“Doğu Türkistan’ın bağımsızlığı yeniden tesis edilmelidir”
Doğu Türkistan meselesi, yıllardır uluslararası kamuoyunun gündeminde yer almasına rağmen siyasi, diplomatik ve hukuki boyutlarıyla tartışılmaya devam ediyor. Çin’in bölgedeki politikaları, Uygur Türklerinin yaşadığı hak ihlalleri, tarihî kimlik ve bağımsızlık talepleri meselenin en önemli başlıklarını oluşturuyor.
Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti Dışişleri Bakanı ve Doğu Türkistan Ulusal Hareketi Başkanı Salih Hudayar’ın kaleme aldığı ve Türkçe yayımlanan “Doğu Türkistan Asla Çin’in Bir Parçası Olmadı ve Bağımsızlığını Yeniden Kazanması Tek Çıkış Yoludur” başlıklı Beyaz Kitap, Doğu Türkistan’ın tarihî geçmişini, devlet geleneğini ve bağımsızlık iddiasının dayandığı tarihî ve hukuki gerekçeleri ortaya koymayı amaçlıyor.
Haber Nida olarak Salih Hudayar ile gerçekleştirdiğimiz bu özel röportajda, söz konusu eserin hazırlanma sürecinden Doğu Türkistan’ın tarihî ve hukuki statüsüne, Türkiye’nin ve Türk dünyasının sorumluluğundan uluslararası toplumun tutumuna, sürgündeki hükûmetin diplomatik çalışmalarından bağımsızlık mücadelesinin gelecek perspektifine kadar pek çok önemli konuyu ele aldık.
Hudayar, röportajımızda Doğu Türkistan meselesinin yalnızca bir insan hakları sorunu olarak değerlendirilmesine karşı çıkarak, meselenin aynı zamanda tarihî, siyasi ve hukuki bir egemenlik ve bağımsızlık meselesi olduğunu vurguladı.
İşte Salih Hudayar’ın sorularımıza verdiği cevaplar:
1. Kitabın ortaya çıkış amacı ve temel tezi
“Doğu Türkistan Asla Çin’in Bir Parçası Olmadı ve Bağımsızlığını Yeniden Kazanması Tek Çıkış Yoludur” başlıklı Beyaz Kitap’ta oldukça iddialı bir tarihî ve siyasi tez ortaya koyuyorsunuz. Bu kitabı kaleme almanıza vesile olan temel ihtiyaç neydi? Özellikle uluslararası kamuoyuna ve Türk dünyasına hangi gerçekleri anlatmayı amaçladınız?
Bu kitabı, Çin’in işgalini ve soykırımını meşrulaştırmak için kullandığı temel yalanı çürütmek üzere yazdık: Doğu Türkistan’ın Çin’in bir parçası olduğu yalanını. Pekin ülkemizi istila etti, Cumhuriyetimizi yıktı ve millet olarak varlığımızı ortadan kaldırmaya girişti. Buna rağmen dünyanın önemli bir bölümü hâlâ halkımızı, Çin yönetimi altında şartları iyileştirilmesi gereken bir “azınlık” olarak ele alıyor. Halkımız yok edilirken hükûmetler, işgalcimizin bizi nasıl yönetmesi gerektiğini tartışıyor. Bu yaklaşım, Çin’in vatanımız üzerindeki egemenlik iddiasını peşinen kabul ediyor ve bizim vatanımızı geri alma hakkımızı yok sayıyor.
Beyaz Kitap, bu iddianın tarihî ve hukuki temellerini çürütüyor; bağımsız devlet geleneğimizi belgelerle ortaya koyuyor ve Çin’in sömürgeci işgalini teşhir ediyor. Tutumumuz açıktır: Soykırımı durdurmak için Çin işgali sona erdirilmeli ve Doğu Türkistan’ın bağımsızlığı yeniden tesis edilmelidir.
Beyaz Kitap’ta ülkemizin tarihini, devlet geleneğini, halklarını, kültürünü ve stratejik önemini belgelerle ortaya koyduk. Çin’in kendi arşivlerinden, tarihî antlaşmalardan, akademik araştırmalardan ve uluslararası kuruluşların bulgularından yararlandık. Soykırımın hangi yöntemlerle yürütüldüğünü ve Çin’in bağımsızlık mücadelemizi ülkemizin içinde ve dışında nasıl bastırmaya çalıştığını inceledik. Temel tezimiz açıktır: Soykırım, sömürgeci işgalin sonucudur; tek kalıcı çözüm, bu işgalin sona ermesi ve bağımsızlığımızın yeniden tesisidir.
