Çin ile Tayvan arasındaki gerilim, Pekin yönetiminin Batı Pasifik’te geniş kapsamlı deniz ve hava faaliyetlerini artırmasıyla yeni bir boyuta taşınıyor. Askerî uzmanların değerlendirmelerine göre Çin, olası bir Tayvan krizinde yalnızca adayı denizden kuşatmakla yetinmeyip ABD ve müttefiklerinin bölgeye ulaşmasını da engelleyebilecek bir askerî kapasiteyi sınamaya çalışıyor.
ABD merkezli Savaş Araştırmaları Enstitüsü (ISW) ile American Enterprise Institute araştırmacılarının 13 Kasım 2026 tarihinde yayımladığı değerlendirmede, Çin’in resmen duyurmadığı geniş çaplı askerî hareketliliğin Tayvan’ı uzun süreli biçimde dış müdahaleden izole etme senaryosunu içerdiği belirtildi.
Değerlendirmede, Çin donanmasına ait farklı filoların Batı Pasifik’te koordineli biçimde faaliyet göstermesi, uçak gemisi gruplarının uzun süre denizde kalması ve ikmal gemilerinin hareketlerinin bu hazırlığın önemli göstergeleri arasında olduğu kaydedildi.
Batı Pasifik’te 100’den fazla Çin gemisi görüldü
Tayvan Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreteri Joseph Wu, kasım ayının başında Çin donanması ve sahil güvenliğine ait 100’den fazla geminin Tayvan çevresi, Güney Çin Denizi ve Batı Pasifik’te faaliyet gösterdiğini açıklamıştı.
Çin’e ait deniz unsurlarının tamamı doğrudan Tayvan çevresinde konuşlanmadı. Bazı filolar adanın yakınlarında hareket ederken, diğer unsurlar Tayvan’ın doğusundan Guam yönüne uzanan geniş bir bölgede faaliyet yürüttü.
Tayvan Savunma Bakanlığı, 2 Kasım’da ada çevresinde 49 Çin askerî hava aracı uçuşu tespit etti. Bu uçuşların 36’sının güney bölgelerinde gerçekleştiği bildirildi.
Reuters’ın 13 Kasım tarihli haberine göre, bölgedeki Çin gemilerinin sayısı daha sonra yaklaşık 70’e geriledi. Ancak Çin’in doğu, kuzey ve güney askerî komutanlıklarına bağlı deniz unsurlarının faaliyetlerini sürdürdüğü belirtildi.
Bu durum, gemi sayısındaki azalmanın askerî hareketliliğin sona erdiği anlamına gelmediğini ortaya koyuyor.
Çin’in hedefi yalnızca Tayvan’ı kuşatmak değil
ISW’nin değerlendirmesinde dikkat çekilen en önemli noktalardan biri, klasik deniz ablukası ile askerî izolasyon arasındaki fark oldu.
Klasik bir deniz ablukasında amaç, bir bölgeye ticari gemilerin ulaşmasını engellemek, limanları kontrol altına almak ve ekonomik baskı oluşturmaktır.
Askerî izolasyon ise çok daha geniş bir stratejiyi ifade ediyor. Bu senaryoda hedef, yalnızca ticari ulaşımı kısıtlamak değil, ABD ve Japonya gibi ülkelerin askerî unsurlarının Tayvan’a ulaşmasını da önlemek.
Böyle bir stratejinin uygulanabilmesi için Çin donanmasının Tayvan çevresindeki sularda faaliyet göstermesinin ötesinde, Batı Pasifik’in geniş alanlarında uzun süre operasyon yapabilmesi gerekiyor.
Araştırmacılara göre son dönemdeki deniz hareketliliği, Pekin’in bu kapasiteyi geliştirmeye çalıştığına işaret ediyor.
Uçak gemisi Liaoning bir aydır denizde
Çin’in askerî hazırlıklarında öne çıkan unsurlardan biri de Liaoning uçak gemisi ve ona eşlik eden deniz filosu oldu.
ISW’nin değerlendirmesine göre Liaoning uçak gemisi görev grubu, 13 Kasım itibarıyla yaklaşık bir aydır denizde bulunuyordu. Ona eşlik eden diğer deniz unsurlarının ise Batı Pasifik’te en az iki haftadır faaliyet gösterdiği belirtildi.
Bu uzun süreli konuşlanma, Çin donanmasının yalnızca kısa süreli tatbikatlar gerçekleştirmekten ziyade açık denizlerde devamlı operasyon yapma kabiliyetini geliştirmeye çalıştığı şeklinde yorumlandı.
Japonya Savunma Bakanlığının gözlemlediği hareketlilikte, Çin gemilerinin 2 ve 12 Kasım tarihlerinde Miyako Boğazı üzerinden Pasifik’e doğru büyük ikmal gemilerine eşlik etme faaliyetleri yürüttüğü değerlendirildi.
Uzmanlara göre savaş gemilerinin uzun süre görev yapabilmesi için yakıt, mühimmat, yiyecek ve teknik destek zincirinin kesintisiz işlemesi gerekiyor. Bu nedenle ikmal gemilerinin faaliyetleri, Çin’in olası bir uzun süreli askerî operasyon için kapasitesini sınaması açısından önem taşıyor.
Üç farklı askerî komutanlık birlikte hareket ediyor
Askerî değerlendirmede öne çıkan bir diğer gelişme, Çin ordusunun doğu, kuzey ve güney askerî komutanlıklarına bağlı deniz unsurlarının aynı operasyonel faaliyet içerisinde yer alması oldu.
