ABD, Çin merkezli üç genomik şirketinin ürünlerine yönelik ithalat yasağı kararı aldı. ABD İç Güvenlik Bakanlığı tarafından duyurulan kararın gerekçesi, Çin’in işgali altındaki Doğu Türkistan’da Uygurlar ve diğer Müslüman Türk halklarının zorla çalıştırılmasıyla bağlantılı faaliyetler oldu.
Reuters’ın haberine göre BGI Genomics, MGI Tech ve Shenzhen BGI Technology, ABD’nin Uygur Zorla Çalıştırmayı Önleme Yasası kapsamında oluşturulan kuruluşlar listesine eklendi. Washington yönetimi, söz konusu şirketlerin bölgedeki uygulamalara katkı sağladığını söylüyor.
Üç Çinli şirket ABD’nin yaptırım listesinde
Karardan etkilenen şirketler arasında genetik test alanında faaliyet gösteren BGI Genomics, genetik analiz ve dizileme teknolojileriyle bilinen MGI Tech ile ABD yönetiminin BGI Group olarak da tanımladığı Shenzhen BGI Technology bulunuyor.
ABD yönetiminin açıklamasına göre BGI Group ve BGI Genomics, Doğu Türkistan’da genetik test faaliyetleri yürütürken yerel yönetimle iş birliği yaparak zorla çalıştırmayla bağlantılı kişilerin işe alınması, taşınması veya devredilmesi süreçlerini kolaylaştırmakla suçlanıyor.
MGI Tech’in ise bölgede genetik testlerin gerçekleştirilmesinde kullanılan ekipman ve ilgili teknik desteği sağladığı iddia ediliyor.
ABD makamları ayrıca BGI Group’un bölgedeki insanlara ait genetik materyallerin yanı sıra bitki ve hayvanlardan alınan örnekleri de test ettiğini değerlendiriyor.
ABD’ye gönderilecek ürünler denetime takılabilecek
ABD’nin Uygur Zorla Çalıştırmayı Önleme Yasası kapsamında uyguladığı mekanizma, listede yer alan şirketlerle bağlantılı ürünlerin ülkeye girişini sınırlandırıyor.
ABD Gümrük ve Sınır Koruma birimine, listedeki şirketlerden gelen ürünlerin zorla çalıştırma yoluyla üretildiği varsayımıyla hareket etmesi talimatı veriliyor. İthalatçıların veya ihracatçıların, ilgili ürünlerin zorla çalıştırma yoluyla üretilmediğini ortaya koymaları hâlinde bu varsayımın aşılması mümkün olabiliyor.
Söz konusu düzenleme, yalnızca belirli bir ürün grubunu değil, listede yer alan kuruluşların ürettiği malları ve tedarik zinciriyle bağlantılı ürünleri de etkileyebiliyor.
Çinli şirketlerden suçlamalara itiraz
Şirketler ise ABD’nin iddialarına karşı çıktı.
Shenzhen merkezli MGI Tech, suçlamaların gerçeklerle örtüşmediğini iddia ederek zorla çalıştırmanın hiçbir biçimine tolerans göstermediklerini açıkladı. Şirket ayrıca ABD pazarındaki ticari faaliyetlerinin toplam iş hacmi içerisinde sınırlı bir paya sahip olduğunu bildirdi.
BGI Group da benzer bir açıklama yaparak herhangi bir zorla çalıştırma faaliyetine katılmadığını savundu. Şirket, uluslararası alanda kabul gören insan hakları ve çalışma standartlarına saygı duyduğunu belirtti. ABD’deki faaliyetlerinin sınırlı olduğunu ve kararın operasyonları üzerinde önemli bir etki yaratmasının beklenmediğini ifade etti.
BGI Genomics ise Reuters’ın haberinin yayımlandığı sırada yorum talebine yanıt vermemişti. Çin’in Washington Büyükelçiliği de konuya ilişkin bir açıklama yapmamıştı.
Doğu Türkistan’daki insan hakları tartışmaları yeniden gündemde
Çin işgali altındaki Doğu Türkistan’da, uzun süredir insan hakları ve zorla çalıştırma nedeniyle uluslararası tartışmaların merkezinde bulunuyor.
ABD yönetimi ve insan hakları kuruluşları, Çinli yetkilileri bölgede Uygurlar ve diğer Müslüman Türk halklarına yönelik hak ihlalleri ve zorla çalıştırma uygulamalarıyla suçluyor. Pekin yönetimi ise bu iddiaları reddediyor.
Son karar, Washington’ın Çin’in işgali altındaki Doğu Türkistan’la bağlantılı tedarik zincirlerine yönelik denetim politikasını genomik ve genetik test teknolojileri alanına da taşıdığını gösteriyor.
Karar, ABD-Çin ticaret ateşkesinin gölgesinde alındı
İthalat yasağının, iki ülke arasında kırılgan bir ticari uzlaşma döneminde açıklanması da dikkat çekti.
ABD ile Çin arasında teknoloji ve ticaret alanındaki karşılıklı kısıtlamalar daha önce de gündeme gelmişti. Çin, Mart 2025’te ABD merkezli genetik dizileme teknolojileri şirketi Illumina’nın ekipmanlarının ithalatını yasaklamıştı. Şirket, Kasım 2025’te Çin Ticaret Bakanlığının yasağın kaldırılacağını bildirdiğini açıklamış, ancak şirketin Çin’in Güvenilmez Kuruluşlar Listesi’nde kalması nedeniyle ürün alımlarının hükümet onayına bağlı olmayı sürdürdüğünü belirtmişti.
Son gelişme, genetik araştırma ve biyoteknoloji alanındaki şirketlerin yalnızca ticari rekabet ve teknoloji kısıtlamalarıyla değil, insan hakları ve tedarik zinciri denetimleriyle de karşı karşıya kaldığını ortaya koyuyor.
ABD’nin yeni kararıyla birlikte Çinli genomik şirketlerinin ABD pazarına erişimi ve iki ülke arasındaki teknoloji ticaretinin geleceği yeniden tartışma konusu oldu.
Kaynak: Reuters
