Yirmi yılı aşkın mücadele hayatıyla tanınan Zumso, 2000’li yılların başından itibaren Çeçenistan dağlarında Rus işgaline karşı yürütülen direniş saflarında yer aldı. Silah arkadaşları arasında cesareti ve kararlılığıyla öne çıkan Amayev, vatanından ayrılmak zorunda kaldıktan sonra da mücadelesini farklı cephelerde sürdürdü.
Amaev kimdir?
Havaji Amayev 46 yaşındaydı. 2 Ocak 1980’de Çeçenya’nın İtum-Kalinsky Bölgesi’ndeki Zumsoy köyünde doğdu; bu nedenle asıl çağrı işareti “Zumso” idi (ayrıca “Ebu-Daud”, “Ebu-Taur” ve “Zumso Şişani” çağrı işaretlerini de kullandı).
Etnik kökeni bakımından Zumsoy kabilesinden bir Çeçen’dir. 2003 yılından itibaren Doku Umarov komutasındaki batı cephesinde İkinci Çeçen Savaşı’na katıldı, daha sonra Çeçen İçkerya Cumhuriyeti (ÇİC) silahlı güçlerin güneybatı cephesinin başına geçti. 2006 yılından itibaren Rusya’da federal arananlar listesindeydi.
Ukrayna medyasına verdiği röportajda Amayev, 2003’teki ilk çatışmasından bahsetti — o zaman, kendi ifadesine göre, komutan Doku Umarov, Rus askerlerine pusu kurması gereken bir müfrezede el bombası atıcısı olarak görevlendirilmişti. Amayev hiçbir zaman el bombası fırlatıcısıyla ateş etmemişti, ancak bir Rus zırhlı personel taşıyıcısını vurmayı başardığını söylüyordu. “İki kez ateş ettim. Her iki mermi de kapak deliğine isabet etti, neredeyse tam isabet,” diye hatırlıyordu.
Çeçen mücahidler Çeçenistan’daki silahlı mücadeleyi bitirdiklerinde, Amayev Gürcistan’a, oradan da Türkiye üzerinden Suriye’ye geçti; burada muhalifler safında savaştı ve “Kataib İbad ar-Rahman tugayının emiri oldu. 2014 yılında, Kassab şehrinin ele geçirilmesinden sonra, Çeçenistan’ın Rusya yanlısı devlet başkanı Ramzan Kadirov’a hitaben bir video mesaj kaydetti ve memleketine dönüp mücadelesine devam etmeyi planladığını bildirdi.
Amayev, Rusya’ya giremedi. Deniz yoluyla Suriye’den çıktı ve Yunan sınır muhafızları tarafından gözaltına alındı. Sınırı yasadışı olarak geçmek suçundan Yunanistan’da iki yıl hapis yattı; Rusya’ya olası iadesine karşı protesto amacıyla on günlük açlık grevi yaptı (Rusya Federasyonu, Interpol aracılığıyla onun hakkında arama emri çıkarmıştı). İade gerçekleşmedi; Avrupa insan hakları örgütleri davaya müdahale etti. 2016 yılında, ailesinin bir kısmı zaten Polonya’da iken, Polonya tarafının talebi üzerine iade edildi. Daha sonra Polonya’da mülteci statüsü aldı. Amayev’in annesi ve kardeşleri 2007 yılında Çeçenistan’ı terk etti. Daha önce üç yıl boyunca dağ birliklerinde onunla birlikte kalan eşi ise 2010 yılında Rusya’dan ayrıldı. Bugün, Amayev’in kendi ifadesine göre, akrabaları Almanya’da yaşıyor.
Ukrayna Cephesi
Mart 2022’den beri Amayev, Ukrayna tarafında çatışmalara katılmaktadır. İlk olarak Şeyh Mansur adını taşıyan Ukrayna taburuna katıldı, ardından Ukrayna Silahlı Kuvvetleri’ne bağlı ÇRI Özel Görevli Ayrı Taburu’na (OBON) geçti; bu birim, yapısal olarak Ukrayna Toprak Savunması Yabancı Lejyonu’na (GUR MOU) bağlıdır.
Kiev yakınlarındaki çatışmalarda, Velikodimer yerleşim birimi civarında, ayrıca DNR ve Herson bölgesinde savaşlara katıldı. 2022 yılının Ağustos ayı sonunda OBO’N komutan yardımcılığına atandı ve albay rütbesine sahipti.
