Aida Abdrakhmanova
2025 yılı sonuçlarına göre, Tataristan’da toplanan vergilerin yaklaşık %66’sı federal bütçeye aktarıldı. Cumhuriyetin toplam vergi gelirinin yaklaşık 1,7–1,8 trilyon ruble olduğu göz önüne alındığında, bu rakamın yaklaşık 1,1 trilyon rublesinin federal merkeze aktarıldığı anlamına geliyor.
Bundan sonra federal “kazan” devreye giriyor. Rusya’nın 2026 yılı bütçesinde “Ulusal Savunma” kalemine 12,93 trilyon ruble ayrılmıştır — bu, tüm federal harcamaların yaklaşık %29’unu oluşturmaktadır. Bu oranı Tataristan’ın federal vergilerine mekanik olarak uygularsak, yaklaşık 320 milyar ruble elde edilir.
Bu, “savaş için Tataristan’dan 320 milyar” şeklinde ayrı bir kalem olduğu anlamına gelmez: federal bütçe böyle yapılandırılmamıştır. Ancak bu, cumhuriyetin merkezin askeri makinesinin finansmanına katılımının boyutunu görmemizi sağlar.
Tataristan bu parayla 630 binden fazla öğrenci için 515 büyük okul, 268 bin çocuk kapasiteli 790 anaokulu, Kazan 11 Nolu Poliklinik ölçeğinde binlerce çocuk polikliniği inşa edebilir ya da Kazan’da 27 yeni metro istasyonu açabilirdi.
Ve Tataristan’ın ödemeleri bununla da bitmiyor.
1 Ocak 2026 tarihinden itibaren Savunma Bakanlığı ile sözleşme imzalayan vatandaşlara 2,9 milyon ruble tutarında tek seferlik ödeme yapılması öngörülüyor. Ancak bu tutarın sadece 400 bin rublesini Rusya Savunma Bakanlığı karşılıyor. Geri kalan 2,5 milyon ruble ise Tataristan’ın parasıdır.
Yani, vergi gelirlerinin önemli bir kısmını federal merkez tarafından alınan cumhuriyet, her yeni sözleşmeli asker için federal ödemenin neredeyse altı buçuk katını kendi cebinden ödüyor. Basit bir soru ortaya çıkıyor: Neden cumhuriyet, federal silahlı kuvvetlere insanları askere almak için Savunma Bakanlığı’nın ödediğinden daha fazla para ödemek zorunda olsun ki?
Bu artık sadece bir bütçe meselesi değil, Rusya’daki sömürge sisteminin yapısıyla ilgili bir meseledir.
Bölge ne kadar çok ödeme yaparsa, sözleşmeli askeri çekme şansı o kadar artar.
Tataristan bütçesinden ayrılan 2,5 milyon ruble ile Savunma Bakanlığı’ndan gelen 400 bin ruble arasındaki fark, cumhuriyetin gücünü değil, imparatorluk sistemine ne kadar derinlemesine dahil olduğunu gösterir.
Ortaya paradoksal ve acımasız bir düzen çıkıyor: Merkez, vergi gelirlerinin büyük bir kısmını eline geçiriyor. Savaş kararını merkez veriyor. Ana askeri gücü merkez elinde bulunduruyor. Ancak bölgeler, kendi paralarıyla bu gücü takviye edecek kişileri çekmek için birbirleriyle rekabet ediyor. Bu, merkezin çıkarları doğrultusunda çevre bölgelerin mali ve demografik olarak seferber edilmesini sağlayan bir mekanizmadır.
Dün bölgeler yatırımlar için rekabet etmek zorundaydı. Bugün ise Ukrayna’ya karşı suç niteliğindeki bir savaşa katılmaya hazır insanlar için rekabet etmek zorunda kalıyorlar. Bir bölge ne kadar fazla ödeme yapmaya hazırsa, federal savaş için insan kaynağı tedarikçisi olarak o kadar etkili bir rol üstleniyor.
İşte sömürge sisteminin mantığı budur. Çünkü sömürge modeli, sadece kaynakların çevre bölgelerden sömürülmesini değil, aynı zamanda çevre bölgelerin kendi kaynaklarını nasıl kullanacaklarına bağımsız olarak karar verme imkânını yitirmelerini ve ardından da merkez tarafından alınan kararların sonuçlarının bedelini ödemelerini de içerir.
Mali kaynaklar Moskova’da yoğunlaşırken, Tataristan’a ise askere alma, tazminatlar ve savaşın sosyal sonuçlarının finansmanı bırakıldığı sürece, merkez ile cumhuriyet arasında eşit haklara dayalı ilişkilerden söz etmek artık mümkün değildir.
Şu soru giderek daha keskin bir hal alıyor: Tataristan, imparatorluk merkezine daha ne kadar para, kaynak ve insan hayatı vermek zorunda kalacak?
Tataristan, kararı Tataristan’da alınmayan bir savaş için neden insan kaynağının masraflarını karşılamak zorunda olsun ki?
Böyle bir sistem, eşit haklara dayalı ilişkilere giderek daha az benziyor ve kaynakların merkeze aktarıldığı, kararların merkezde alındığı, ancak bu kararların bedelini bölgelerin ödediği bir sömürge politikasına giderek daha çok benziyor.
Bu nedenle Tataristan’ın bağımsızlığı meselesi — kendi kaynaklarını bağımsız olarak yönetme ve kendi geleceğini belirleme imkânı olarak — giderek daha acil bir hal almaktadır.
Tataristan, Moskova’nın bir kaynağı olmaktan çıkmadan önce ona daha ne kadar vermek zorunda kalacak?
