Dr. Şevket Nasir (*)
Çin yapımı ve Uygur aktörlerin rol aldığı bazı Uygurca filmler incelendiğinde, sinemanın yalnızca bir sanat ve eğlence aracı olarak değil, aynı zamanda ideolojik mesajların aktarılmasında kullanılan bir araç olarak da işlev gördüğü görülmektedir.
Bu filmlerde Uygur toplumunun örf ve adetleri, geleneksel yaşam biçimi, mimikleri, konuşma tarzı, diyalogları, giyim kuşamı ve gündelik ilişkileri belirli bir ideolojik çerçeve içerisinde yeniden kurgulanmaktadır. Ancak bu unsurlar arasında en dikkat çekici olanı, karakterlerin düşünce ve davranış dünyasının ÇKP’nin siyasal söylemiyle uyumlu biçimde şekillendirilmesidir.
Geleneksel Uygur kültürüne ait unsurlar, çoğu zaman kültürel bir zenginlik olarak sunulurken, karakterlerin olaylara bakışı, toplumsal tercihleri ve gelecek tasavvurları Çin Komünist Partisi’nin birlik, kalkınma, istikrar ve devlet merkezli toplum anlayışı doğrultusunda biçimlendirilmektedir. Böylece kültürel kimliğin görünür unsurları korunuyor izlenimi oluşturulurken, bu kimliğin düşünsel ve siyasal içeriği yeniden tanımlanmaktadır.
Sinema dili açısından bakıldığında bu durum, yalnızca senaryo ve diyaloglarla sınırlı değildir. Karakterlerin seçimi, oyunculuk biçimi, kamera kullanımı, mekânların sunuluşu, kıyafetler, müzik, beden dili ve hatta mimikler dahi belirli bir anlatının parçası hâline gelmektedir.
Bu nedenle söz konusu filmler, yalnızca “Uygurca çekilmiş filmler” olarak değil, Uygur kültürel unsurlarının devletin hâkim ideolojik anlatısı içerisinde yeniden üretilmesi açısından da değerlendirilmelidir.
Buradaki temel soru şudur: Bir toplumun dili, kıyafeti ve geleneksel kültürel sembolleri filmde görünür kılınırken, o toplumun tarihsel hafızası, kimlik algısı ve düşünce dünyası başka bir ideolojik çerçevede yeniden şekillendiriliyorsa, ortaya çıkan eser ne ölçüde özgün bir kültürel temsil niteliği taşımaktadır?
Bu açıdan bakıldığında, bazı Uygurca Çin yapımı filmler kültürel temsil ile ideolojik yeniden üretim arasındaki sınırın incelenmesi açısından önemli bir sinema araştırması alanı oluşturmaktadır.
(*) Sayın Dr. Şevket Nasir’in sosyal medya hesabından alınmıştır…
