Gazze açlıktan ölürken işgalci israil’i besleyen Türkiye ve Ürdün

Arab Post ayrıca, savaş döneminde işgale ürün tedarikinin devam etmesi nedeniyle kamuoyunda artan öfkenin ortasında, Krallık’tan ihracat alan kuruluşlar listesinde “İsrail” adının gizlendiğini gösteren resmi Ürdün belgelerinin kopyalarını da elde etti. 

İşgalci israil’in Gazze’ye saldırısının başlamasından bu yana işgale sebze ve meyve tedarik eden ülke sayısı 24. Şirketler, işgalci israil’in 7 Ekim saldırısının ardından boşalttığı Gazze yerleşimlerinde tarımın zarar görmesi ve binlerce işgücünün yokluğu nedeniyle ortaya çıkan tarımsal gıda güvenliği krizinin çözümüne katkıda bulunmanın yanı sıra ürün eksikliğinden kaynaklanan fiyat artışlarının etkisini hafifletmeye de katkıda bulundu.

İsrail Çiftçiler Birliği Başkanı Amit Yifrah, işgalciler tarafından tüketilen sebzelerin yüzde 75’inin Gazze’den geldiğini, buna ek olarak meyvelerin de yüzde 20’sinin Gazze’den geldiğini tahmin ediyor. 

İşgale yapılan sebze ihracatının yarısı Türk ve Ürdünlü şirketlerden geliyor

“Arab Post” tarafından izlenen resmi İsrail rakamları, Türkiye ve Ürdün’den şirketlerin toplamının, İşgal Tarım Bakanlığı’nın veri tabanında listelenen 22 ülkenin geri kalanından iki kat daha fazla sebze ve meyve ihraç ettiğini ve iki ülkenin şirketlerinin ihraç ettiklerinin yüzdesinin %54,66’ya ulaştığını gösteriyor.

Türk ve Ürdün şirketlerinden büyük miktarlarda ürün ihracatı, İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırganlığına karşı protestoların yanı sıra, iki ülkenin de İsrail mallarına ve işgali destekleyen markalara yönelik yaygın halk boykotlarına tanık olduğu bir dönemde gerçekleşti. Her iki ülkenin hükümetleri de kendi topraklarından yapılan ürün ihracatının devlet şirketleri aracılığıyla değil özel şirketler aracılığıyla yapıldığını vurgulamış ve el koydukları ürünlerin bir kısmının işgal altındaki topraklarda yaşayan Filistinlilere gittiğini iddia etmişlerdir. 

8 Ekim 2023’ten 11 Şubat 2024’e kadar işgale ulaşan meyve ve sebze ihracatı 119.715 tona ulaşmış olup, bunun 65.410 tonu Türkiye ve Ürdün’den yapılmıştır.

Sadece Türk şirketleri 39.713 ton sebze ve elma ihraç ederken, Ürdün şirketleri 25.697 ton çeşitli sebze ihraç etti. Veriler, savaşın başlangıcından bu yana işgale bu ürünleri ihraç eden ilk 6 ülkenin şunlar olduğunu gösteriyor: Türkiye, Ürdün, Hollanda, İtalya, Fransa ve Çin. 

Ürdün’ün işgale yaptığı ihracat miktarının iki katına çıkarılması

Tarım Bakanlığı verilerinin analizi, Türk şirketlerinin İsrail’e aylık ihracat oranının Ekim 2023 ile Şubat 2024 ayları arasında hafif bir artış kaydettiğini göstermektedir. 

Türkiye’nin aksine, Ürdünlü şirketler Gazze savaşının başlamasıyla birlikte ihracat oranlarını düşük bir seviyeden başlatmış, boykot kampanyaları ve Gazze savaşına karşı protestolara rağmen Ekim 2023’ten Şubat 2024’e kadar iki katına çıkarmıştır. 

Savaş başlamadan önce Ürdün resmi açıklamaları Ürdün’ün işgale yaptığı toplam sebze ihracatının ayda yaklaşık 1.300 ton olduğunu teyit ederken, İsrail resmi rakamları Ekim 2023’ten Şubat 2024’e kadar olan dönemde bu miktarın kat kat arttığını gösteriyor.

