Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng, Uygur Özerk Bölgesi’nin başkenti Urumçi’ye giderek, XPCC’nin arazi ıslahı projeleriyle bölgeye getirdiği bereketi sembolize etmek üzere dev sebzelerin replikalarını taşıyan dansçıların gösterisinin de yer aldığı kutlamalara katıldı. O ve diğer ÇKP yetkilileri, Çin’in batı sınırını koruduğu ve sosyal istikrarı teşvik ettiği için kolorduyu övdü ve grubun bölgenin kalkınmasında daha da geniş bir rol üstlenmesi çağrısında bulundu.
Bu, XPCC’nin kolorduya atfedilen kazanımların Uygurlar ve Doğu Türkistan’ın yerlisi olan diğer Müslüman Türk topluluklarının zararına olduğunu iddia eden eleştirmenler için hoş bir haber olmayacak. XPCC’nin ekonomik kalkınmasının arazi kamulaştırma, zorla çalıştırma ve uluslararası kınamalara neden olan yargısız tutuklamalara dayanıyor.
Birleşik Krallık’taki Sheffield Hallam Üniversitesi araştırmacıları tarafından hazırlanan 2022 tarihli son derece eleştirel bir raporda “XPCC özellikle son beş yılda Uygur yaşamının, kültürünün ve kimliğinin bastırılmasında kritik bir rol oynamıştır” denildi.
Holding, ABD Hazinesi tarafından yaptırımlara tabi tutuluyor. Doğu Türkistan’dan pamuk ithalatı, kısmen toplu gözaltı kampanyası kapsamında gözaltına alınan Uygurların serbest bırakıldıktan sonra tekstil fabrikalarında çalışmaya zorlandığı için ABD’de yasaklanmıştır.
XPCC nedir?
Çin’de Bingtuan olarak adlandırılan XPCC, Çin Halk Cumhuriyeti’nin ilk günlerine dayanmaktadır. Halk Kurtuluş Ordusu’ndan terhis edilen birliklerle 1954 yılında kurulmuş ve başlangıçta nispeten seyrek nüfuslu bir sınır bölgesinde güvenlik, tarım ve inşaat projelerine odaklanmıştır.
O zamandan bu yana geçen on yıllar içinde XPCC’nin ayak izi önemli ölçüde büyüdü. Artık medya, madencilik, lojistik, giyim, sigorta, turizm ve diğer sektörlerde hisseleri bulunuyor. 2023 yılında XPCC’nin mal ve hizmet üretiminin değeri 50 milyar doları aşarak Doğu Türkistan’ın toplam GSYH’sinin %20’sinden fazlasını oluşturdu.
XPCC, Amerika Birleşik Devletleri’nde ithalatı yasaklanan pamukta dünyanın en büyük üreticileri arasında yer alıyor. Haberlerde kolorduya bağlı kuruluşların Çin’in pamuk üretiminin yaklaşık %30’unu gerçekleştirdiği belirtiliyor.
ABD ve insan hakları grupları bu üretimin kısmen zorla çalıştırma yoluyla yapıldığını söylüyor. Çin suçlamaları reddediyor ve birliklerin çalışmalarının daha müreffeh bir bölgeye yol açtığını söylüyor. Haber raporları XPCC için çalışmanın bazı göreceli faydalarına dikkat çekmiştir. XPCC’nin 60. doğum günü vesilesiyle Foreign Policy dergisinde yayınlanan bu haberde, birlik için çalışan işçilere diğer işçilerden daha fazla ödeme yapıldığı belirtiliyor.
XPCC’yi benzersiz kılan nedir?
XPCC büyük bir holding haline gelmiş olsa da, düzinelerce alaya bölünmüş 14 bölüme ayrılmış olması bakımından askeri bir birliğe benzer bir şekilde yapılandırılmıştır.
Liderleri, faaliyet gösterdikleri alanlar üzerinde idari kontrol uygulayan askeri unvanlar almaktadır. Bingtuan bölgelerindeki mahkeme ve eğitim sistemleri üzerindeki yetki de buna dahildir.
Doğu Türkistan’da yaklaşık 3,5 milyon insan XPCC’nin doğrudan otoritesi altında yaşıyor ve bu da onu Uygur Özerk Bölgesi veya XUAR’a paralel bir hükümet haline getiriyor. Kolordu 2021 yılında bölgenin altıda birinden fazlasını ve ekilebilir arazilerinin dörtte birini yönetiyordu.
Temmuz 2020’de ABD Hazine Bakanlığı, sözde terörizm tehdidine yanıt olarak Uygurlara ve diğer Türki Müslümanlara yönelik kitlesel bir tutuklama kampanyasına karıştığı için XPCC’ye yaptırım uyguladı.
ABD, Çin’in Uygurlara yönelik zulmünü, asimilasyon adına yerli kültür ve gelenekleri azaltmayı amaçladığı için soykırım olarak nitelendirmiştir. Eleştirmenlerin XPCC’nin göçü kolaylaştırarak Doğu Türkistan’da teşvik edilmesine yardımcı olduğunu iddia ettiği baskın Çin Han kültürüyle asimilasyonu teşvik etmek için tasarlanmış yeniden eğitim kamplarında 1 milyondan fazla kişinin tutulduğu düşünülmektedir.
XUAR Komünist Parti sekreteri olarak bu kampanyayı yürüten Chen Quanguo, aynı zamanda XPCC’nin ilk siyasi komiseriydi ve bu ona büyüyen holding üzerinde yetki verdi.
Doğu Türkistan’daki Müslümanlara yönelik zulmü belgeleyen Alman araştırmacı Adrian Zenz RFA Uygur’a yaptığı açıklamada, “XPCC, Uygurları kamplarda ve hapishanelerde alıkoymak, Uygurları gözetlemek için kullanıldı … büyük polis güçlerine katkıda bulundular” dedi. “Ve Uygurlar XPCC fabrikalarına transfer edilirken XPCC büyük ölçüde zorla çalıştırma için kullanılıyor.”
Sheffield Hallam araştırması, bir köydeki arazilerin %70’inin Uygur çiftçilerden devralındığını bildirdi.
70’inci yıldönümü için bir araya gelen kutlamacılar ise başka bir yorumda bulundu. XUAR parti sekreteri Ma Şingrui, XPCC’yi uyumlu bir Sincan‘ın sağlanmasında merkezi bir rol oynadığı için takdir etti.
“Başından sonuna kadar kolordu ve yerel halk arasında tek satranç tahtası ve tek aile fikrine bağlı kalmalıyız” dedi.