Çin hükümetinin yabancı medya mensupları ve sosyal medyada etkili isimlere yönelik organize ettiği Doğu Türkistan ziyaretlerinden biri daha başladı. Çin devlet medyası China Daily tarafından aktarılan bilgilere göre, “2026 Çin ile Buluşma – Sincan ile Buluşma” başlıklı program kapsamında 13 ülkeden 16 yabancı gazeteci, uzman, internet fenomeni ve Z kuşağı temsilcisi bölgeye davet edildi.
25 Ağustos’ta Urumçi’de başlayan programın yedi gün sürmesi ve katılımcıların Çin devlet medyası mensuplarıyla birlikte Urumçi, Sanji ve çevresindeki çeşitli noktaları ziyaret etmesi planlanıyor.
13 ülkeden 16 katılımcı
Çin tarafının verdiği bilgilere göre programa ABD, İngiltere, Almanya, İtalya, Rusya, Ukrayna, Hindistan ve Pakistan’ın da aralarında bulunduğu 13 ülkeden katılımcılar dahil edildi.
Grup içerisinde gazetecilerin yanı sıra uzmanlar, sosyal medya üzerinden geniş kitlelere ulaşan internet fenomenleri ve dijital çağın genç temsilcileri olarak tanımlanan Z kuşağından kişiler bulunuyor.
Ziyaret programında turistik noktalar, işletmeler, kültürel faaliyetler, somut olmayan kültürel miras unsurları ve kırsal kalkınma projelerinin yer aldığı belirtiliyor.
Çin yönetimi, söz konusu program aracılığıyla bölgenin sözde “sanayi dinamizmini, insani sıcaklığını ve dışa açık görünümünü” uluslararası kamuoyuna göstermeyi amaçladığını ifade ediyor.
Çin’in bölgeye ilişkin resmi anlatısı öne çıkıyor
Programın içeriği, ziyaretçilere önceden belirlenmiş ve Çin makamları tarafından seçilmiş mekânların gösterilmesine dayanıyor. Bu kapsamda ziyaretçilerin bölgedeki ekonomik faaliyetleri, turizm merkezlerini, işletmeleri, kültürel etkinlikleri ve kırsal kalkınma projelerini incelemesi öngörülüyor.
Çin yönetimi uzun süredir Doğu Türkistan’ı “Sincan Uygur Özerk Bölgesi” olarak tanımlıyor ve bölgedeki ekonomik kalkınma, altyapı yatırımları, turizm ve istihdam olanaklarını ön plana çıkarıyor.
Buna karşılık Uygur kuruluşları ve çeşitli uluslararası insan hakları örgütleri, Çin’in bölgedeki politikalarının yalnızca ekonomik kalkınma çerçevesinde değerlendirilemeyeceğini söylüyor. Bu kuruluşlar; kitlesel gözaltılar, uzun süreli hapis cezaları, dini uygulamalara getirilen kısıtlamalar, kültürel baskılar ve ailelerin ayrılması gibi konularda ciddi eleştiriler yöneltiyor.
Ziyaretlerin 2021’den beri sürdüğü belirtiliyor
China Daily’nin haberine göre, bu tür uluslararası medya ziyaretleri 2021 yılında başlatıldı.
Çin tarafı, 2021’den bu yana söz konusu organizasyonların beş kez gerçekleştirildiğini ve 40’tan fazla ülkeden yüzlerce yabancı katılımcının davet edildiğini belirtiyor. Aynı açıklamada, bu ziyaretler sonucunda 10 binden fazla medya içeriğinin yayımlandığı ileri sürülüyor.
Pekin yönetimi bu faaliyetleri, yabancı kamuoyunun bölgedeki gelişmeleri yerinde görmesini sağlayan uluslararası iletişim ve kültürel değişim programları olarak sunuyor.
Ancak insan hakları kuruluşları, bu tür ziyaretlerin bağımsız gazetecilik açısından ciddi sınırlamalar taşıdığı görüşünde.
İnsan Hakları İzleme Örgütü’nden eleştiri
İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch), Çin makamlarının Doğu Türkistan’a yönelik organize ziyaretlerde yabancı konukların görebileceği yerleri ve görüşebileceği kişileri büyük ölçüde kontrol ettiğini belirtiyor.
Örgüte göre, yabancı ziyaretçilere sunulan programların önceden belirlenmiş olması, bölgedeki insan hakları durumunun bağımsız biçimde değerlendirilmesini zorlaştırıyor.
İnsan hakları kuruluşları ayrıca Birleşmiş Milletler insan hakları uzmanları ve bağımsız gözlemcilerin bölgeye erişimi konusunda da uzun süredir sorunlar bulunduğunu savunuyor. Bu nedenle Çin makamlarının organize ettiği kısa süreli ziyaretlerin, bölgedeki genel insan hakları durumuna ilişkin bağımsız ve kapsamlı bir değerlendirme olarak kabul edilemeyeceği ifade ediliyor.
“Normal ve gelişen Sincan” imajı eleştirisi
Gözlemcilere göre Pekin’in yabancı gazeteciler, diplomatlar, uzmanlar ve sosyal medya fenomenlerini bölgeye götürmesi, uluslararası alandaki eleştirilere karşı alternatif bir anlatı oluşturma stratejisinin parçası olarak değerlendirilebilir.
Çin yönetimi, ziyaret programlarında sanayi, turizm, kültür ve kırsal kalkınmayı öne çıkarırken, eleştirmenler bu görüntünün bölgedeki siyasi, dini ve insan hakları sorunlarının üzerini örtebileceğini savunuyor.
Bu görüşe göre organize ziyaretlerin temel amacı, uluslararası kamuoyuna “normalleşmiş, istikrarlı ve ekonomik olarak gelişen bir Sincan” görüntüsü sunmak ve Çin’in bölge politikalarına yönelik uluslararası eleştirilerin etkisini azaltmak.
Çin ise bu suçlamaları reddediyor ve bölgedeki politikalarını terörizm, aşırıcılık ve yoksullukla mücadele ile ekonomik kalkınma hedefleri üzerinden savunuyor.
Bağımsız erişim tartışması sürüyor
Doğu Türkistan konusunda uluslararası tartışmaların önemli başlıklarından biri, bağımsız gazetecilerin ve araştırmacıların bölgeye serbest erişimi meselesi olmaya devam ediyor.
Çin tarafından düzenlenen ziyaretlerde gazetecilerin ve diğer yabancı katılımcıların belirli mekânlara götürülmesi ve belirli kişilerle görüştürülmesi, programların bağımsız gözlem niteliği taşıyıp taşımadığı konusunda soru işaretlerine neden oluyor.
Bu nedenle Çin’in organize ettiği ziyaretlerde ortaya çıkan görüntü ve açıklamalar ile uluslararası insan hakları kuruluşlarının raporları arasında belirgin bir görüş ayrılığı bulunuyor.
25 Ağustos’ta Urumçi’de başlayan son program da bu tartışmaların ortasında gerçekleşiyor. Yedi günlük ziyaretin ardından katılımcıların bölgedeki deneyimlerini kendi ülkelerinde ve sosyal medya platformlarında paylaşması beklenirken, ortaya çıkacak içeriklerin Çin’in Doğu Türkistan’a ilişkin resmi anlatısının uluslararası kamuoyundaki görünürlüğünü artırması öngörülüyor.
Kaynak: China Daily; İnsan Hakları İzleme Örgütü