Türk dünyasına özellikle kendi tarihimizin ve millî davamızın başkalarının kavramlarıyla anlatılmasına son verilmesi gerektiğini söylüyoruz. Doğu Türkistan, Çin’in içinde yardıma muhtaç bir “azınlığın” yaşadığı herhangi bir bölge olarak görülemez. Kendi devletlerini kurmuş, bağımsızlığı silah zoruyla elinden alınmış bir ülkenin halkıyız. Dünya bizi bu tarihî ve siyasi gerçekliğimizle tanımalıdır.
2. Doğu Türkistan’ın tarihî ve hukuki statüsü
Kitabınızın başlığında Doğu Türkistan’ın hiçbir zaman Çin’in ayrılmaz bir parçası olmadığı ifade ediliyor. Bu iddianızı hangi tarihî belgeler, uluslararası hukuk ilkeleri ve devletler arası anlaşmalar üzerinden temellendiriyorsunuz? Çin’in bölge üzerindeki egemenlik iddiasına karşı en güçlü hukuki argümanlarınız nelerdir?
En güçlü dayanaklarımızdan biri, Doğu Türkistan’ın diğer devletlerle kendi adına antlaşmalar yapmış olmasıdır. Yette Şeher Devleti’nin Rusya’yla 1872’de ve Britanya’yla 1874’te imzaladığı antlaşmaların metinlerini kitaba ekledik. Osmanlı Devleti’yle kurulan diplomatik ilişkileri de ele aldık. Bunlar, Doğu Türkistan’ın uluslararası ilişkiler kurabilen ayrı bir siyasi varlık olduğunu gösteren somut belgelerdir. 1933 ve 1944’te kurulan Doğu Türkistan Cumhuriyetleri de bağımsız devlet irademizin yirminci yüzyıldaki açık ifadeleridir.
1949’daki Çin istilasının niteliğini ise Çin ve Sovyet arşivleri ortaya koyuyor. Stalin’in işgalin geciktirilmemesi ve Çinli nüfusun yerleştirilmesi yönündeki talimatlarını, Mao’nun asker sevki için Sovyet desteği istemesini belgeliyoruz. Mao’nun daha sonra haberlerde “işgal” kelimesinin kullanılmamasını emretmesi de önemlidir. Önce işgal planlanıyor, ardından adı sansürleniyor.
Hukuki görüşümüz, Doğu Türkistan Cumhuriyeti’nin Montevideo Sözleşmesi’ndeki devletlik ölçütlerini taşıdığına ve askerî işgalin egemenlik devri oluşturamayacağına dayanıyor. Doğu Türkistan’ı Çin’e devreden bir antlaşma, referandum veya halkımızın özgür iradesini gösteren bir karar yoktur. Hukuka aykırı fiilden hak doğmaz; işgalin uzun sürmesi onu meşrulaştırmaz. BM’nin 1514 ve 1541 sayılı kararlarıyla güvence altına alınan sömürgeciliğin tasfiyesi ve kendi kaderini tayin ilkelerinin ülkemize de uygulanmasını istiyoruz. Çin’in uydurduğu tarihsel egemenlik iddiaları, işgalini meşrulaştıramaz; halkımızın kendi kaderini tayin ve bağımsızlığını yeniden kazanma hakkını ortadan kaldıramaz.
3. Bağımsızlık talebi ve diğer çözüm önerileri
Doğu Türkistan için bağımsızlığı tek çıkış yolu olarak görüyorsunuz. Özerklik, federasyon veya uluslararası gözetim altında siyasi bir çözüm gibi alternatiflerin neden kalıcı ve güvenilir olmayacağını düşünüyorsunuz? Bağımsız bir Doğu Türkistan’ın siyasi ve idari yapısı nasıl olacaktır?
