Nöbetçi Eczaneler
Almanya’dan Kanada’ya, Taiwan’dan Brezilya’ya uzanan bu yoğun diplomasi ve savunuculuk trafiği, Uygur meselesinin uluslararası gündemde güçlü bir biçimde yer almaya devam ettiğini gösteriyor.
Berlin’de Tarihi “Uygur Kadın Diyaloğu” ve Berlin Deklarasyonu
14–15 Kasım tarihlerinde Berlin’de düzenlenen International Uyghur Women’s Dialogue, Uygur kadın liderleri, aktivistler, uzmanlar ve kamp mağdurlarını bir araya getirerek küresel savunuculukta bir dönüm noktası yarattı. DUK ve Uygur Hareketi ortaklığında gerçekleştirilen etkinlikte, Uygur toplumunun en kırılgan kesimlerinden biri olan kadınların seslerini güçlendirmek amaçlandı.
Etkinliğe DUK’un kurucu başkanı Erkin Alptekin, eski ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilisi Scott Busby, Hong Kong kampanyacısı Samuel Chu, İranlı insan hakları savunucusu Masih Alinejad, Venezuela’dan aktivist Lilian Tintori, ABD Kongre üyesi Young Kim (video mesaj) ve kamp mağdurları Kalbinur Sıddık, Gülbahar Haitiwaci ve Gülbahar Celilova gibi tanınmış isimler katıldı.
Programın en kritik sonucu ise ilk gün açıklanan ve 80’den fazla kuruluş ile 130’dan fazla imzacı tarafından kabul edilen Berlin Deklarasyonu oldu. Bu deklarasyon, Uygur kadınlarının hakları, güvenliği ve özgürlüğü için atılacak küresel adımları belirleyen ilk koordineli uluslararası çerçeve olarak tarihe geçti.
İki gün süren görüşmeler; anlatıların geri kazanılması, topluluk içi dayanışmanın artırılması ve Uygur kadınlarının küresel harekette daha görünür bir lider role sahip olmasını hedefleyen atölyeler ve grup tartışmalarıyla devam etti.
Zorla Çalıştırma Endişesi: Çin’in Domates İhracatında Çöküş
Financial Times’ın haberine göre Çin’in İtalya’ya yaptığı domates salçası ihracatı yıl içinde %76 oranında düştü. Bu sert gerilemenin temel sebebi, Doğu Türkistan’daki tarım sektöründe yaygın zorla çalıştırma iddiaları ve bazı İtalyan firmaların Çin menşeli ürünleri yanlış etiketlediğinin ortaya çıkması.
BBC’nin araştırmaları, bölgedeki üretimin büyük ölçüde devlet kontrolündeki XPCC (Bingtuan) tarafından yürütüldüğünü ve zorla çalıştırmanın sistematik bir unsur olduğunu ortaya koymuştu. Çin’in şu anda 600.000–700.000 ton arasında satılamayan domates salçasına sahip olduğu bildiriliyor. Özellikle AB ülkelerine ihracatın %67 düşmesi, küresel tüketici bilincinin bu alanda önemli bir rol oynadığını gösteriyor.
PEN International’dan Yalkun Rozi İçin Özgürlük Çağrısı
15 Kasım’da Londra’da düzenlenen etkinlikte PEN International, ünlü Uygur yazar Yalkun Rozi’nin koşulsuz serbest bırakılması için çağrısını yineledi. Yalkun Rozi, Çin’in onayladığı Uygur ders kitaplarına katkıda bulunması nedeniyle tutuklanmış; PEN, bunun “kültürel özgürlüğe doğrudan bir saldırı” olduğunu vurgulamıştı.
Bu yıl PEN, Rozi ile birlikte Venezuela, Cezayir ve Gürcistan’dan üç yazarın daha durumunu gündeme taşıdı.
Tayvan’daki Tibet Forumu: Ortak Mücadelede Uygur Perspektifi
DUK Çin İşleri Direktörü Savut Muhammed, 15–16 Kasım’da Tayvan’da gerçekleşen International Conference on Finding Common Ground on Tibet etkinliğinde üç ayrı panelde konuşma yaptı. Uygurlar, Tibetliler, Hong Konglular, Moğollar ve diğer toplulukların otoriter baskılara karşı ortak mücadele yöntemleri tartışıldı. Forumun sonunda yayımlanan bildirgede Muhammed’in “Her halkın kendi kaderini tayin hakkı tanınmalı ve saygı görmelidir” önerisi yer aldı.
DUK Heyetinin Kanada Ziyareti
DUK Başkanı Turguncan Alavdun ile UZDM Başkanı Dolkun İsa, Kanada’da yoğun bir diplomasi trafiği yürüttü. Toronto Demokrasi Forumu’nda yapılan konuşmalarda, otoriter rejimlerin yükselişi ve Uygurlara yönelik soykırım yeniden gündeme taşındı.
19 Kasım’da Kanada Parlamentosu’nun ev sahipliğinde düzenlenen M62 programı kapsamındaki ilk Uygur mültecileri karşılama etkinliği, parlamenterler ve sivil toplum temsilcilerinin geniş katılımıyla gerçekleşti.
Amsterdam’da “Eyes of the Machine” Belgeselinin Prömiyeri
17 Kasım’da Amsterdam’ın en büyük tiyatrosunda gösterilen “Eyes of the Machine”, kamp mağduru Kalbinur Sıddık’ın tanıklıkları üzerine kurulu. Gösterim, Hollanda basınında geniş yer buldu ve Çin’in gözetim sistemi ile asimilasyon politikalarını gözler önüne serdi.
COP30’da Uygur Çevre Hakları Gündemde
DUK Başkan Yardımcısı Zumretay Arkin, Brezilya’daki COP30’da UNPO delegasyonu ile birlikte Uygurların çevresel haklarını uluslararası arenaya taşıdı. Arkin, Çin’in Doğu Türkistan’daki zorla çalıştırma, kaynak sömürüsü, su kıtlığı, toprak gaspları ve çevresel yıkım politikalarını küresel iklim adaleti çerçevesine dâhil etmek için çeşitli temaslarda bulundu.