Şirketler işgale ne ihraç etti? 

İsrail’in resmi rakamları Tel Aviv’in 24 ülkeden 25 çeşit sebze ve meyve ithal ettiğini gösteriyor: Domates (29.117 ton), soğan (22.561 ton), elma (17.328 ton), patates (15.124 ton) ve salatalık (12.401 ton). 

Savaşın başlangıcından bu yana işgale ulaşan domates ihracatının tamamı Türkiye ve Ürdün topraklarından yapılmış olup Türk şirketleri 18.004 ton domates ihraç ederken Ürdün şirketleri 11.113 ton ihraç etmiştir.

Veriler Ürdünlü şirketlerin tek başına 9975 ton (toplam salatalık ihracatının %80,4’ü), Türk şirketlerinin ise 2425 ton ihracat yaptığını göstermektedir.

İşgale ulaşan kabak ve biber gibi diğer sebzelerin tek kaynağı da Türk ve Ürdün şirketleriydi.

Resmi belgelerde “İsrail” isminin değiştirilmesi

ArabPost, Ürdün’den işgale yapılan ihracatın ayrıntılarının bir kısmını gösteren Ürdün Tarım Bakanlığı’na ait resmi belgelerin kopyalarını elde etti ve Ürdün tarafından resmi olarak verilen rakamlar ile işgal tarafından resmi olarak verilen rakamları karşılaştırdı ve site, savaş sırasında Ürdün’ün işgale yaptığı ihracatla ilgili rakamlarda büyük bir yakınlaşma olduğunu tespit etti.

Belgeler, Ürdün Tarım Bakanlığı tarafından düzenlenen ihracat belgelerinin iki modeli olduğunu gösterdi; ilki Gazze savaşı başlamadan önce, ikincisi ise savaştan sonra. İlk modelde, Şubat 2022’ye kadar uzanan ve bakanlığın Ürdün ürünlerinin ihraç edildiği destinasyonlar arasına “İsrail” kelimesini yazdığı belgelere ulaştı.

Bakanlık, 2023’ün 11 ve 12. ayları ile 2024’ün 1. ayına ait ikinci formdaki belgelerde “İsrail” kelimesini “diğer” kelimesiyle değiştirdi. Ürdün Tarım Bakanlığı’ndan isminin açıklanmaması kaydıyla Arab Post’a konuşan bir kaynak, “İsrail” kelimesinin “diğer” kelimesiyle değiştirilmesinin Ürdün halkının İsrail’e ihracata göstereceği tepkiden duyulan korkudan kaynaklandığını söyledi. 

Ürdün Tarım Bakanlığı’ndan alınan bir belge, Aralık 2023’te Ürdün topraklarından Kuzey Geçişi Tarım Merkezi aracılığıyla sözde “diğer” varlığa toplam 6.632 ton ihraç edildiğini ve ihraç edilen ürünlerin altı olduğunu gösteriyor: patlıcan, domates, salatalık, biber, kabak ve balkabağı. 

İsrail resmi veri tabanına bakıldığında, işgal Aralık 2023’te Ürdün’den 6554 ton ithal etti ve ithal ettiği ürünler Ürdün resmi belgesinde yukarıda belirtilen altı tür üründü.

Yukarıda yayınlanan ve kaynağı Ürdün Tarım Bakanlığı olan ve Ürdün’ün 2023 yılının 12 ayında yaptığı ihracattan bahseden bu belgeye bakalım; belgede 63 ton patlıcanın “diğer” olarak adlandırılan bir varış noktasına ihraç edildiği belirtiliyor ve İsrail’in resmi veri tabanına baktığımızda, işgalin 10 Aralık 2023 ile 3 Ocak 2024 tarihleri arasında Ürdün’den 65 ton patlıcan ithal ettiğini görüyoruz. 

Ürdün Tarım Bakanlığı belgesinde ayrıca 2023 yılının 12 ayında “diğer” olarak adlandırılan bölgeye yapılan salatalık ihracatının 3095 tona ulaştığı belirtilirken, İsrail’in resmi veri tabanında işgalcilerin 2023 yılının 12 ayında Ürdün topraklarından ithal ettiği salatalık miktarının 3172 ton olduğu görülüyor. 

