Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi’nin 103. ön oturum çalışma grubu, 29 Eylül-2 Ekim 2026 tarihleri arasında Cenevre’de toplandı. Komite, Çin’in çocuk hakları alanındaki yükümlülüklerini incelemeye hazırlanırken hükümetin sunduğu bilgilerin yanı sıra sivil toplum kuruluşlarından da Çin’deki çocukların durumuna ilişkin bilgi aldı. BM’nin resmi takviminde söz konusu toplantı 103. oturum öncesi çalışma grubu olarak kayıt altına alındı.
Toplantılarda Uygur çocuklarının durumu da uluslararası kamuoyunun gündemine taşındı. Dünya Uygur Kongresi (DUK) ile Uygur Demokrasi ve İnsan Hakları Merkezi, 20 Temmuz 2026’da BM Çocuk Hakları Komitesi’ne Uygur çocuklarının haklarına ilişkin ortak bir rapor sundu. Raporda çocukların ailelerinden ayrılması, devlet kontrolündeki yatılı okullara yerleştirilmesi ve aileleriyle temaslarının sınırlandırılmasının Uygur dili, kültürü ve kimliğinin korunması açısından ciddi sonuçlar doğurduğu belirtildi.
“Çocuklar anne-baba sevgisinden mahrum bırakılıyor”
Toplantıda söz alan Dolkun İsa, özellikle anne veya babası cezaevlerine ve kamplara gönderilen Uygur çocuklarının durumuna dikkat çekti. İsa’nın aktardığı değerlendirmelere göre, kitlesel gözaltı ve tutuklama politikaları sonucunda çok sayıda çocuk ebeveynlerinden ayrıldı ve devlet tarafından işletilen yatılı eğitim kurumlarına yönlendirildi.
DUK’un BM’ye sunduğu çalışmada, 2018 yılı sonu itibarıyla çoğunluğu Uygur olduğu belirtilen en az 143 bin 228 çocuğun, kitlesel gözaltı kampanyasıyla bağlantılı olarak ebeveynlerinden birinden veya her ikisinden ayrıldığına ilişkin tahmin yer aldı. Kuruluş, BM Komitesi’nden Çin makamlarından bu çocukların sayısı, ailelerinden ayrılma gerekçeleri ve mevcut durumları hakkında ayrıntılı bilgi talep etmesini istedi.
İsa, ailelerinden koparılan çocukların yalnızca anne-baba sevgisinden değil, aynı zamanda ana dillerinden, aile ortamından ve kültürel kimliklerini geliştirme imkanlarından da uzaklaştırıldığını vurguladı.
Uygurca eğitim ve kültürel kimlik endişesi
DUK’un BM Çocuk Hakları Komitesi’ne sunduğu raporda, Uygur çocuklarının devlet kontrolündeki yatılı okullara yerleştirilmesinin aile bağlarının yanı sıra Uygur dili ve kültürünün aktarımı üzerinde de etkili olduğu belirtildi. Raporda ayrıca aile üyelerinin gözaltına alınması, çocukların dini ve kültürel haklarına yönelik kısıtlamalar, ayrımcılık ve zorla çalıştırma gibi başlıklar da gündeme getirildi.
Bu iddialar, daha önce BM ve uluslararası insan hakları kuruluşlarının Çin’in Doğu Türkistan politikalarına ilişkin ortaya koyduğu endişelerle de örtüşüyor. BM Çocuk Hakları Komitesi’nin Çin hakkındaki önceki değerlendirmelerinde de insan hakları savunucuları ve muhaliflerin ailelerine yönelik baskı ve taciz iddialarına dikkat çekilmişti.
Uygur çocuklarına domuz eti verildiği iddiası da gündeme geldi
İsa’nın toplantıda dikkat çektiği konulardan biri de Doğu Türkistan’daki yatılı okul ve anaokullarında Uygur çocuklarına verilen yiyecekler oldu.
Radio Free Asia’nın (RFA) Eylül 2026 tarihli Uygurca haberinde, Kaşgar bölgesindeki yatılı anaokullarına ilişkin yapılan araştırmada bazı kurumların mutfaklarında koyun ve sığır etinin yanı sıra domuz eti kullanıldığı yönünde bilgiler yer aldı. RFA, Poskam ilçesindeki bir anaokulunda görev yapan polisle yaptığı telefon görüşmesinde, okul mutfağında domuz etinin de kullanıldığının ifade edildiğini aktardı. Aynı araştırmada Atuş’taki bir polis görevlisinin de sorumlu olduğu yatılı okullarda domuz eti verildiğini söylediği bildirildi.
RFA’nın haberine göre, söz konusu görevliler domuz eti kullanımının hangi resmi talimat veya düzenlemeye dayandığı konusunda ayrıntılı bilgi vermedi. RFA ayrıca bu uygulamadan çocukların cezaevlerindeki ebeveynlerinin veya ailelerinin haberdar olup olmadığına ilişkin soruların da yanıtlanmadığını bildirdi.
Müslüman Uygurlar açısından domuz eti tüketimi dini açıdan yasak kabul edildiği için, bu tür uygulamalar Uygurların dini ve kültürel kimliklerine yönelik baskılar bağlamında değerlendiriliyor. RFA daha önce de Doğu Türkistan’daki üniversitelerde helal gıda uygulamalarının kaldırılması ve Müslüman öğrencilerin geleneksel beslenme kurallarından vazgeçmeye zorlandığına ilişkin haberler yayımlamıştı.
BM Komitesi Çin’den açıklama bekliyor
Çin, BM Çocuk Hakları Sözleşmesi’ni 1992 yılında onayladı. BM kayıtlarında Çin’in sözleşme kapsamında 2026 yılında 103. dönem raporlama sürecinde bulunduğu görülüyor.
Çocuk Hakları Komitesi’nin Çin incelemesi kapsamında sivil toplum kuruluşlarından bilgi toplaması, Uygur çocuklarının durumuna ilişkin iddiaların da BM mekanizmalarında kayda geçirilmesi açısından önem taşıyor.
DUK ve Uygur Demokrasi ve İnsan Hakları Merkezi, BM Komitesi’nden Çin’e; ailelerin zorla ayrılmasının boyutları, devlet yatılı okullarında bulunan çocukların durumu, Uygurca eğitim hakkı, dini ve kültürel hakların korunması ve çocukların ayrımcılıktan korunmasına ilişkin somut sorular yöneltmesini talep ediyor.
Cenevre’deki görüşmelerle birlikte Uygur çocuklarının yaşadığı sorunların yalnızca eğitim meselesi olmadığı; aile bütünlüğü, ana dil, kültürel kimlik, dini özgürlük ve çocukların üstün yararı gibi temel haklarla doğrudan bağlantılı olduğu bir kez daha uluslararası platformda gündeme taşınmış oldu.
