Dünya Uygur Kongresi (DUK), 6 Kasım 2026 tarihli haftalık bilgilendirme raporunda Uygur halkının karşı karşıya bulunduğu hak ihlallerine ilişkin uluslararası gelişmeleri değerlendirdi. Raporda, Doğu Türkistan meselesinin yalnızca Çin sınırları içerisinde yaşanan bir insan hakları sorunu olmadığına, farklı ülkelerdeki siyasi ve diplomatik gelişmelerle de doğrudan bağlantılı olduğuna dikkat çekildi.
Haftalık bültende özellikle Tayland’da tutulan Uygur mültecilerin geleceği, Avrupa’dan yükselen siyasi tepkiler ve Çin’in uluslararası kamuoyundaki söylem faaliyetleri öne çıktı.
Tayland’daki Uygur tutuklular için sınır dışı edilme tehlikesi
Bültenin en dikkat çekici başlıklarından biri, Tayland’da uzun yıllardır tutulan Uygur mültecilerin Çin’e gönderilme ihtimali oldu.
2014 yılında Çin’den kaçarak Tayland üzerinden başka ülkelere ulaşmaya çalışan yaklaşık 300 Uygur, Tayland-Malezya sınırında gözaltına alınmıştı. Aradan geçen yıllarda bu gruptaki çok sayıda kişi farklı ülkelere gönderilirken, bir kısmı ise Tayland’daki gözaltı merkezlerinde tutulmaya devam etti.
Dünya Uygur Kongresi’nin 29 Ekim tarihli açıklamasına göre, 21 Ekim’de iki Uygur erkeğine kraliyet affı verildi. Ancak bu kişiler serbest bırakılmak yerine cezaevinden göçmen gözaltı merkezine nakledildi. Bu gelişme, Çin’e sınır dışı edilme ihtimaline ilişkin endişeleri artırdı.
İnsan hakları kuruluşları, Çin’e geri gönderilmeleri hâlinde bu kişilerin işkence, keyfî tutuklama ve zorla kaybedilme riskiyle karşı karşıya kalabilecekleri uyarısında bulunuyor.
Hatırlanacağı üzere Tayland, Şubat 2025’te de 40 Uygur erkeğini Çin’e göndermişti. Bu kişilerin aileleri, aradan geçen zamana rağmen yakınlarının akıbetine ilişkin güvenilir bilgi alamadıklarını bildiriyor.
Dünya Uygur Kongresi, Tayland yönetimine uluslararası hukuk kapsamındaki yükümlülüklerini hatırlatarak Uygurların Çin’e gönderilmemesini ve güvenli üçüncü ülkelere yerleştirilmelerini talep ediyor.
Katalonya Parlamentosu’ndan Çin’in Uygur politikasına kınama
Haftalık raporda öne çıkan bir diğer gelişme ise Katalonya Parlamentosu’nun 29 Ekim’de kabul ettiği karar oldu.
Kararda Çin yönetiminin Uygur halkına yönelik sistematik baskı politikaları kınanırken, bir milyondan fazla Uygurun kitlesel tutuklama, zorla çalıştırma ve kültürel-dinî mirasın tahrip edilmesi gibi uygulamalara maruz bırakıldığına ilişkin tespitlere yer verildi.
Karar, yalnızca siyasi bir kınamayla sınırlı kalmayarak Avrupa Birliği üyesi ülkeleri ve Avrupa Komisyonu’nu somut diplomatik adımlar atmaya çağırdı.
Ayrıca Katalonya’daki şirketlere, Doğu Türkistan’daki zorla çalıştırma uygulamalarıyla bağlantılı ürünlerin tedarik zincirlerinde yer almamasını sağlama çağrısı yapıldı. Çin’deki baskılardan kaçarak başka ülkelere sığınmak isteyen Uygurların uluslararası hukuk çerçevesinde korunmasına yönelik destek de kararın önemli başlıkları arasında yer aldı.
Dünya Uygur Kongresi Başkanı Turgunjan Alawdun, kararı memnuniyetle karşıladıklarını belirterek Avrupa’daki diğer parlamentoların da benzer adımlar atması gerektiğini vurguladı.