Çünkü halkımız özerklik vaadinin sonucunu zaten yaşadı. Çin, 1955’te ülkemize “özerk bölge” adını verdi; bugün aynı yerde dilimiz eğitimden çıkarılıyor, çocuklarımız ailelerinden koparılıyor ve halkımız soykırıma uğruyor. Kendi güvenliğini sağlayamayan, toprağı ve kaynakları üzerinde karar veremeyen, yöneticilerini özgürce seçemeyen bir halkın özerkliği kâğıt üzerinde kalır. Çin’in tek taraflı olarak tanımladığı ve yine tek taraflı olarak ortadan kaldırabildiği güvencelere millî geleceğimizi teslim edemeyiz.
Federasyon önerisi de aynı temel soruya cevap vermelidir: Halkımızın hakları yeniden çiğnendiğinde onu kim, hangi bağımsız yetkiyle koruyacak? Uluslararası gözetim, işgalin sona ermesini ve halkımızın kendi kaderini özgürce belirlemesini sağlayacak bir geçiş sürecine hizmet edebilir. Ancak Çin hâkimiyetini başka bir ad altında kalıcılaştıran bir düzenlemeyi çözüm olarak kabul etmeyiz.
Hedefimiz demokratik, çoğulcu ve hukukun üstünlüğüne dayanan bağımsız bir Doğu Türkistan Cumhuriyetidir. Uygur, Kazak, Kırgız, Özbek, Tatar ve ülkemizin diğer halklarının eşit vatandaşlar olarak yaşayacağı; din ve vicdan özgürlüğünün, ana dilin ve siyasi katılımın güvence altında olacağı bir devlet istiyoruz. Sürgündeki anayasal ve parlamenter yapımız bu anlayışı taşıyor. Nihai anayasal düzeni ise bağımsızlığına kavuşan halkımız özgür iradesiyle belirleyecektir. Mücadelemizin amacı, halkımızın kendi ülkesinde kendi geleceğine hükmetmesidir.
4. Çin’in politikaları ve uluslararası toplumun tutumu
Çin’in Doğu Türkistan’daki Uygur Türklerine yönelik politikaları uluslararası kamuoyunda zaman zaman gündeme geliyor. Ancak bu açıklamalar ve tepkiler somut siyasi adımlara yeterince dönüşmüyor. Sizce başta Birleşmiş Milletler olmak üzere uluslararası kuruluşlar, Batılı devletler ve Türkiye neden daha etkili bir tutum sergileyemiyor? Bu konuda hangi somut adımların atılmasını bekliyorsunuz?
Temel engel, Çin’le yüzleşmenin ekonomik ve siyasi bedelini üstlenmek istememeleridir. Ticaret, yatırım ve diplomatik hesaplar, halkımızın hayatının önüne geçiriliyor. Bazı devletler Çin’i rakip görüyor ama Doğu Türkistan’ın özgürlüğünü savunmayı kendi politikalarının bir parçası hâline getirmiyor. Böylece soykırım tanınıyor, kınama açıklamaları yapılıyor; fakat işgalin sürmesine imkân veren ilişkiler devam ediyor.
BM’deki başarısızlığın en açık örneği 6 Ekim 2022’dir. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliğinin insanlığa karşı suçlara işaret eden değerlendirmesinden sonra, İnsan Hakları Konseyinde yalnızca konunun tartışılması istendi. Bir soruşturma veya yaptırım kararı bile değildi. Buna rağmen öneri reddedildi. Bu, belgelerin yokluğundan çok, siyasi iradenin yokluğunu gösteriyor.
Beklentimiz, devletlerin Doğu Türkistan’ı işgal ve sömürgeciliğin tasfiyesi meselesi olarak ele almasıdır. C-24’e sunduğumuz dilekçeyi desteklemeli, Dördüncü Komite ve Genel Kurulda girişim başlatmalıdırlar. Soykırımdan sorumlu kişi ve kurumlara etkili yaptırımlar uygulanmalı, zorla çalıştırmayla üretilen malların dolaşımı engellenmeli, uluslararası cezai hesap verebilirlik için mevcut hukuki yollar işletilmelidir. Çin’in ülkemiz üzerindeki hâkimiyetinin hukuki sonuçları hakkında Uluslararası Adalet Divanından danışma görüşü istenmesini de savunuyoruz. Mültecilerimizin korunması ve Çin’in ulusötesi baskısının durdurulması ise hemen yerine getirilebilecek sorumluluklardır.
