Kaşgarlı’nın çalışmasına göre günümüzde devletler arasındaki rekabet yalnızca askeri güç üzerinden yürümüyor. Ekonomik bağımlılık, dijital ağlar, veri güvenliği, finansal araçlar ve kültürel nüfuz da ülkelerin stratejik kapasitesini doğrudan etkileyen unsurlar haline geliyor. Araştırma, Çin’in Türkiye’deki etkisinin de bu çok boyutlu çerçevede değerlendirilmesi gerektiğini ileri sürüyor.
“Sessiz yayılma” vurgusu
Araştırmada Çin’in Türkiye üzerindeki etkisi “sessiz yayılma stratejisi” olarak tanımlanıyor. Buna göre Çin, klasik askeri yöntemlerden ziyade ticaret, teknoloji, sağlık, lojistik, dijital platformlar ve kültürel etkileşimler üzerinden nüfuz alanını genişletiyor.
Raporda özellikle sağlık, teknoloji ve sanayi alanlarında Çin’e artan bağımlılığın Türkiye açısından yeni kırılganlıklar oluşturduğu belirtilirken, dijital platformlar ve veri akışlarının da ulusal güvenlik bakımından yeni risk alanları meydana getirdiği ifade ediliyor.
Veri güvenliği ve dijital egemenlik uyarısı
Kaşgarlı’nın çalışmasında dikkat çeken başlıklardan biri de dijital egemenlik konusu oluyor.
Araştırmaya göre dijital altyapılar üzerinden oluşabilecek dış bağımlılık yalnızca teknolojik bir mesele değil; aynı zamanda milli güvenlik, veri güvenliği ve stratejik özerklik açısından değerlendirilmesi gereken bir konu olarak öne çıkıyor. Raporda veri akışlarının kontrolü ile dijital platformların oluşturduğu etkinin geleceğin jeopolitik rekabet alanlarından biri haline geldiği değerlendirmesi yapılıyor.
Ekonomik ilişkiler stratejik perspektifle ele alınmalı
Çalışmada Türkiye-Çin ekonomik ilişkileri de yalnızca ticaret hacmi üzerinden değerlendirilmiyor.
Rapora göre ticaret dengesizlikleri, altyapı yatırımları ve tedarik zincirleri üzerinden gelişen ekonomik ilişkiler, uzun vadede stratejik sonuçlar doğurabilecek nitelik taşıyor. Bunun yanında eğitim, medya ve kültürel faaliyetler üzerinden oluşan etkinin de uzun vadeli algı yönetimi açısından dikkate alınması gerektiği ifade ediliyor.
“Mesele yalnızca ekonomi değil”
Araştırmanın temel tezlerinden biri ise Çin-Türkiye ilişkilerinin yalnızca ekonomik bir başlık olarak değerlendirilmemesi gerektiği yönünde.
Raporda, Çin’in etkisinin jeopolitik ve stratejik boyutlarının da bulunduğu belirtilerek, Türkiye’nin üretim kapasitesini güçlendirmesi, kritik sektörlerde dışa bağımlılığı azaltması ve dijital egemenliğini koruyacak bütüncül politikalar geliştirmesi gerektiği vurgulanıyor.
ASSAM raporunda öne çıkan başlıklardan biri
Mirkamil Kaşgarlı’nın araştırması, ASSAM’ın 8-9 Kasım 2025 tarihlerinde düzenlediği “Avrupa ve Orta Asya (Türkistan) Bölgesi Krizlerine Çözüm Arayışı Kongresi” kapsamında hazırlanan stratejik raporda yer alan çalışmalar arasında bulunuyor. Rapor, Avrupa ve Orta Asya coğrafyasındaki siyasi, ekonomik, güvenlik ve jeopolitik gelişmeleri farklı disiplinlerden uzmanların katkılarıyla ele alıyor.
Kaşgarlı’nın “En Tehlikeli Çin, Pekin’deki Çin Değil, Türkiye’deki Çin’dir” başlıklı araştırması ise Türkiye’nin Çin ile ilişkilerini güvenlik, ekonomi, teknoloji ve dijital egemenlik ekseninde tartışmaya açarak, küresel güç rekabetinin yeni araçlarına dikkat çeken çalışmalar arasında öne çıkıyor.
