önem verdiklerini ve ekonomik dayanışma ağları oluşturduklarını anlattı.
Aynı şekilde geçmişte Abdülaziz Çingizhan, Polat Kadiri, Memtili Tevfik ve Abdülhalik Uygur gibi isimlerin de sürgünde milli dava için büyük fedakârlıklar yaptığını hatırlatan Süleyman, bugün aynı sorumluluğun diasporadaki yeni nesil Uygur aydınlarının omuzlarında bulunduğunu söyledi.
Gençlerden kimlik vurgusu
Forumun en dikkat çeken bölümlerinden biri genç konuşmacıların sunumları oldu.
Harvard Üniversitesi Tarih ve Sosyal Antropoloji Bölümü mezunu Kevser Yasin, diasporada yetişen çocukların giderek ana dillerinden uzaklaştığını belirterek, bunun yalnızca Uygurların değil, vatansız kalan birçok halkın yaşadığı ortak bir sorun olduğuna dikkat çekti.
Yasin’e göre bir millet kendi vatanından mahrum kaldığında ilk kuşak dili büyük ölçüde koruyabilse de ikinci ve üçüncü kuşaklarda dil kaybı hızlanıyor. Bu nedenle diasporada düzenlenen Nevruz kutlamaları, Meşrep etkinlikleri, üniversite organizasyonları ve gençlik girişimleri yalnızca kültürel faaliyet değil, aynı zamanda milli kimliği yaşatan önemli araçlar olarak görülüyor.
Cornell Üniversitesi Siyaset Bilimi mezunu Zilale Enver ise üniversite yıllarında kurdukları gençlik girişimlerinin farklı kuşaklardan Uygurları bir araya getirdiğini anlattı.
Enver, “Sessizlik hiçbir zaman çözüm değildir. Sessizlik devam ettikçe zulüm de büyür.” diyerek gençlerin hem toplumsal hem uluslararası platformlarda daha görünür olması gerektiğini ifade etti.
Ailelere büyük görev düşüyor
Forumda eğitim uzmanı Dr. Nurnisa Kurban ile “Mehriban Ana” Ana Dil Okulu’nun kurucusu Süreyya Ablimit, diasporada doğan çocukların milli kimliğinin korunmasında ailelerin üstlendiği role dikkat çekti.
Konuşmacılar, çocukların yaşadıkları ülkenin sosyal yapısına uyum sağlamalarının doğal olduğunu ancak bunun Uygur kimliğinden uzaklaşmaları anlamına gelmemesi gerektiğini belirtti.
Aile içinde güven ortamı oluşturulmasının, çocuklarla ana dilde iletişim kurulmasının ve kültürel değerlerin günlük hayatın bir parçası hâline getirilmesinin kimlik aktarımında en etkili yöntem olduğu ifade edildi.
Bilim ve teknoloji yeni fırsatlar sunuyor
Forumun önemli başlıklarından biri de bilim ve teknoloji oldu.
Lawrence Berkeley Ulusal Laboratuvarı araştırmacısı Dr. Barat Açınuk, Loma Linda Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Ekbercan Şerip, Harvard Üniversitesi öğretim görevlisi Dr. Gülnar Aziz Yulgun ve medya analisti Turgun Kaşgari, bilimsel araştırmaların ve ileri teknolojinin Uygur gençleri için yeni imkânlar sunduğunu anlattı.
Konuşmacılar, yapay zekâ, bulut teknolojileri, otomasyon ve yüksek teknoloji alanlarında yetişecek Uygur gençlerinin yalnızca bireysel başarı elde etmekle kalmayıp, gelecekte kendi şirketlerini kurarak diaspora toplumunun ekonomik gücünü de artırabileceğini belirtti.
“Ekonomik güç olmadan kalıcı başarı mümkün değil”
Forumda girişimcilik ve ekonomi de geniş şekilde ele alındı.
Uzun yıllardır Uygur girişimcilere danışmanlık yapan Dr. Kayser Mecit, diasporadaki gençlerin kariyer planlamasını doğru yapmasının önemine değinerek, başarılı bireylerin zamanla topluma yatırım yapan liderlere dönüşmesi gerektiğini söyledi.
Girişimci Şakir Şemsi ise Batı’daki “venture capital” (girişim sermayesi) sistemini anlatarak, teknoloji alanında şirket kurmak isteyen Uygur gençlerinin bu finansman modellerinden yararlanabileceklerini ifade etti.
Katılımcılar, güçlü bir ekonomik yapının diasporanın eğitim, kültür ve sivil toplum çalışmalarını sürdürülebilir hâle getireceği konusunda görüş birliğine vardı.
“Yeni bir başlangıç”
Forumun kapanış konuşmasını yapan Uygur Akademisi Amerika Şubesi Başkanı Dr. Mehmet Emin, yaklaşık üç buçuk aylık hazırlığın ardından gerçekleştirilen organizasyonun beklenen hedeflere ulaştığını belirtti.
Mehmet Emin’e göre forumun başarısında üç temel unsur etkili oldu:
İlk olarak, toplantının klasik insan hakları konferanslarından farklı olarak yalnızca Doğu Türkistan’daki baskıları anlatmak yerine, diasporanın kendi geleceğini inşa etmeye odaklanması.
İkinci olarak, farklı yaş gruplarından, farklı mesleklerden ve farklı uzmanlık alanlarından konuşmacıların bir araya getirilmesi.
Üçüncü olarak ise organizasyonun yüksek maliyetli salonlar yerine Uygur Ana Dil Okulu’nda gerçekleştirilmesi ve bütün kaynakların doğrudan topluma fayda sağlayacak içeriklere ayrılması.
Katılımcılar, “Kopmayan Bağ – Uygur Forumu”nun gelecek yıllarda geleneksel hâle getirilmesi gerektiği yönünde görüş bildirirken, toplantının Uygur diasporasının kendi iç kapasitesini geliştirmeye yönelik yeni bir dönemin başlangıcı olabileceği değerlendirmesinde bulundu.