Arab Post’un Ürdün Tarım Bakanlığı’ndan adının açıklanmasını istemeyen bir kaynaktan edindiği bilgiye göre Ürdün pazarına sebze ve meyve ithalatı ve ihracatı yapan yaklaşık 200 şirket bulunurken, İsrail’e sebze ihracatı alanında 4 şirketin adı öne çıkıyor.

Aralık 2023’te İsrailli sosyal medya hesapları, Ürdün’den işgale gelen kabak kutularını gösteren fotoğraflar yayınladı ve kutuların üzerinde Raed Al-Hamshari’nin ticari kuruluşunun adını gösteren etiketler vardı. Vakıf, İsrailliler tarafından yayınlanan fotoğraflar hakkında yorum yapmadı ve web sitesi kapalı olduğu ve yetkilileriyle iletişim kurmanın bir yolu olmadığı için kendisiyle iletişime geçilemedi. 

Gazze’ye yönelik savaşın başlamasından bu yana hem Türkiye hem de Ürdün işgalle ekonomik ilişkilerin kesilmesi yönünde yaygın taleplere tanık oldu ve iki ülke de yaygın boykot kampanyalarının yanı sıra işgali kınayan ve Gazze’ye destek veren geniş çaplı protestolara sahne oldu. 

Ürdün Tarım Bakanı Halid Hanifat, “Ürdün’den işgale sebze ve meyve ihracatı konusunun özel sektöre ait olduğunu, kamu sektörüyle bağlantılı olmadığını ve hükümetin bu konuda yasal bir yetkisi bulunmadığını” söyledi.

Kingdom TV’de yayınlanan açıklamalarında Hanifat, Tarım Bakanlığı’nın “işgale ihracatı teşvik etmediğini, ancak aynı zamanda özel sektörü de engelleyemeyeceğini” belirtti. 

Arab Post, Tarım Bakanlığı Genel Sekreteri Muhammed el-Hayari ile temasa geçerek kendisine şu soruyu yöneltti: “Bakanlık işgale ihracat yapan şirketleri neden durdurmadı? İşgale sebze ihracatını artırma anlaşmasını neden askıya almadı?” sorusuna şu yanıtı verdi: “Tarım Bakanı’nın açıklamaları bu detayları kapsıyor. 

Türkiye düzeyinde ise Ticaret Bakanı Ömer Bolat Kasım 2023’te yaptığı açıklamada, İsrail’in Gazze Şeridi’ne yönelik saldırılarının başlamasından bu yana ülkesi ile işgal arasındaki ticari alışverişin geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 50’den fazla azaldığını açıkladı.

Ocak 2024’te Türkiye, işgali ihracat için hedeflenen ülkeler listesinden çıkardı ve İbranice “Globes” gazetesi “Türkiye’nin bu kararla işgalle çalışan şirketleri desteklemeyi durduracağını ve kararın aynı zamanda Türk şirketlerine İsrail ile ticaret yapmaları halinde devletin onlara yardım etmeyeceği mesajını gönderdiğini ve kararın Türk Ticaret Bakanlığı’nın İsrail ile ortak konferanslara verdiği desteğin duracağı anlamına geldiğini” söyledi. 

Türkiye’nin bu resmi tutumuna rağmen, İşgal Tarım Bakanlığı’nın verileri, Türkiye’deki şirketlerin 8 Şubat 2024 tarihinde İsrail’e sebze sevkiyatı yaptığını doğruluyor. 

Dünyanın birçok ülkesinden sebze ve meyve ürünleri işgale akın ederken, Gazze’deki nüfusun acıları, işgalin Gazze’ye uyguladığı abluka ve çok az miktarda yardımın girmesi nedeniyle halk arasında yayılan açlık nedeniyle artıyor. 

7 Ekim 2023’ten bu yana Gazze’ye yönelik işgal savaşı 30 binden fazla insanın şehid olmasına ve en az 70 binden fazla kişinin yaralanmasına neden oldu.