Bosna-Hersek siyasi sistemi, dünyanın en karmaşık siyasi sistemlerinden biri olarak tanımlanmaktadır; zira ülke iki kuruma bölünmüştür ve onlarca bakanlıktan oluşmaktadır; ayrıca vatandaşları, 3 üyeden oluşan bir Başkanlar Konseyi seçmektedir.
Seçmenlerin, Bosna’nın üçlü Başkanlık Konseyi üyeleri ile Ulusal Parlamentosu’nu seçmek üzere oy kullanması planlanıyor; bunun yanı sıra, devleti oluşturan iki oluşumda bölgesel yasama seçimleri de yapılacak.
Bu seçimleri çevreleyen atmosfer, öncekilerine kıyasla daha sakin olsa da, partiler arasındaki rekabetin Avrupa Birliği ve NATO’ya üyelik meselesiyle sınırlı kalması nedeniyle, milliyetçi kaygılar seçmenlerin tercihlerinde belirleyici olmaya devam ediyor.
Ayrıca bu seçimlerde oy verme yönteminde önemli bir değişiklik yaşanıyor; uluslararası gözlem misyonlarının geçtiğimiz yıllarda defalarca uyardığı usulsüzlükleri önlemek amacıyla, ilk kez oy pusulalarını elektronik olarak okuyan cihazlar ve seçmenlerin parmak izleri aracılığıyla kimliklerini doğrulayan cihazlar kullanılacak.
Financial Times gazetesi, Alman Dış İlişkiler Konseyi’nin Balkanlar uzmanı Milan Nič’in “Bu seçimler oyunun kurallarını değiştirebilir” şeklindeki sözlerini aktardı; zira seçim sonuçları, yeni hükümetin Batı’ya ne kadar eğilimli olacağını ve Avrupa Birliği’ne üyelik müzakerelerinin gidişatını belirleyecek.
Nitsch, “Bosna-Hersek halihazırda derin bir kriz yaşıyor ve herhangi bir belirsizlik durumu, Avrupa Birliği’nin genişlemesini engelleyecek şekilde tüm bölgenin istikrarını sarsabilir” diye ekledi.
Seçmenlerin Hayal Kırıklığı
Reuters ajansı, ekonomideki yavaşlama, Avrupa Birliği üyelik müzakerelerinin tıkanması ve her iki yapıda da egemen olan – çoğunlukla etnik nitelikteki – partilerin, ikisini birleştiren kırılgan merkezi otoritenin kararlarını engellemeye devam etmesiyle siyasi krizin sürmesi nedeniyle seçmenler arasında artan hayal kırıklığına dikkat çekti.
Bu konuyu açıklığa kavuşturmak amacıyla, Saraybosna Üniversitesi Siyaset Bilimi Profesörü Elvis Vizić, Bosna-Hersek Birlik Partisi’ne bağlı partilerin Batı’ya yönelmeyi, Batı’ya açılmayı ve Washington ile yakınlaşmayı savunduğunu, buna karşın Sırp Cumhuriyeti partilerinin, ülke üzerindeki yaptırımların kaldırılması umuduyla ABD Başkanı Donald Trump’ın politikalarına yakınlaşsa da, Rus nüfuzuna bağlı kalmaya devam ettiğini belirtti.
Mevcut seçimlerdeki en büyük kriz ise Bosna-Hersek Sırp Cumhuriyeti’nin sürekli olarak ayrılma tehdidinde bulunmasıdır. Son yirmi yıl boyunca Milorad Dodik, Bosna-Hersek Sırp Cumhuriyeti’ndeki siyasi yaşamın hakim figürü olmuştur.
2023 yılında Dodik, Bosna-Hersek Sırp Cumhuriyeti Ulusal Meclisi tarafından onaylanan iki yasa kararnamesini imzaladı: Birincisi, Bosna-Hersek Anayasa Mahkemesi kararlarının uygulanmamasını öngörüyor; ikincisi ise Yüksek Temsilci’nin kararlarını Resmi Gazete’de yayınlanması gereken kararlar listesinden çıkarıyor; bu da onun meşruiyetinin tanınmaması anlamına geliyor.
“Metrix Consulting” şirketi tarafından yapılan bir ankete göre geçtiğimiz Eylül ortasında yapılan bir ankete göre, Sırp Cumhuriyeti cumhurbaşkanlığı adayı ve mevcut başbakan Savo Menić, muhalefet adayı Branko Blanoša’ya karşı %45 ila %49 arasında bir üstünlüğe sahip; bu da Blanoša’ya seçimleri kazanma konusunda iyi bir şans tanıyor.
Anket ayrıca, Dodik liderliğindeki “Bağımsız Sosyal Demokratlar İttifakı” %36’ya ulaştığını gösterdi; parti, sırasıyla %16 ve %12 oy alan en yakın rakiplerinin önünde yer alıyor. Bu durum, partinin Meclis’teki en büyük parti olmaya devam edeceğini gösteriyor; ancak bir iktidar koalisyonu kurması zor olabilir.
Çeşitli Düzeylerde Seçimler
Bosna’da tek bir seçim değil, aynı anda birden fazla seçim yapıldığı belirtilmelidir. Bugün seçmenler, Bosna-Hersek Üçlü Başkanlığı’nın üyelerini seçiyor; Bosna-Hersek Federasyonu’ndaki seçmenler Boşnak ve Hırvat üyeleri seçerken, Sırp üye ise yalnızca Bosna-Hersek Sırp Cumhuriyeti seçmenleri tarafından seçiliyor.
Ardından sıra, devlet düzeyinde bir parlamento olan ve 42 üyeden oluşan Bosna-Hersek Parlamento Meclisi’ne geliyor. Daha sonra Bosna-Hersek Federasyonu Parlamentosu’ndaki Temsilciler Meclisi ve Bosna-Hersek Federasyonu’ndaki on kantonun meclisleri geliyor; burada Federasyon’daki her seçmen, ikamet ettiği “kanton” meclisi için oy kullanıyor.
Son olarak, Bosna-Hersek Sırp Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı ve Başkan Yardımcısı ile Bosna-Hersek Sırp Cumhuriyeti Ulusal Meclisi seçilir.
Bu, Bosnalıların siyasi sistemin çeşitli kademelerinde oy kullandıkları anlamına gelir: önce devlet düzeyinde, ardından federasyon düzeyinde ve Bosna-Hersek Federasyonu’nda ikamet ediyorlarsa “kanton” düzeyinde.
