12 Kasım, Doğu Türkistan tarihinde iki önemli cumhuriyetin kuruluş yıl dönümü olarak anılıyor. 1933 yılında Kaşgar’da kurulan Birinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti’nin 93’üncü, 1944 yılında Gulca’da kurulan İkinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti’nin ise 82’nci yıl dönümü bu tarihte idrak ediliyor.
Bu tarih aynı zamanda 1864 yılında Kaşgar’ın Mançu Qing işgalinden kurtarılmasını ve ardından 1865-1877 yılları arasında varlığını sürdüren Yetteşehir Devleti’nin kuruluşunu da hatırlatıyor.
Dünyanın farklı şehirlerinde bağımsızlık etkinlikleri düzenlendi
Doğu Türkistanlı topluluklar ve bağımsızlık destekçileri, 12 Kasım Millî Bağımsızlık Günü münasebetiyle dünyanın farklı şehirlerinde anma programları ve protesto gösterileri gerçekleştirdi.
11 Kasım’da Washington D.C. ve Kanada’nın Edmonton şehrinde düzenlenen mitinglerin ardından 12 Kasım’da İstanbul, Amsterdam, Stockholm, Oslo ve çeşitli şehirlerde etkinlikler gerçekleştirildi. Programlarda Doğu Türkistan cumhuriyetlerinin tarihî mirası anılırken, bağımsızlık mücadelesinin kararlılıkla sürdürüleceği mesajı verildi.
“Halkımız kınama açıklamalarıyla kurtulamaz”
Doğu Türkistan Sürgündeki Hükümeti Dışişleri ve Güvenlik Bakanı, aynı zamanda Doğu Türkistan Millî Hareketi lideri Salih Hudayar, yayımlanan açıklamada uluslararası topluma güçlü bir çağrıda bulundu.
Hudayar, Doğu Türkistan’ın tarih boyunca bağımsız bir ülke olduğunu, bugün ise işgal altında bulunduğunu belirterek Çin’in uyguladığı soykırım politikalarının egemenliğin ortadan kaldırılması ve sömürge yönetiminin dayatılmasıyla doğrudan bağlantılı olduğunu ifade etti.
Hudayar açıklamasında şu ifadelere yer verdi:
“Doğu Türkistan bağımsız bir ülkeydi. Bugün ise işgal altındaki bir ülkedir. Çin’in soykırımı, egemenliğimizin ortadan kaldırılmasının ve sömürge yönetiminin dayatılmasının doğrudan sonucudur. Halkımız kınama açıklamaları ve boş vaatlerle hayatta kalamaz. Çin işgalinin karşısında durulması ve ulusumuzun yok oluşu geri dönülmez bir hâle gelmeden önce bağımsızlığımızın yeniden tesis edilmesinin desteklenmesi çağrısında bulunuyoruz.”
“Atalarımızın kurduğu cumhuriyetlerin mirasından vazgeçmeyeceğiz”
Edmonton’daki mitinge öncülük eden Doğu Türkistan Sürgündeki Hükümeti Başbakanı Nur Abdulahat da bağımsızlık ve millî egemenlik konusundaki kararlılıklarını yineledi.
Nur Abdulahat, atalarının Doğu Türkistan halkının kendi vatanını yönetebilmesi ve geleceğini kendisinin belirleyebilmesi amacıyla bağımsız cumhuriyetler kurduğunu hatırlatarak bu hakkın terk edilmeyeceğini vurguladı.
Abdulahat, Kanada başta olmak üzere demokratik ülkelere Doğu Türkistan’ı işgal altındaki bir ülke olarak tanıma ve Doğu Türkistan halkının sömürgecilikten kurtuluş ve bağımsızlık mücadelesine destek verme çağrısında bulundu.
BM’ye dekolonizasyon çağrısı
Doğu Türkistan Sürgündeki Hükümeti, Çin yönetimi altında devam eden kitlesel tutuklamalar, zorla çalıştırma, ailelerin parçalanması, üreme haklarına yönelik zorlayıcı uygulamalar ve millî kimliğin sistematik biçimde yok edilmesinin mevcut yönetim koşulları altında çözülemeyeceğini savundu.
Açıklamada, Doğu Türkistan’ın bağımsızlığının yeniden tesis edilmesinin yalnızca siyasi bir hedef değil, halkın varlığını ve geleceğini güvence altına almanın temel şartı olduğu belirtildi.
Bu kapsamda uluslararası devletlere şu çağrılar yapıldı:
- Doğu Türkistan Sürgündeki Hükümeti ve Doğu Türkistan Millî Hareketi tarafından 5 Mayıs 2026 tarihinde BM Dekolonizasyon Özel Komitesi’ne sunulan dekolonizasyon başvurusunun desteklenmesi,
- Çin’e yönelik yaptırımların güçlendirilmesi ve zorla çalıştırmayla bağlantılı ürünlerin ithalatının engellenmesi,
- Çin’in Doğu Türkistan’daki uygulamalarına ilişkin uluslararası hukuki hesap verebilirliğin sağlanması,
- Doğu Türkistanlı mültecilerin ve diaspora topluluklarının Çin’in sınır ötesi baskı ve tehditlerinden korunması.
Doğu Türkistan Sürgündeki Hükümeti ayrıca destekçilerine, yaşadıkları ülkelerdeki milletvekilleri ve siyasi temsilcilerle iletişime geçerek somut adımlar atılmasını talep etme ve Doğu Türkistan’ın millî kurumlarını güçlendirme çağrısında bulundu.
Açıklamanın sonunda bağımsızlık cumhuriyetlerinin kurucu liderleri ve millî özgürlük uğruna hayatlarını feda edenler rahmet ve minnetle anılırken, özgür, egemen ve bağımsız bir Doğu Türkistan’ın yeniden kurulması hedefinden vazgeçilmeyeceği vurgulandı.




