5. Türk dünyasının ve Türkiye’nin sorumluluğu
Türkiye, tarihî, kültürel ve dinî bağları itibarıyla Doğu Türkistan meselesine özel bir hassasiyet göstermesi beklenen ülkelerin başında geliyor. Türkiye’nin mevcut Doğu Türkistan politikasını nasıl değerlendiriyorsunuz? Ankara’dan diplomatik, siyasi ve uluslararası hukuk alanlarında hangi adımları atmasını bekliyorsunuz?
Türkiye’nin halkımızla bağı çok derindir; bu bağın devlet politikasında karşılığını yeterince göremiyoruz. Türk halkının, sivil toplumun ve birçok siyasetçinin dayanışmasına minnettarız. Ancak Ankara’nın Çin’le geliştirdiği ekonomik, siyasi ve sözde “güvenlik” iş birliği karşısında Doğu Türkistan’ın bağımsızlık hakkı geri plana itiliyor. Kardeşlik söylemiyle, halkımızı yok eden devletle kurulan iş birliği arasındaki bu çelişki artık açıkça konuşulmalıdır.
Türkiye’den önce ülkemizi kendi adıyla, Doğu Türkistan olarak anmasını; soykırımı ve işgali açıkça tanımasını bekliyoruz. TBMM’de konuyu yalnızca insani boyutuyla değil, tarihî ve hukuki statüsüyle ele alan oturumlar yapılmalı, hükûmetimiz ve uzmanlarımız dinlenmelidir. Dışişleri Bakanlığında düzenli temas sağlayacak bir muhatap belirlenmesi ve heyetlerimizin resmî düzeyde kabul edilmesi de somut başlangıçlardır.
Ankara, BM temsilcilerine C-24 dilekçemizi destekleme yönünde talimat vermeli; Türk Devletleri Teşkilatı ve İslam İşbirliği Teşkilatında ortak bir diplomatik girişime öncülük etmelidir. UCM başvurumuzun desteklenmesini, Uluslararası Adalet Divanından danışma görüşü alınmasına yönelik çalışmaları ve hükûmetimizin uluslararası temsilinin güçlendirilmesini istiyoruz. Türkiye’deki Doğu Türkistanlıların ikamet güvenliği sağlanmalı; Çin’e doğrudan veya dolaylı geri gönderilme korkusu ortadan kaldırılmalıdır. Bağımsızlık savunucularını hedef alan istihbarat ve güvenlik iş birliğine son verilmelidir. Türkiye’nin ağırlığını biliyoruz. Bu ağırlığın kardeşlerini korumak için kullanılmasını istiyoruz; dayanışmanın ölçüsü, atılan somut adımlardır.
6. Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti’nin uluslararası meşruiyeti
2004 yılında kurulan Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti, kendisini 1949 öncesindeki Doğu Türkistan Cumhuriyeti’nin siyasi ve hukuki devamı olarak tanımlıyor. Bu hükûmetin uluslararası alanda tanınması ve meşruiyetinin güçlendirilmesi için bugüne kadar hangi çalışmalar yürütüldü? Devletlerin resmî tanıma konusunda nasıl bir yaklaşım sergilemesini bekliyorsunuz?
Hükûmetimizin meşruiyet anlayışı, işgalin halkımızın egemenliğini ortadan kaldıramayacağı ilkesine dayanıyor. 14 Eylül 2004’te Washington’da kurulan Doğu Türkistan Cumhuriyeti Sürgün Hükûmeti, 22 Aralık 1949’da devrilen Doğu Türkistan Cumhuriyeti’nin siyasi ve hukuki devamını temsil ediyor. Anayasamız, diasporanın temsil edildiği parlamentomuz ve seçimle belirlenen yönetimimiz var. Egemenlik hakkımızı sürgünde kurumsal olarak yaşatıyor, bağımsızlığın yeniden tesisine hazırlanıyoruz.
Özellikle 2018’den bu yana Doğu Türkistan Millî Hareketi’yle birlikte, soykırımın tanınması, Çinli yetkililere yaptırım uygulanması ve ülkemizin işgal altındaki statüsünün kabul edilmesi taleplerini parlamentolara ve hükûmetlere taşıdık. 6 Temmuz 2020’de UCM’ye yaptığımız başvuruyu ek delil dosyaları izledi. 5 Mayıs 2026’da ise millî meselemizi C-24’e sunduk. Bu çalışmalarla halkımızın temsilini ve taleplerini uluslararası kurumların önüne somut dosyalar hâlinde koyuyoruz.
