ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik savaşın geleceğine ilişkin yaptığı açıklamalarla gündeme geldi. Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile Beyaz Saray’da bir araya gelen Trump, görüşmenin ardından yaptığı değerlendirmede İran’ın askerî kapasitesinin büyük ölçüde etkisiz hâle getirildiğini iddia ederek savaşın askerî açıdan fiilen sona erdiğini söyledi.
Trump, ABD’nin mevcut aşamada askerî operasyonları genişletmek yerine mevcut durumu korumayı tercih ettiğini belirtti. Ancak bu açıklama, Washington’un İran üzerindeki askerî ve ekonomik baskıyı sona erdireceği anlamına gelmiyor.
ABD, İran’a yönelik ablukayı sürdürecek
Trump, İran’a karşı uygulanan deniz ablukasının devam edeceğini belirtirken, Washington’un bölgedeki askerî baskıyı korumakta kararlı olduğunu ortaya koydu.
ABD Başkanı, İran limanlarına yönelik deniz ablukasını sürdürme kararının yanı sıra, İran’ın kara ve Hazar Denizi üzerinden gerçekleştirdiği ticareti sınırlandırmayı hedefleyen “Task Force Iron Gate” adlı yeni girişime de dikkat çekti.
Trump, Katar, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Bahreyn ve Kuveyt gibi bölge ülkelerinin mevcut durumun korunmasını tercih ettiğini ileri sürdü.
Öte yandan ABD Başkanı, şartların değişmesi hâlinde askerî operasyonların yeniden başlatılabileceği uyarısında bulundu. Amerikan kuvvetlerinin her türlü gelişmeye karşı hazır olduğunu belirten Trump, Washington’un askerî seçenekleri tamamen masadan kaldırmadığını gösterdi.
Katar, Washington ile Tahran arasında arabuluculuk yapıyor
Trump’ın açıklamaları, Katar’ın ABD ile İran arasında yürüttüğü diplomatik temasların yoğunlaştığı bir dönemde geldi.
Katar Başbakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani’nin Beyaz Saray’daki görüşmesinde, bölgedeki son gelişmelerin ve ABD-İran müzakerelerinin ilerletilmesine yönelik adımların ele alındığı bildirildi.
Katar Başbakanı, görüşmenin ardından yaptığı açıklamada taraflar arasındaki müzakerelerde ilerleme sağlanması ve bölgeye barışın gelmesi yönündeki umutlarını dile getirdi.
Al Jazeera’nın aktardığı bilgilere göre Katar Başbakanı’nın, İran tarafından hazırlanan ve çatışmaların sona erdirilmesini amaçlayan iki günlük bir teklif çerçevesini Trump’a sunduğu öne sürüldü.
Katar, savaş boyunca Washington ile Tahran arasında iletişim kanallarının açık tutulmasında önemli bir arabulucu rolü üstlendi.
İran’dan Trump’ın açıklamalarına tepki
Tahran yönetimi ise Trump’ın savaşın sona yaklaştığı yönündeki açıklamalarına ihtiyatlı yaklaşıyor.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, Trump’ın müzakereler konusunda verdiği mesajları eleştirerek Washington’u henüz doğrulanmamış görüşmeler üzerinden kamuoyunda yanlış bir algı oluşturmakla suçladı.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da ülkesinin müzakerelere açık olduğunu ancak askerî baskı ve tehdit altında dayatılacak herhangi bir anlaşmayı kabul etmeyeceğini belirtti.
Pezeşkiyan, ülkesinin mevcut savaş ve barış arasındaki belirsiz durumdan çıkması gerektiğine işaret ederken, İran’ın egemenlik haklarından vazgeçmeyeceği mesajını verdi.
Tahran’ın ateşkes için şartları bulunuyor
İran yönetimi, savaşın sona erdirilmesi için ABD’nin karşılamasını istediği yedi maddelik bir şart listesi ortaya koymuş durumda.
Bu talepler arasında ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırması, ekonomik yaptırımların sona erdirilmesi, dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılması ve savaş nedeniyle oluşan zararların karşılanması bulunuyor.
Tahran ayrıca Lübnan başta olmak üzere bölgedeki tüm cephelerde askerî faaliyetlerin sona erdirilmesini ve Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiğine ilişkin düzenlemelerin yapılmasını talep ediyor.
Washington ise İran’ın nükleer faaliyetlerinin sınırlandırılmasını kalıcı bir anlaşmanın temel şartlarından biri olarak görüyor. İran, nükleer programının askerî amaç taşımadığını ve sivil enerji ihtiyaçlarına yönelik olduğunu savunuyor.
Savaşın sona erdiği henüz kesinleşmiş değil
28 Şubat’ta ABD ve işgalci israil’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş, kısa sürede Körfez bölgesine yayılarak uluslararası ticaret ve enerji piyasalarını da etkiledi.
İran, saldırılara füze ve insansız hava aracı operasyonlarıyla karşılık verirken, bölgedeki ABD askerî varlıklarını hedef alan saldırılar gerçekleştirdi. Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler ise küresel petrol, doğal gaz ve gübre ticareti açısından ciddi endişelere yol açtı.
Trump’ın son açıklamaları, Washington’un geniş çaplı askerî saldırılardan diplomatik çözüm arayışına yönelme ihtimalini güçlendirse de ABD’nin deniz ablukasını sürdürmesi ve İran’ın talepleri konusunda taraflar arasında uzlaşma sağlanamaması, savaşın tamamen sona erdiği yönündeki değerlendirmeleri şimdilik belirsiz kılıyor.
Bölgedeki gelişmelerin seyri, Katar’ın arabuluculuk girişimlerinin sonuç verip vermeyeceğine ve Washington ile Tahran’ın karşılıklı şartlarda ne ölçüde uzlaşabileceğine bağlı olacak.