2024 yılında Ukrayna’daki ilgili sosyal medya hesaplarında, “Zumso”nun keşif ve sabotaj operasyonları yürütmek üzere ayrı bir grup kurmakla meşgul olduğu bildirildi. Aynı yılın Mart ayında, OBO’da Amaev’in yardımcısı olan Abdul-Hakim el-Şişani (Rustam Azhiev) liderliğindeki bir Çeçen militan grubu, Belgorod bölgesinde Ukrayna Genel İstihbarat Müdürlüğü’nün (GUR) düzenlediği sabotaj operasyonuna katıldı.
Rusya’da Yeni Bir Ceza Davası
Ekim 2022’de Rusya Federasyonu Soruşturma Komitesi, Ukrayna Silahlı Kuvvetleri (VSU) tarafında savaşan Çeçenlere karşı ceza davaları açtı ve bu kişilerin “terörist faaliyetlerde bulunmak amacıyla eğitim aldıklarını” belirtti. Bu Çeçenlerden biri de Havaji Amayev’di. Ayrıca Çeçen Cumhuriyeti soruşturma makamları, Rus Federasyonu Ceza Kanunu’nun 275. maddesi (“vatana ihanet”) uyarınca onun aleyhine de bir dava açtı — soruşturma makamlarının iddiasına göre, bunun gerekçesi, Amayev’in Ukrayna Silahlı Kuvvetleri tarafında silahlı çatışmaya katılması ve ilgili eğitimi almasıydı.
Rusya Dışişleri Bakanlığı, bir raporunda, Çeçen özel görev taburunun 31 Temmuz 2022 tarihinde, kendilerini ilan eden Çeçen İçkerya Cumhuriyeti Hükümeti’nin eski başbakanı Ahmed Zakaev tarafından kurulduğunu ve bu taburda Ukrayna tarafında “Rusya’da yasaklanmış terör örgütlerine mensup radikal İslamcılar”ın savaştığını belirtmişti.
2022 yılında Çeçenistan’ın Rusya yanlısı Başkanı Ramzan Kadirov, Telegram kanalında, Ukrayna GUR taburlarındaki Çeçen komutanların yerleri hakkında bilgi veren kişiye bir milyon dolar ödemeye hazır olduğunu duyurdu. 26 Nisan’da yayınlanan sesli mesajında, Mariupol için yapılan çatışmalar sırasında “Akhmat” savaşçılarının Çeçen birliklerinin saha komutanlarından birini yakalamaya çalıştıklarını ve onun belgelerini ele geçirdiklerini de iddia etti.
Kadirov’un kimi kastettiği bilinmemekle birlikte, Amaev gerçekten de Mariupol’daki çatışmalara katıldı ve Ukrayna’nın ana birlikleri İlyiç Fabrikası ile “Azovstal”da kuşatılmadan önce şehri terk etti.
Rus Telegram kanalları da Amaev hakkında sert ifadeler kullandı. Örneğin, “Rusya Özel Kuvvetleri” medya grubu onu “paralı asker” olarak nitelendirmiş ve arkasında öldürülen Rus ve Suriyeli askerlerden oluşan “kanlı bir iz” bıraktığını iddia etmiş; ayrıca Polonya’daki mülteci statüsünü “sağduyuya bir hakaret” olarak nitelendirmişti.
Zakayev, silah arkadaşının öldürülmesi konusunda henüz bir yorumda bulunmadı. Şeyh Mansur Taburu’nun resmi sayfasında “Zumso” için bir ölüm ilanı yayınlandı.
Çeçen İçkerya Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri Özel Maksatlı Müstakil Taburu’nun (OBON) komutan yardımcılığı görevini üstlenen Zumso, bölgedeki Çeçen birliklerinin komuta kademesinde aktif rol oynadı.
Devlet Nişanı ve Albaylık Rütbesi Sahibiydi
Uzun yıllara yayılan hizmetleri ve askeri yararlılıkları dolayısıyla 2023 yılında “Qoman Turpal – Millet Kahramanı” devlet nişanına layık görülen Havaji Amayev’e, 5 Ağustos 2026 tarihinde Çeçen İçkerya Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri tarafından Albay rütbesi tevcih edilmişti.
Hayatını Çeçen İçkerya Cumhuriyeti’nin bağımsızlık mücadelesine adayan Albay Amayev’in vefatı üzerine yayımlanan taziye mesajlarında; ailesine, yakınlarına ve silah arkadaşlarına başsağlığı dilekleri iletildi.