Diplomatik temasları resmî tanımayla karıştırmıyoruz. Devletlerden, Çin’in baskısını halkımızın temsilcileriyle ilişki kurmamak için gerekçe yapmamalarını bekliyoruz. Hükûmetimizle resmî temas kurabilir, temsilciliklerimizin faaliyetlerini destekleyebilir, BM süreçlerinde söz hakkımızı savunabilirler. Nihai beklentimiz, Doğu Türkistan’ın bağımsızlık hakkıyla birlikte hükûmetimizin millî temsilinin resmen tanınmasıdır. Bugünkü güç dengeleri, işgalin doğurduğu durumu meşru kabul etmek için gerekçe olmamalıdır.
7. Doğu Türkistan gençliğinin mücadelesi
Aynı zamanda Doğu Türkistan Ulusal Hareketi Başkanı olarak gençlerin mücadelesini de yakından yürütüyorsunuz. Diasporada yetişen yeni nesil Doğu Türkistanlı gençlerin millî kimliklerini, ana dillerini ve tarihî hafızalarını korumaları için neler yapılıyor? Gençlerin bağımsızlık mücadelesindeki rolünü nasıl tanımlıyorsunuz?
Gençlerimiz bağımsızlık mücadelesinin bugünkü taşıyıcılarıdır. Doğu Türkistan Millî Hareketi’nin 2018’de başlattığı çalışmalarda, diasporada yetişen gençlerin soykırımın tanınması ve bağımsızlık talebi etrafında yeniden örgütlenmesinin önemini gördük. Başka ülkelerde eğitim görmek, farklı diller bilmek ve o ülkelerin kurumlarını tanımak, davamızı doğrudan anlatma imkânı veriyor. Gençlerimizin bu birikimi belgeleme, yayıncılık, kamuoyu çalışmaları ve siyasi savunuculukta sorumluluk üstlenerek değerlendirmesini istiyoruz.
Ancak bütün bunların temeli, kim olduğunu bilmektir. Çocuklarımıza yalnızca maruz kaldığımız zulmü anlatırsak, onları kendi tarihinden kopuk bir mağduriyet içinde yetiştiririz. Devletlerimizi, Cumhuriyetlerimizi, millî şahsiyetlerimizi ve bağımsızlık mücadelemizi de öğretmeliyiz. Ana dilin evde yaşaması, tarihî metinlerin yeni nesillere aktarılması ve gençlerin kendi millî kurumlarıyla bağ kurması bu yüzden hayati önem taşıyor. Beyaz Kitap’ı bu tarihî hafızayı aktarmanın bir aracı olarak da görüyoruz.
Çin, sürgündeki nesillerin zamanla unutmasını ve vazgeçmesini bekliyor. Buna karşı ailelerin, derneklerin ve millî kurumlarımızın birlikte çalışması gerekiyor. Gençlerimize çağrım, mesleklerinde yetkinleşirken millî davalarından uzaklaşmamalarıdır. Kendi diliyle düşünebilen, tarihini bilen ve dünyayla konuşabilen bir nesil, bağımsızlığın yeniden kurulması için ihtiyaç duyduğumuz insan gücüdür.
8. Türk dünyası ve İslam dünyasına çağrı
Doğu Türkistan meselesi yalnızca Uygur Türklerinin değil, aynı zamanda Türk dünyasının ve İslam dünyasının da gündeminde olması gereken bir mesele. Ancak özellikle İslam ülkelerinin Çin karşısındaki sessizliği sık sık eleştiriliyor. Sizce bu sessizliğin temelinde ekonomik çıkarlar mı, siyasi bağımlılıklar mı, yoksa başka nedenler mi bulunuyor? Türk ve İslam ülkelerine çağrınız nedir?
Ekonomik çıkarlar ve siyasi bağımlılıklar bu sessizliğin temel etkenleridir. Çin; yatırımlarını, kredilerini ve diplomatik ağırlığını kullanarak birçok hükûmetin tutumunu etkiliyor. Bazı yönetimler de kendi kaderini tayin hakkının savunulmasını kendi siyasi düzenleri açısından rahatsız edici buluyor. Ancak bunların hiçbiri, bir halkın soykırıma uğramasına göz yummayı haklı göstermez.
