Uygur kültür hayatında bibliyografya, klasik edebiyat, tercüme ve halk edebiyatı araştırmaları alanlarındaki çalışmalarıyla tanınan Yunus İlyas İdiqutluq’un vefatı, Uygur ilim ve kültür dünyasında önemli bir ismin kaybı olarak kayıtlara geçti.
Eğitim alanında çalıştı, siyasi baskılara maruz kaldı
İdiqutluq, meslek hayatının ilk dönemlerinde eğitim alanında görev yaptı. Yaşadığı siyasi baskıların ardından 1975 yılından itibaren sözde Sincan Üniversitesi bünyesinde çalışmaya başladı. Daha sonra aynı üniversitenin Orta Asya Kültürü Araştırma Enstitüsünde görevini sürdürdü ve buradan emekli oldu.
Çalışmaları boyunca Uygur kültürünün yazılı mirasını araştırmaya, klasik eserleri yeni nesillere ulaştırmaya ve tarihî kaynakları Uygurcaya kazandırmaya odaklandı.
Klasik eserlerin Uygurcaya kazandırılmasına katkı sağladı
Yunus İlyas İdiqutluq, Özbekistan Bilimler Akademisi Doğu Araştırmaları Enstitüsünde görev yapan araştırmacı Mahmud Hasani’nin çeşitli klasik eserlerini ve tarihî kaynaklarını Uygurcaya çevirdi. Bu çalışmalar, farklı coğrafyalarda kaleme alınmış ilmî ve edebî eserlerin Uygur okuyucularına ulaştırılması bakımından önem taşıdı.
İdiqutluq’un tercüme ettiği eserlerden biri olan Edebnama, Ağustos 2004’te Urumçi’de sözde Sincan Halk Yayınevi tarafından yayımlandı. Eserin bibliyografik kayıtlarında Mahmud Hasani editör, Yunus İlyas İdiqutluq ise tercüman olarak yer aldı.
İdiqutluq’un faaliyetleri yalnızca tercümeyle sınırlı kalmadı. Atasözleri ve fabllar üzerine yaptığı araştırmalarla da Uygur halk kültürünün sözlü ve yazılı birikiminin incelenmesine katkıda bulundu.
Yağmalanan kütüphanesini yeniden kurdu
İdiqutluq’un hayatındaki dikkat çekici yönlerden biri de kitaplara duyduğu bağlılıktı. Kişisel bir kütüphane oluşturmak amacıyla yıllar boyunca kitap ve dergi biriktiren Uygur aydınının Urumçi’deki özel kütüphanesi, Kültür Devrimi sırasında yağmalandı.
Büyük bir kitap birikimini kaybetmesine rağmen İdiqutluq, kitap ve dergi toplamaya devam etti. Bu çabası, onun yalnızca bir araştırmacı ve tercüman değil, aynı zamanda Uygur yazılı mirasının korunmasına önem veren bir kültür insanı olduğunu ortaya koydu.
Yunus İlyas İdiqutluq’un tercüme çalışmaları, atasözleri ve fabllar üzerine araştırmaları, bibliyografya alanındaki faaliyetleri ve kitap kültürüne bağlılığı, Uygur kültür hayatındaki yerini belirleyen başlıca unsurlar arasında bulunuyor.
28 Ekim 2026’da hayata veda eden Yunus İlyas İdiqutluq’un eserleri ve kültürel mirasa yönelik gayreti, geride bıraktığı önemli bir birikim olarak hatırlanacak.
