Rusya ile Ukrayna arasında devam eden savaşın insani bilançosuna ilişkin tartışmalar büyüyor. Kremlin, cephede hayatını kaybeden askerlerin sayısını açıklamaktan kaçınırken, bağımsız gazeteciler ve araştırmacılar farklı kaynakları inceleyerek Rus ordusunun gerçek kayıplarını ortaya çıkarmaya çalışıyor.
Mezar taşları, cenaze görüntüleri, sosyal medya paylaşımları ve yerel basında yayımlanan ölüm ilanları, bu araştırmaların en önemli kaynakları arasında yer alıyor. Ancak söz konusu çalışmaların yaygınlaşması, Rus makamlarının da dikkatini çekmiş durumda. Ülkede askeri mezarlıkların fotoğraflanmasına yönelik kısıtlamalar artırılırken, bu görüntüleri kaydeden bazı kişiler gözaltına alınıyor.
Rusya’da bir mahkemenin, Ukrayna’da hayatını kaybeden Rus askerlerinin mezar taşlarını fotoğraflayan bir kişiye 14 yıl hapis cezası verdiği belirtildi. Yaroslavl kentinde görülen davada verilen ceza, Rusya’da savaş kayıplarına ilişkin bilgi toplamanın karşı karşıya olduğu baskıyı yeniden gündeme getirdi.
Rusya’da savaş mezarlıkları güvenlik takibinde
Rus makamlarının askeri mezarlıklara yönelik denetimleri son aylarda yoğunlaştırdığı bildiriliyor. Federal Güvenlik Servisi’nin (FSB) mezarlıklarda devriye faaliyetleri yürüttüğü, askeri mezarları görüntüleyen kişilerin ağır cezalarla karşılaşabilecekleri yönünde uyarılar yapıldığı aktarılıyor.
Yaz aylarından itibaren ülkenin farklı bölgelerinde onlarca kişinin gözaltına alındığı belirtiliyor. Bu kişiler hakkındaki suçlamaların arasında Ukrayna istihbarat servisleriyle iş birliği yapmak ve vatana ihanet suçları da bulunuyor.
Bağımsız gazeteciler açısından mezarlık görüntüleri, savaşın ilk dönemlerinde kayıpları tespit etmek için önemli bir veri kaynağıydı. Ancak bu yöntemin Rus güvenlik makamlarının dikkatini çekmesinin ardından araştırmacıların çalışma koşulları zorlaştı.
Bağımsız Rus medya kuruluşu Mediazona’nın editörü Dmitry Treshchanin, gönüllü araştırmacıların mezarlıklarda saldırıya uğradığını ve bu nedenle görüntü toplama çalışmalarında daha dikkatli davranmak zorunda kaldıklarını belirtiyor.
Yaklaşık 283 bin Rus askerinin kimliği tespit edildi
Rusya’nın savaş kayıplarını takip eden önemli çalışmalardan biri, Mediazona ile BBC Rusça Servisi tarafından oluşturulan “Russia 200” veri tabanı.
Sosyal medya paylaşımları, yerel basın haberleri ve kamuya açık diğer belgeler üzerinden hazırlanan veri tabanında, Ukrayna savaşında hayatını kaybeden yaklaşık 283 bin Rus askerinin isminin bulunduğu aktarılıyor.
Ancak araştırmacılar, bu sayının gerçek kayıpların tamamını yansıtmadığını vurguluyor. Çalışmanın yalnızca kamuya açık kaynaklarla sınırlı olması ve tüm cephelerde yaşanan ölümlere ulaşmanın mümkün olmaması, gerçek bilanço hakkında kesin bir rakam verilmesini zorlaştırıyor.
İngiltere Dışişleri Bakanlığı ve Hollanda istihbarat servislerinin değerlendirmelerinde Rusya’nın kayıplarının 500 bini aştığı ifade ediliyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ise temmuz ayında yaptığı açıklamada 700 bin Rus askerinin savaşta hayatını kaybettiğini öne sürmüştü.
Bu rakamlar farklı yöntemlerle hazırlanmış tahminlere dayanıyor ve birbirleriyle doğrudan karşılaştırılabilecek kesin ölüm kayıtları niteliği taşımıyor.
Kremlin savaş kayıplarını neden gizliyor?
Moskova yönetimi, savaşın ilk aylarında sınırlı da olsa asker kayıplarına ilişkin açıklamalar yapmıştı. Rusya Savunma Bakanı Sergey Şoygu, Eylül 2022’de yaptığı açıklamada 5 bin 937 Rus askerinin hayatını kaybettiğini duyurmuştu.
Ancak bu açıklamanın ardından resmi kayıp verileri kamuoyuyla düzenli olarak paylaşılmadı.