Bu gelişme, Doğu Türkistan meselesinin Avrupa’daki bölgesel parlamentoların da gündeminde yer bulması bakımından önem taşıyor.
Joshua Wong’a 10 yıl hapis: Hong Kong’da özgürlük tartışmaları yeniden gündemde
Dünya Uygur Kongresi’nin haftalık bülteninde yer verilen bir diğer gelişme Hong Kong’daki siyasi baskılarla ilgili oldu.
Hong Kong’da demokrasi hareketinin tanınmış isimlerinden Joshua Wong, 5 Kasım 2026 tarihinde yabancı güçlerle iş birliği yaparak ulusal güvenliği tehlikeye atma suçlaması kapsamında 10 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
Mahkeme, Wong’un 2020 yılında Nathan Law ve diğer isimlerle birlikte Çin ve Hong Kong yönetimlerine yönelik uluslararası yaptırım çağrılarında bulunulmasına ilişkin faaliyetlerini suçlamanın kapsamına aldı. Wong, eylül ayında hakkındaki suçlamayı kabul etmişti.
Hâlihazırda başka bir dava kapsamında cezaevinde bulunan Wong’a verilen yeni ceza, Hong Kong’daki ulusal güvenlik yasasının uygulanmasına ilişkin uluslararası tartışmaları yeniden alevlendirdi.
Dünya Uygur Kongresi, kararı sert sözlerle eleştirerek temel hak ve özgürlüklerini barışçıl biçimde kullanan kişilerin hapsedilmemesi gerektiğini bildirdi. Kuruluş, ulusal güvenlik yasası kapsamında tutulan siyasi mahkûmların derhâl ve koşulsuz serbest bırakılması çağrısında bulundu.
Çin’in etnik meselelerdeki küresel propaganda faaliyetleri gündemde
Haftalık bültende dikkat çeken son başlıklardan biri de Çin’in etnik meseleler konusunda uluslararası kamuoyunu etkilemeye yönelik propaganda faaliyetlerine ilişkin ortaya çıkarılan bir veri tabanı oldu.
Söz konusu veri tabanının, Çin’in etnik meseleler hakkındaki eleştirel sesleri ve karşıt görüşleri hedef alan küresel propaganda yaklaşımına ilişkin yeni bilgiler ortaya koyduğu belirtildi.
Bu gelişme, özellikle Doğu Türkistan’daki insan hakları ihlallerinin uluslararası alanda tartışıldığı bir dönemde önem taşıyor. Uygur meselesine ilişkin haberlerin, araştırmaların ve insan hakları savunucularının faaliyetlerinin uluslararası kamuoyuna ulaşması, meselenin diplomatik ve siyasi boyutunu da doğrudan etkiliyor.
Dünya Uygur Kongresi’nin gündeme taşıdığı bu başlık, Çin’in etnik politikalarına yönelik eleştirilerin yalnızca ülke içindeki uygulamalarla sınırlı olmadığını, uluslararası bilgi ve kamuoyu alanında da tartışılması gerektiğini ortaya koyuyor.
Uluslararası dayanışma ve somut adım beklentisi
6 Kasım tarihli haftalık bülten, Doğu Türkistan meselesinin farklı coğrafyalarda diplomatik, siyasi ve hukuki boyutlarıyla gündemde kalmaya devam ettiğini gösteriyor.
Tayland’daki Uygurların geleceği, Katalonya Parlamentosu’nun aldığı karar, Hong Kong’daki gelişmeler ve Çin’in uluslararası propaganda faaliyetlerine ilişkin iddialar, insan hakları savunucularının dikkat çektiği ortak başlıklar arasında yer alıyor.
Dünya Uygur Kongresi, uluslararası toplumun açıklamaların ötesine geçerek insan haklarının korunması, zorla çalıştırmanın önlenmesi, mültecilerin güvenliğinin sağlanması ve sorumluların hesap vermesi için somut adımlar atması gerektiğini savunuyor.
Doğu Türkistan’daki Uygur halkının temel hak ve özgürlüklerinin korunması konusunda uluslararası dayanışmanın ne ölçüde etkili olacağı ise önümüzdeki dönemin önemli gündem maddelerinden biri olmaya devam edecek.
