Alman araştırmacı Dr. Adrian Zenz tarafından hazırlanan ve uluslararası hakemli akademik dergide yayımlanan yeni çalışma, Doğu Türkistan’da yürütülen kitlesel gözaltılar, zorla çalıştırma programları ve ailelerin parçalanmasına ilişkin politikaların yalnızca tanık ifadeleriyle değil, Çin devletinin kendi oluşturduğu resmî kayıtlar üzerinden de yeniden inşa edilebildiğini ortaya koyuyor.
Kapalı Rejimleri Araştırmak İçin Yeni Bir Metodoloji
Araştırmanın en dikkat çekici yönlerinden biri, dış dünyaya büyük ölçüde kapalı olan otoriter rejimlerin nasıl incelenebileceğine dair geliştirdiği yeni araştırma çerçevesi oldu.
Dr. Zenz, doğrudan saha araştırmasının mümkün olmadığı ortamlarda, farklı kamu kurumlarına ait dağınık belgelerin bir araya getirilmesiyle devlet politikalarının izinin sürülebileceğini savunuyor.
Çalışmada;
- kamu ihale kayıtları,
- yerel yönetim yazışmaları,
- bütçe belgeleri,
- resmî internet sitelerinde yayımlanan duyurular,
- dijital arşivler,
- bürokratik raporlar,
- personel alım ilanları
- ve diğer resmî kayıtlar
tek tek incelenerek bunların birbirleriyle ilişkilendirilmesi sayesinde Çin’in Doğu Türkistan’daki güvenlik ve asimilasyon politikalarının yapısının ortaya çıkarıldığı belirtiliyor.
Çin’in Kendi Evrakları Delile Dönüşüyor
Araştırmaya göre otoriter devletler bilgi akışını sıkı biçimde kontrol etmeye çalışsalar da, uyguladıkları politikaları sürdürebilmek için oluşturdukları bürokratik kayıtlar zamanla önemli birer kanıta dönüşüyor.
Devlet kurumları arasında yapılan yazışmalar, ihale süreçleri, bütçe kalemleri, güvenlik projeleri ve idarî belgeler birlikte değerlendirildiğinde, tek başına dikkat çekmeyen birçok belge daha büyük bir resmin parçalarını oluşturuyor.
Dr. Zenz, bu yöntemin yalnızca Doğu Türkistan için değil, bilgiye erişimin sınırlandırıldığı tüm otoriter sistemlerin incelenmesinde kullanılabilecek yeni bir araştırma modeli sunduğunu ifade ediyor.
Kitlesel Gözaltılar ve Zorla Çalıştırma Politikalarının İzleri
Çalışmada kullanılan yöntem sayesinde;
- kitlesel toplama kamplarının kurulması,
- “mesleki eğitim” adı altında yürütülen gözaltı sistemi,
- zorunlu iş gücü transferleri,
- ailelerin birbirinden ayrılması,
- çocukların devlet yatılı okullarına yönlendirilmesi,
- yoğun dijital gözetim altyapısının oluşturulması
gibi uygulamaların resmî belgeler üzerinden takip edilebildiği belirtiliyor.
Araştırma, söz konusu uygulamaların münferit yerel kararlar değil, merkezî yönetim tarafından planlanan ve bürokratik mekanizmalar aracılığıyla uygulanan sistematik politikalar olduğunu göstermeyi amaçlıyor.
Uluslararası İnsan Hakları Belgelerine Katkı Sağlıyor
Doğu Türkistan’da yaşanan hak ihlallerinin belgelenmesinde bugüne kadar tanık ifadeleri, uydu görüntüleri ve sızdırılan belgeler önemli rol oynarken, yeni çalışma devletin resmî bürokratik kayıtlarının da güçlü bir delil kaynağı oluşturduğunu ortaya koyuyor.
Araştırmada geliştirilen yöntem, özellikle bilgiye erişimin kısıtlandığı ülkelerde insan hakları ihlallerinin belgelenmesi açısından yeni bir akademik yaklaşım olarak değerlendiriliyor.
Uzmanlara göre, devlet kurumlarının günlük işleyişi sırasında oluşturduğu belgeler yalnızca idarî kayıt niteliği taşımıyor; aynı zamanda ilerleyen süreçte uluslararası hukuk ve insan hakları soruşturmalarında kullanılabilecek önemli kanıtlar hâline geliyor.
Doğu Türkistan Araştırmalarında Yeni Bir Dönem
Son yıllarda “China Cables”, “Karakax Listesi” ve “Xinjiang Papers” gibi sızdırılan belgeler, Çin yönetiminin Doğu Türkistan’daki politikalarının anlaşılmasında önemli rol oynamıştı. Dr. Adrian Zenz’in son çalışması ise yalnızca sızdırılmış belgelerle sınırlı kalmayıp, kamuya açık resmî kayıtların sistematik biçimde analiz edilmesiyle de devlet politikalarının ayrıntılı şekilde yeniden inşa edilebileceğini ortaya koyuyor.
Araştırma, otoriter rejimlerin kapalı yapısına rağmen geride bıraktıkları bürokratik “kâğıt izlerinin”, uluslararası toplum için giderek daha önemli bir bilgi ve delil kaynağı hâline geldiğini vurguluyor. Bu yaklaşımın, Doğu Türkistan’da yaşanan insan hakları ihlallerinin belgelenmesine yönelik akademik çalışmaların yanı sıra gelecekte benzer rejimlerin incelenmesinde de referans niteliğinde bir yöntem sunması bekleniyor.
