Uygur akademisyen ve milletinin hürriyeti için kendi özgürlüğünü feda eden cesur aktivist İlham Tohti’nin annesi Nesiphan Kunahun’un 2022 yılında vefat ettiği öğrenildi. Haberi Facebook hesabından paylaşan Uygur araştırmacı ve aktivist Abduveli Ayup, uzun bir süredir ÇKP tarafından bu acı haberin yayılmasının engellenmesi nedeniyle, ancak 15 Eylül 2024 tarihinde öğrendiğini kaydetti.
Ömrünü Uygurların temel insan haklarını savunmaya adayan İlham Tohtı, Çin’in Uygurlara yönelik baskılarına karşı şiddete başvurmaya karşı çıkması, meseleyi diyalog ve barış yoluyla çözmeye çalışmasına rağmen, 2014 yılında Çin rejimi tarafından haksız yere müebbet hapis cezasına çarptırıldı.
Hapisteki İlham Tohtı, 2017 yılından bu yana kimseyle görüştürülmüyor ve alınan bilgilere göre, hiçbir Uygur polisin bulunmadığı bir cezaevinde, tek kişilik hücrede işkence görmeye devam ediyor.
İlham Tohti’nin meseleleri barış yoluyla çözme çabaları, uluslararası kamuoyu tarafından takdir edilmiştir. Şimdiye kadar Sakharov Barış Ödülü ve Vaclav Havel İnsan Hakları Ödülü dahil ondan fazla uluslararası saygın ödüle layık görülmüştür.
Beş yıldır Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterilen İlham Tohti, bu sene de 200’den fazla siyasetçi ve akademisyen tarafından barış ödülüne aday gösterilmiştir.