Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi dolayısıyla yayımladığı açıklamada, Çin’in Doğu Türkistan’da süren soykırım ve insanlığa karşı suçlara karşı uluslararası toplumu somut adımlar atmaya çağırdı.
Washington merkezli açıklamada, 18-19 Kasım tarihlerinde Shenzhen’de gerçekleştirilen zirvenin Çin’in politikalarını uluslararası kamuoyu nezdinde meşrulaştıran bir platforma dönüşmemesi gerektiği vurgulandı.
ETGE, zirveye katılan ülke liderlerinin Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile görüşmelerinde Doğu Türkistan’daki kitlesel tutuklamaları, zorla çalıştırmayı, zorla kısırlaştırmayı ve Türk halklarının millî, dinî ve kültürel kimliklerine yönelik uygulamaları doğrudan gündeme getirmesi gerektiğini belirtti.
“Ticari çıkarlar soykırıma sessiz kalmanın gerekçesi olamaz”
Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti Başkanı Dr. Mamtimin Ala, uluslararası toplumun ekonomik çıkarları insan haklarının önüne koymaması gerektiğini ifade etti.
Açıklamada görüşlerine yer verilen Ala, hiçbir ticaret anlaşmasının, yatırım taahhüdünün veya diplomatik ortaklığın bir halkın soykırıma terk edilmesini haklı çıkaramayacağını belirtti.
Ala, Şi Cinping ile görüşecek liderlerin Çin’in uygulamalarına son verilmesini talep etmesi ve devam eden ihlaller karşısında somut yaptırımlar uygulaması gerektiğini kaydetti.
Doğu Türkistan halkının uluslararası ticaret uğruna Çin yönetiminin kalıcı hâkimiyetini kabul etmeyeceğini belirten Ala, halkın yeniden bağımsızlığına kavuşma hakkının savunulması gerektiğini vurguladı.
ETGE’den Çin’e karşı koordineli yaptırım çağrısı
Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti, APEC ülkelerinin yalnızca kınama açıklamalarıyla yetinmemesi, Çin’in baskı politikalarında sorumluluğu bulunan kişi ve kurumlara karşı ortak adımlar atması gerektiğini bildirdi.
Bu kapsamda ETGE’nin uluslararası topluma yönelttiği başlıca talepler şöyle sıralandı:
- Çin yönetimine doğrudan çağrı: Keyfî şekilde tutuklanan Doğu Türkistanlıların serbest bırakılması, kayıp kişilerin akıbetlerinin açıklanması, ailelerin birleştirilmesi ve bağımsız uluslararası araştırmacılara bölgeye engelsiz erişim sağlanması.
- Sorumlulara yaptırım: Baskı politikalarında rol alan Çinli yetkililere, güvenlik kurumlarına ve Sincan Üretim ve İnşaat Kolordusu (Bingtuan) gibi kuruluşlara yönelik hedefli yaptırımlar uygulanması.
- Zorla çalıştırmaya karşı ticari önlemler: Doğu Türkistan’da zorla çalıştırma yoluyla üretildiği belirtilen ürünlerin, üçüncü ülkeler üzerinden uluslararası pazarlara sokulmasının engellenmesi.
- Diaspora topluluklarının korunması: Çin dışında yaşayan Doğu Türkistanlılara yönelik tehdit, gözetim, baskı ve zorla geri gönderme girişimlerinin önlenmesi.
- Uluslararası hesap verebilirlik: Soykırım ve insanlığa karşı suçlarla ilgili delillerin korunması, tanıkların güvence altına alınması ve sorumlular hakkında uluslararası soruşturmaların desteklenmesi.
BM uzmanlarından zorla çalıştırma uyarısı
ETGE açıklamasında, Birleşmiş Milletler uzmanlarının Ocak 2026’da Çin’in devlet destekli çalışma programlarına ilişkin uyarılarına da dikkat çekildi.
BM uzmanlarının değerlendirmelerine göre, söz konusu programlardaki zorlayıcı uygulamalar insanlığa karşı suç kapsamında zorla nakil veya köleleştirme niteliği taşıyabilecek riskler barındırıyor. Ayrıca zorla çalıştırma yoluyla üretilen ürünlerin üçüncü ülkeler aracılığıyla uluslararası tedarik zincirlerine ulaşabildiği uyarısı yapılıyor.
ETGE, APEC ülkelerinin şirketlerinin, finans kuruluşlarının ve tüketicilerinin bu sömürü düzeninin parçası hâline gelmesini engellemesi gerektiğini belirtti.
Açıklamada Çin’in Temmuz 2026’da yürürlüğe giren Etnik Birlik ve İlerleme Yasası da eleştirildi. Sürgün Hükûmeti, söz konusu yasanın Türk halklarının dil, eğitim, din, kültür ve kimlik alanlarındaki haklarını daha fazla kısıtlama riski taşıdığını savundu.
Doğu Türkistan’ın bağımsızlığı için BM’ye başvuru
Açıklamanın en dikkat çekici başlıklarından biri de Doğu Türkistan’ın geleceğine ilişkin uluslararası girişimler oldu.
ETGE, Çin’in bölgedeki uygulamalarının yalnızca insan hakları ihlalleri çerçevesinde değerlendirilmesinin yeterli olmadığını, sorunun temelinde Doğu Türkistan’ın işgali bulunduğunu savundu.
Sürgün Hükûmeti, Doğu Türkistan’ın kendi geleceğini belirleme, sömürge yönetiminden kurtulma ve yeniden bağımsız bir devlet olma hakkının uluslararası alanda tanınmasını istedi.
Bu kapsamda Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti ile Doğu Türkistan Millî Hareketi’nin Mayıs 2026’da Birleşmiş Milletler Sömürgesizleştirme Özel Komitesi’ne (C-24) bir dilekçe sunduğu bildirildi.
Dilekçede Doğu Türkistan’ın, BM’nin kendi kendini yönetmeyen bölgeler listesine alınması talep edildi. ETGE, hükümetlerden temsilcilerini kabul etmelerini, konuyla ilgili bir oturum düzenlenmesini desteklemelerini ve başvurunun BM’nin ilgili komite ve organlarında ilerletilmesine katkı sağlamalarını istedi.
“Doğu Türkistan’ın geleceği pazarlık konusu yapılamaz”
Doğu Türkistan Sürgün Hükûmeti, açıklamasının sonunda Shenzhen’deki zirvenin uluslararası liderler açısından önemli bir sınav olduğunu belirtti.
ETGE’ye göre liderlerin gerçek tutumu, Çin ile ekonomik ve diplomatik ilişkilerini sürdürürken Doğu Türkistan halkının yaşadığı sorunları görmezden gelip gelmeyecekleriyle ortaya çıkacak.
Açıklamada, Doğu Türkistan’ın varlığının, egemenliğinin ve bağımsızlığının herhangi bir ticari anlaşmanın pazarlık unsuru olamayacağı vurgulanırken, uluslararası topluma Çin’in politikalarına karşı somut ve kararlı adımlar atma çağrısı yinelendi.





















