Programın açılışında konuşan Dr. Eruygur, Doğu Türkistan’da yaşananları anlamak için öncelikle Çin devlet geleneğinin ve siyasal kültürünün incelenmesi gerektiğini belirterek, “Petrol, doğal kaynaklar ve işgal elbette önemlidir. Ancak bunların ötesinde Çin’in tarih boyunca benimsediği zihniyet, bugün yaşananların temelini oluşturmaktadır.” dedi.
“Tek tipleştirme anlayışı Çin siyasal kültürünün temelinde yer alıyor”
Konuşmasının ilk bölümünde Çin siyasal düşüncesinde önemli yer tuttuğunu ifade ettiği “yeryüzünü tek tipleştirme” anlayışını anlatan Eruygur, Çin merkezli dünya görüşünün tarih boyunca farklı kültürleri dönüştürmeyi ve Çin medeniyeti içerisinde eritmeye çalıştığını söyledi.
Eruygur’a göre bu anlayış önce ikna, ardından kültürel baskı, asimilasyon ve nihayetinde dönüştürme süreçleriyle ilerliyor. Bu zihniyetin günümüzde de Çin yönetiminin politikalarında etkisini sürdürdüğünü ileri süren Eruygur, Doğu Türkistan’daki uygulamaların da bu tarihsel yaklaşımın devamı olduğunu ifade etti.
Konfüçyüs düşüncesi ve devlet anlayışı
Konuşmasında Çin siyasal kültürünün şekillenmesinde Konfüçyüs düşüncesinin önemli etkisi bulunduğunu belirten Eruygur, hiyerarşik devlet yapısı, mutlak itaati esas alan yönetim anlayışı ve merkezî otoriteye bağlılığın günümüz Çin yönetiminde de etkili olduğunu söyledi.
Çin hukuk anlayışının bireyi devlete karşı korumaktan ziyade devleti korumaya yönelik olduğunu belirten Eruygur, bu yaklaşımın Doğu Türkistan’daki uygulamaların hukuki zemini olarak kullanıldığını ifade etti.
“Kültürel yağmalama sistematik şekilde yürütülüyor”
Konuşmasının önemli bölümünü kültürel dönüşüm politikalarına ayıran Dr. Eruygur, Çin yönetiminin yalnızca siyasi kontrol sağlamadığını, aynı zamanda kültürel hafızayı hedef aldığını söyledi.
Bu kapsamda;
- Camilerin yıkılması veya farklı amaçlarla kullanılmasının,
- Mezarlıkların ortadan kaldırılmasının,
- Köy ve şehir isimlerinin değiştirilmesinin,
- Uygur Türkçesindeki kişi isimlerinin değiştirilmesine yönelik baskıların,
- Eğitim dilinin Çinceye dönüştürülmesinin,
- Uygur edebiyatı ve tarihine ilişkin eserlerin müfredattan çıkarılmasının,
- Uygur tıbbının Çin tıbbının bir parçası olarak gösterilmesinin,
kültürel dönüşüm politikasının parçaları olduğunu söyledi.
“İslam’ın Çinlileştirilmesi hedefleniyor”
Dr. Eruygur, özellikle 2016 yılından sonra Çin yönetiminin “İslam’ın Çinlileştirilmesi” politikasını daha görünür biçimde uygulamaya başladığını ifade etti.
Bu kapsamda cami mimarisinin değiştirilmesi, dini sembollerin kaldırılması, imamların devlet politikalarına uygun hutbe vermeye zorlanması ve dini hayatın parti ideolojisine uygun hale getirilmeye çalışıldığını söyleyen Eruygur, bu uygulamaların dini kimliği dönüştürmeyi amaçladığını söyledi.
Eğitim, akademisyenler ve kültürel hafıza
Konuşmasında Uygur akademisyenlerin, öğretmenlerin ve aydınların yaşadığı süreçlere de değinen Eruygur, özellikle ana dilde eğitim veren öğretmenlerin ve ders kitabı hazırlayan akademisyenlerin çeşitli soruşturmalarla karşı karşıya kaldığını, çok sayıda akademisyenin tutuklandığını veya görevlerinden uzaklaştırıldığını ifade etti.
Bunun toplumsal hafızayı zayıflatmayı amaçlayan bir politika olduğunu belirten Eruygur, kültürel mirasın taşıyıcılarının sistem dışına çıkarılmasının uzun vadeli sonuçlar doğurduğunu dile getirdi.
“Sorun yalnızca Doğu Türkistan ile sınırlı değil”
Konuşmasının sonunda Çin’in artan ekonomik ve siyasi gücünün yalnızca Doğu Türkistan’ı değil, Orta Asya coğrafyasını da etkileyebileceğini belirten Eruygur, kültürel dönüşüm politikalarının bölgesel sonuçları olabileceğini ifade etti.
Doğu Türkistan’da yaşananların yalnızca güvenlik politikalarıyla açıklanamayacağını dile getiren Eruygur, asimilasyon, kültürel dönüşüm ve kimlik politikalarının birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Program soru-cevap bölümüyle sona erdi
Yaklaşık 35 dakika süren konferansta Dr. Adilcan Eruygur, Doğu Türkistan’daki gelişmeleri tarihsel arka planıyla ele alırken, program katılımcıların yönelttiği soruların cevaplandırılmasının ardından sona erdi.
Konferans, Büyük Doğu Akıncıları Derneği Konya İl Başkanlığı tarafından düzenlenen kültür ve düşünce programları kapsamında gerçekleştirildi.