Üstelik bazı hükûmetlerin tutumu sessizliğin de ötesine geçti. 2022’de BM İnsan Hakları Konseyinde Doğu Türkistan’ın konuşulmasına karşı oy kullananlar arasında Pakistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Kazakistan ve Özbekistan da vardı. Müslüman ve Türk halklarla dayanışmadan söz eden devletlerin, bizim yaşadıklarımızın tartışılmasını bile engellemesi ağır bir ihanettir. Başka coğrafyalarda savunulan ilkeler, fail Çin olduğunda ortadan kalkamaz.
Çağrımız açıktır: Pekin’e diplomatik koruma sağlamayı bırakın; Doğu Türkistan halkının bağımsızlık ve kendi kaderini tayin hakkını destekleyin. Türk Devletleri Teşkilatı ve İslam İşbirliği Teşkilatı, C-24 dilekçemizi destekleyecek devletleri bir araya getirmeli, uluslararası hesap verebilirlik girişimlerine öncülük etmeli ve hükûmetimizin temsilini güçlendirmelidir. Doğu Türkistanlıları geri göndermemek, ailelerini baskı aracı olarak kullanan Çin makamlarıyla bu baskıya hizmet eden iş birliğini kesmek de asgari sorumluluktur. Kardeşlik, en fazla bedel gerektirdiği anda anlam taşır. Halkımız, kardeşlerinin kendisini ekonomik kazançlar uğruna gözden çıkarmamasını bekliyor.
9. Beyaz Kitap’ın Türkiye’deki etkisi ve beklentileriniz
Beyaz Kitap’ın Türkçe yayımlanmasıyla Türkiye’deki akademisyenlerin, siyasetçilerin, gazetecilerin ve kamuoyunun Doğu Türkistan meselesine daha yakından ilgi göstermesini hedefliyorsunuz. Kitabın Türkiye’de nasıl bir etki oluşturmasını bekliyorsunuz? Bu eserin ardından Türkiye’de akademik, siyasi ve sivil toplum düzeyinde ne tür çalışmalar yapılmasını arzu edersiniz?
Beklentimiz, Türkiye’de Doğu Türkistan’a duyulan yakınlığın bilgiye dayanan ve devlet politikasını etkileyen bir desteğe dönüşmesidir. İnsanlarımız yaşadığımız zulme üzülüyor; fakat ülkemizin devlet geleneği, Çin işgalinin nasıl gerçekleştiği ve uluslararası hukukta hangi yolların bulunduğu yeterince bilinmiyor. Türkçe baskıyla bu bilgilere doğrudan ulaşılmasını ve tartışmanın kaynaklar üzerinden yürütülmesini istiyoruz.
Akademisyenlerden, kitabın dayandığı arşiv belgelerini ve antlaşmaları incelemelerini; tarih, uluslararası hukuk ve siyaset bilimi alanlarında yeni araştırmalar yapmalarını bekliyoruz. Doğu Türkistan’ın hukuki statüsünün, sömürgeciliğin tasfiyesi meselesinin ve uluslararası hesap verebilirlik yollarının üniversitelerde ciddi biçimde ele alınması gerekiyor. Gazetecilerden ise haberlerini Çin’in dayattığı terminolojiyle kurmamalarını, ülkemizi ve taleplerimizi kendi kaynaklarımızdan da öğrenmelerini istiyoruz.
Siyasetçiler bakımından ölçü, bu bilginin TBMM çalışmalarına ve dış politika taleplerine yansımasıdır. Sivil toplum da mitinglerin yanında sürekli belgeleme, hukuk çalışmaları ve uluslararası savunuculuğu güçlendirebilir. Türkçe kaynakların çoğalması ve genç araştırmacıların bu alana yönelmesi özellikle değerlidir. Kitabın okunup rafa kaldırılmasını istemiyoruz. Beklentimiz, okuyanların kendi alanlarında sorumluluk üstlenmesi ve Doğu Türkistan’ın bağımsızlığını yeniden kazanmasına katkı sağlayacak işler üretmesidir.
