Nöbetçi Eczaneler
“Çin Hedefleri” olarak adlandırılan ve 42 medya kuruluşunu kapsayan yeni soruşturma, Pekin’in sınırlarının ötesindeki eleştirmenleri susturmak için kullandığı çeşitli taktikleri inceliyor.
Uluslararası Araştırmacı Gazeteciler Konsorsiyumu (ICIJ) tarafından yayınlanan soruşturmanın bir bölümü, Çin’in Cenevre’deki Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi’nde artan saldırısını ele alıyor.
Özellikle de “Gongo” olarak adlandırılan Çin yanlısı, hükümet tarafından organize edilen sivil toplum kuruluşlarının konseydeki artan varlığına odaklanıyor.
Bu tür gruplar, Çin’i övmek ve yaygın hak ihlalleri ve baskıya ilişkin BM ve uzman bulgularıyla büyük ölçüde çelişen eylemlerini övgüyle anlatmak için konsey oturumlarına akın ediyor.
Örneğin eski BM insan hakları şefi Michelle Bachelet tarafından 2022 yılında yayınlanan bomba gibi bir rapor, Çin’in işgal altındaki Doğu Türkistan’da Uygur Türklerine karşı olası “insanlığa karşı suçlar “dan bahsetmiştir.
Diğer raporlar Tibetli çocukların ailelerinden ayrılmasına ve Hong Kong’daki demokrasi aktivistlerinin hedef alınmasına dikkat çekmiştir.
Ancak ICIJ, meşru STK’lar konseyde bu tür konuları gündeme getirdiğinde, Gongoların genellikle oturumu bölmeye ve tanıklıklarını bastırmaya çalıştığını söyledi.
‘Aşındırıcı’
Çin anakarası, Hong Kong, Makao ve Tayvan’dan BM’ye kayıtlı 106 STK’yı inceleyen ICIJ, 59’unun Pekin hükümeti veya Çin Komünist Partisi ile yakın bağlantıları olduğunu tespit etti.
Geçen yıl, Çin’in insan hakları sicilinin konsey nezdinde düzenli olarak gözden geçirilmesi sırasında, konuşma hakkı verilen STK’ların yarısından fazlası hükümet yanlısı gruplardı.
“Bu yıpratıcı. Dürüst değil,” diyor 2022’den bu yılın Ocak ayına kadar ABD’nin İnsan Hakları Konseyi Büyükelçisi olarak görev yapan Michele Taylor raporda.
Taylor, Pekin’in “kendi insan hakları ihlallerini gizlemek ve anlatıyı yeniden şekillendirmek için” gösterdiği daha geniş çaplı çabayı kınadı.
Soruşturma, Pekin’in kontrolündeki grupların giderek artan bir şekilde, iddia edilen ihlaller hakkında ifade vermeyi planlayanları izlemek ve sindirmek için de kullanıldığını ortaya koydu.
ICIJ ve ortakları, Çin’deki hak sorunlarına odaklanan 15 aktivist ve avukatla görüştüklerini ve bu kişilerin “Çin hükümeti adına çalıştığından şüphelenilen kişiler tarafından izlendiklerini ya da taciz edildiklerini anlattıklarını” söyledi.
Bu tür olaylar hem BM içinde hem de Cenevre’nin başka yerlerinde meydana geldi.
‘İzliyoruz’
Raporda, bir grup Çinli aktivist ve muhalifin Pekin’in konseydeki artan varlığından o kadar korktukları vurgulandı ki, geçen yıl Mart ayında BM binalarına adım atmayı reddettiler.
Raporda, “Bunun yerine, yakındaki sıradan bir ofis binasının en üst katında BM hakları şefi Volker Turk ile gizli bir toplantı için toplandılar” denildi.
Ancak aniden, Guangdong İnsan Hakları Derneği’nde çalıştıklarını iddia eden dört kişi ortaya çıkarak davet edilmedikleri toplantıyı sordu.
Toplantıya aracılık eden Uluslararası İnsan Hakları Servisi (ISHR) personeli toplantının yapıldığını reddetti.
Dört kişi ayrıldı, ancak daha sonra iki Uygur katılımcı sigara içmek için ofisten ayrıldığında, Guangdong grubunun tarifine uyan kişiler araca binmeden ve araç uzaklaşmadan önce renkli camlı siyah bir arabadaki birinin fotoğraflarını çektiğini bildirdi.
Dünya Uygur Kongresi Başkan Yardımcısı Zümretay Arkın, ICIJ’e yaptığı açıklamada Guangdong grubunun Pekin’den bir mesaj gönderdiğine inandığını söyledi: “Sizi izliyoruz… Bizden kaçamazsınız.”
‘Ölümcül misilleme’
Aktivistlerin korkmak için sebepleri vardı.
On yılı aşkın bir süre önce aktivist Cao Shunli, BM’de Çin’in haklarının gözden geçirileceği bir toplantı öncesinde Cenevre’ye gitmeye çalışırken gözaltına alınmıştı.
Birkaç ay boyunca suçlama olmaksızın tutulduktan sonra ağır hastalandı ve 14 Mart 2014’te öldü.
ICIJ, Shunli’nin ölümünün “güçlü bir uyarı atışı olarak öne çıktığını” belirterek, “ölümcül misillemenin” diğer aktivistleri BM ile ilişki kurmaktan caydırdığını tespit etti.
Soruşturmaya göre, on yıl sonra Çinli hak savunucuları BM faaliyetlerine rekor düzeyde düşük sayıda katılıyor.
Aynı zamanda, BM’ye kayıtlı Çinli STK’ların sayısının 2018’den bu yana neredeyse iki katına çıktığı belirtildi.