Farklı bölgelerde görev yapan bu komutanlıkların deniz kuvvetlerinin birlikte hareket etmesi, Çin’in geniş çaplı müşterek operasyon kabiliyetini geliştirmeye çalıştığı şeklinde değerlendiriliyor.
Tayvan çevresindeki olası bir çatışmanın Batı Pasifik’e yayılması durumunda Çin’in yalnızca kendi kıyılarına yakın bölgelerde değil, çok daha uzak deniz sahalarında da askerî faaliyet yürütmesi gerekecek.
Bu nedenle farklı komutanlıklara bağlı filoların koordinasyonu, uzun süreli operasyonların sürdürülebilmesi bakımından kritik önem taşıyor.
Çin tatbikatları neden resmen duyurmadı?
Son askerî hareketliliğin dikkat çeken yönlerinden biri de Pekin yönetiminin kapsamlı bir tatbikat duyurusu yapmamış olması.
ISW araştırmacıları, Çin’in bu tercihi bilinçli olarak yapmış olabileceğini değerlendiriyor. Buna göre Pekin, Tayvan çevresindeki geniş çaplı askerî varlığını olağan ve sürekli bir faaliyet haline getirmeyi hedefliyor olabilir.
Bu yaklaşımın, Tayvan yönetimi ve uluslararası toplum üzerinde psikolojik baskı oluşturabileceği belirtiliyor.
Çin’in askerî varlığını düzenli biçimde artırması, Tayvan’ın savunma kapasitesine yönelik güveni zayıflatabileceği gibi ABD ve müttefiklerinin olası bir müdahalenin maliyetini yeniden değerlendirmesine de yol açabilir.
Tayvanlı yetkililer ise Çin’in son faaliyetlerini askerî baskı ve gözdağı olarak değerlendiriyor.
Pekin yönetimi: Faaliyetler rutin askerî eğitim
Çin yönetimi ise askerî hareketliliğin Tayvan’a yönelik yakın bir saldırının hazırlığı olduğu yönündeki yorumları kabul etmiyor.
Çin Savunma Bakanlığı, ekim ayında Liaoning uçak gemisinin Batı Pasifik’teki faaliyetlerinin yıllık rutin eğitim programı kapsamında gerçekleştirildiğini açıklamıştı.
Çin Komünist Partisi’ne yakınlığıyla bilinen Global Times gazetesi de 11 Kasım’daki yayınında, donanma ve sahil güvenlik faaliyetlerinin Pekin’in egemenlik anlayışı çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiğini savundu.
Böylece aynı askerî hareketlilik konusunda iki farklı değerlendirme ortaya çıktı. Tayvan ve ABD merkezli araştırma kuruluşları gelişmeleri bölgesel güvenliğe yönelik baskı olarak yorumlarken Pekin yönetimi bunları olağan askerî faaliyetler olarak nitelendiriyor.
Çin Tayvan’ı işgal etmeye mi hazırlanıyor?
Askerî değerlendirmeler, Çin’in yakın zamanda Tayvan’ı işgal etme kararı aldığına ilişkin kesin bir kanıt ortaya koymuyor.
Tayvan’ın denizden ve karadan işgal edilmesi, geniş çaplı askerî sevkiyat, hava ve deniz üstünlüğü, lojistik destek ve uzun süreli operasyon kabiliyeti gerektiren çok daha kapsamlı bir süreç.
Buna karşılık askerî izolasyon veya abluka, doğrudan işgal gerçekleştirilmeden de Tayvan üzerinde siyasi ve askerî baskı oluşturmak amacıyla kullanılabilecek seçenekler arasında bulunuyor.
Uzmanlar, Çin’in bu tür operasyonlara yönelik hazırlık yapmasının mutlaka yakın bir saldırı anlamına gelmediğini, ancak Pekin’in gelecekteki olası krizlerde kullanabileceği askerî seçenekleri genişlettiğini belirtiyor.
Tayvan gerilimi küresel ekonomiyi de etkileyebilir
Çin’in Batı Pasifik’teki askerî faaliyetlerinin sonuçları yalnızca Tayvan ve çevresindeki ülkelerle sınırlı kalmayabilir.
Tayvan, gelişmiş yarı iletken çip üretiminde dünya açısından kritik bir konumda bulunuyor. Ada çevresinde yaşanabilecek uzun süreli bir abluka veya askerî çatışma, küresel teknoloji üretimini, enerji taşımacılığını ve uluslararası ticaret yollarını ciddi biçimde etkileyebilir.
ABD, Japonya ve Filipinler başta olmak üzere bölgedeki ülkelerin Çin’in askerî kapasitesini yakından takip etmesi de bu nedenle önem taşıyor.
Son değerlendirmeler, Tayvan çevresindeki rekabetin artık yalnızca ada ile Çin anakarası arasındaki deniz sahasıyla sınırlı olmadığını, Batı Pasifik’in tamamına yayılan daha geniş bir güç mücadelesine dönüştüğünü gösteriyor.
Çin’in uzun süreli deniz operasyonları ve dış müdahaleyi engelleme kapasitesini geliştirmeye yönelik faaliyetleri, bölgedeki askerî dengelerin geleceği açısından yakından izlenmeye devam ediyor.





