10. Bağımsızlık mücadelesinin geleceği
Son olarak, Doğu Türkistan halkına ve dünyanın farklı ülkelerinde yaşayan Doğu Türkistanlılara ne söylemek istersiniz? Önümüzdeki 5-10 yıllık süreçte bağımsızlık mücadelesi açısından ulaşmayı hedeflediğiniz somut siyasi ve diplomatik hedefler nelerdir? Bağımsız bir Doğu Türkistan’ı görebileceğimize dair umudunuzu hangi gelişmelere dayandırıyorsunuz?
Doğu Türkistan için zaman tükeniyor. Çin 1949’da ülkemizi işgal ettiğinde, Çinli sömürgeci işgalciler nüfusun yüzde beşinden azını oluştururken, yerli Türk halklarının oranı yüzde doksan ikinin üzerindeydi. Çin’in kendi 2020 nüfus sayımına göre, Çinli nüfusun payı yüzde kırk ikiyi aşarken Türk halklarının payı yüzde elli beşin altına düşmüştür. Pekin, vatanımızın demografik yapısını değiştirirken bu vatanın sahibi olan halkları yok ediyor. Benim stratejik değerlendirmeme göre, bu gidişatı tersine çevirmek için önümüzde en fazla on ila on beş yıllık bir fırsat penceresi bulunmaktadır. Bu süreyi de kaybedersek, millî varlığımıza yönelik yıkımı tersine çevirmek çok daha güç olacaktır. Sembolik dayanışma ve içi boş vaatlerle bir on yıl daha kaybetme lüksümüz yoktur.
Jeopolitik gerçeklerle de dürüstçe yüzleşmeliyiz. Mevcut şartlarda, diplomatik çağrıların tek başına Çin’i ülkemizden çıkmaya zorlayacağına inanmıyorum. Değerlendirmem şudur: Çin başka bir büyük güçle doğrudan askerî çatışmaya girmedikçe ve işgali sürdürme kapasitesi temelden sarsılmadıkça, bağımsızlığımızın önünü açacak belirleyici bir fırsatın doğması son derece güçtür. Böyle bir çatışmanın ne zaman yaşanacağını biz belirleyemeyiz. Ancak fırsat doğduğunda vatanımızı geri alabilecek millî kurumlara, uluslararası ilişkilere ve örgütlü bir güce sahip olup olmayacağımız, bugünkü çalışmalarımıza bağlıdır.
Önümüzdeki beş-on yılda başarmamız gereken budur. Dekolonizasyon başvurumuzu BM’de ileri taşıyacak devletlerin desteğini sağlamalı, Doğu Türkistan’ın işgal altındaki bir ülke olarak tanınmasını ve hükûmetimizin resmî tanınmasını ilerletmeli, bağımsız devletimizi yeniden işler hâle getirecek kadroları ve kurumları hazırlamalıyız. Diasporamız, dilini ve millî kimliğini korurken siyasi nüfuzunu ve mesleki birikimini büyütmelidir.
Orta Asya’daki diğer Türk halkları, Sovyetler Birliği çöktüğünde bağımsızlıklarını yeniden kazanabildiler; çünkü o güne kadar millî varlıklarını korumuşlardı. Bizim sorumluluğumuz da halkımızın millî varlığını korumak, kurumlarımızı güçlendirmek ve bağımsızlığımızı yeniden tesis edecek fırsata bugünden hazırlanmaktır. O fırsat bir anda doğabilir. Biz hazır olana kadar bekleyeceğini varsayamayız.
Haber Nida’dan teşekkür
Haber Nida olarak, Doğu Türkistan meselesinin tarihî, siyasi ve hukuki boyutlarını değerlendirmek; uluslararası kamuoyuna taşınan bağımsızlık taleplerini ve bu mücadelede ortaya konulan görüşleri okuyucularımızla buluşturmak amacıyla gerçekleştirdiğimiz bu kapsamlı röportaja zaman ayıran Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti Dışişleri Bakanı ve Doğu Türkistan Ulusal Hareketi Başkanı Sayın Salih Hudayar’a teşekkür ediyoruz.
Ayrıca Doğu Türkistan halkının yaşadığı sorunların, tarihî hafızasının ve geleceğe ilişkin beklentilerinin daha geniş kitleler tarafından anlaşılmasına katkı sunmasını temenni ettiğimiz bu röportajın, Türkiye’de ve Türk dünyasında konuya yönelik bilgi ve farkındalığın artmasına vesile olmasını diliyoruz.
Haber Nida