Nisan 2024’te Kremlin Sözcüsü, askeri kayıplara ilişkin bilgilerin devlet sırrı olduğunu ve bu konuda açıklama yapma yetkisinin Savunma Bakanlığına ait bulunduğunu bildirdi.
Aynı yıl Rusya Federal İstatistik Servisi (Rosstat), ülkedeki aşırı ölüm oranlarına ilişkin daha önce erişilebilen bazı verileri kamuoyuna kapattı. Bu veriler, bağımsız araştırmacıların savaşta hayatını kaybeden askerlerin sayısını kontrol edebilmesi açısından önemli kaynaklardan biri olarak görülüyordu.
Mediazona editörü Dmitry Treshchanin’e göre resmi istatistiklerin araştırmacıların çalışmalarını doğrulama açısından önemli bir işlevi vardı. Resmi verilerin erişime kapatılması, bağımsız çalışmaların sonuçlarını teyit etmeyi daha da zorlaştırdı.
Kayıp asker dosyalarında dikkat çeken artış
Rusya’daki askeri kayıplara ilişkin bir başka önemli gösterge de mahkemelerde görülen kayıp ve ölüm tespiti davaları oldu.
2025 yılının başlarında Rus gazeteciler, cepheden uzun süre dönmeyen askerlerin ölü veya kayıp ilan edilmesine yönelik dava sayısında olağan dışı bir artış tespit etti.
Russia 200 veri tabanına göre bu tür davaların sayısı 2025 yılında yaklaşık 90 bine ulaştı. Bu rakam, işgalin önceki yıllarına kıyasla on kattan fazla artış anlamına geliyor.
Ancak yılın sonlarına doğru Rus makamlarının bu yargı süreçlerine ilişkin bilgilere erişimi kısıtladığı ve dosyaları gizli hale getirdiği bildirildi.
Araştırmacılara göre söz konusu davalar, resmi kayıp açıklamalarında yer almayan askerlerin akıbetini anlamak açısından önemli ipuçları sunuyordu.
Gizlenen kayıplar asker teminini de etkiliyor
Rus askeri analisti Ian Matveev, Kremlin’in kayıp rakamlarını gizleme politikasının temel nedenlerinden birinin yeni asker teminini kolaylaştırmak olduğunu değerlendiriyor.
Matveev’e göre cephedeki ölüm oranlarının ve yeni askere alınan kişilerin hayatta kalma sürelerinin kamuoyunda açıkça bilinmesi, sözleşmeli asker bulmayı zorlaştırabilir.
Analist, Rusya’nın aylık 30 bin asker temin etme hedefinin, gerçek kayıpların kamuoyunca bilinmesi halinde ciddi sorunlarla karşılaşabileceğini savunuyor.
Matveev ayrıca Moskova’nın kayıpları gizleyerek uluslararası kamuoyunda da savaşın Rusya lehine ilerlediği izlenimini oluşturmayı amaçlıyor olabileceğini belirtiyor.
Afganistan savaşında da benzer yöntemler kullanılmıştı
Rusya’nın askeri kayıpları gizleme yaklaşımı, Sovyetler Birliği’nin 1979-1989 yılları arasındaki Afganistan işgali döneminde uyguladığı yöntemleri de hatırlatıyor.
O dönemde Afganistan’da hayatını kaybeden askerlerin ailelerine, mezar taşlarına ölümün gerçekleştiği yeri açıkça yazmaları konusunda kısıtlamalar getirildiği aktarılıyor.
Bazı ailelerin cenazeleri gece saatlerinde gerçekleştirmek zorunda kaldığı, daha sonra ise mezarlara savaşta ölüm yerine daha genel ifadelerin yazılmasına izin verildiği belirtiliyor.
Ukrayna savaşıyla birlikte benzer bir bilgi kontrolü politikasının yeniden gündeme gelmesi, Rusya’da savaşın insani maliyetinin ne ölçüde kamuoyundan uzak tutulduğuna ilişkin tartışmaları artırıyor.
Bağımsız gazetecilerin önündeki engeller artıyor
Kremlin’in askeri kayıplara ilişkin verileri sınırlandırması, bağımsız gazetecileri ve araştırmacıları alternatif bilgi kaynaklarına yöneltiyor. Mezarlık kayıtları, ölüm ilanları, mahkeme dosyaları ve yerel haberler bu açıdan önemini koruyor.
Ancak araştırmacıların karşılaştığı hukuki ve fiziki baskılar, savaşın gerçek bilançosunun ortaya çıkarılmasını giderek zorlaştırıyor.
Ukrayna savaşında kaç Rus askerinin hayatını kaybettiğine ilişkin kesin rakam henüz bilinmiyor. Buna karşılık bağımsız veri tabanları ve farklı istihbarat değerlendirmeleri, savaşın Rusya açısından çok ağır bir insani maliyet oluşturduğuna işaret ediyor.























