Dünya Uygur Kongresi (DUK), 20 Kasım 2026 tarihinde yayımladığı haftalık bülteninde Uygur Türklerinin karşı karşıya bulunduğu insan hakları sorunlarına ilişkin son gelişmeleri değerlendirdi.
DUK’un açıklamasında, özellikle uluslararası koruma ihtiyacı bulunan Uygur mültecilerin durumu, Doğu Türkistan’ın tarihî ve kültürel mirasına yönelik müdahaleler ve Çin yönetiminin yurt dışındaki Uygurlara yönelik baskı iddiaları ön plana çıktı.
Tayland’a BM’den çağrı: Beş Uygur Türkü Çin’e gönderilmesin
Haftalık bültende öne çıkan ilk gelişme, Tayland’da tutulan beş Uygur Türkünün Çin’e iade edilme ihtimali oldu.
Birleşmiş Milletler insan hakları uzmanları, 13 Kasım’da Tayland yönetimine çağrıda bulunarak beş Uygur Türkünün Çin’e sınır dışı edilmemesini istedi.
BM uzmanları, bu kişilerin Çin’e gönderilmeleri hâlinde ciddi insan hakları ihlalleriyle karşılaşabilecekleri ve telafisi mümkün olmayan zararlara uğrayabilecekleri uyarısında bulundu.
Açıklamaya göre, söz konusu beş kişiden ikisi cezaevindeki mahkûmiyet sürelerinin tamamlanmasının ardından göçmenlik makamlarının gözetimine nakledildi. Bu gelişme, sınır dışı edilme ihtimaline ilişkin endişeleri artırdı.
BM uzmanları, uluslararası hukukun temel ilkelerinden biri olan geri göndermeme (non-refoulement) ilkesini hatırlatarak Tayland’ın, zulüm veya ciddi zarar görme riski bulunan kişileri bu tehlikeyle karşılaşabilecekleri ülkelere göndermemesi gerektiğini vurguladı.
Pekin yönetimi Doğu Türkistan tarihini yeniden şekillendirmek mi istiyor?
Dünya Uygur Kongresi’nin gündeme getirdiği ikinci önemli konu, Çin yönetiminin Doğu Türkistan tarihine yönelik resmî anlatı politikası oldu.
Bitter Winter’da 17 Kasım’da yayımlanan ve Asiye Uyghur tarafından kaleme alınan makalede, Çin Komünist Partisinin Uygur tarihini kendi resmî siyasi anlatısına uygun hâle getirmeye çalıştığı ileri sürüldü.
Makalede, yeni yayımlanan iki tarih kitabının okullardan polis eğitimine, mahkemelerden dinî eğitime ve müzelere kadar farklı kurumlarda kullanılmaya başlandığı belirtildi.
Söz konusu kitapların Doğu Türkistan’ın geçmişini Çin Komünist Partisinin resmî tarih anlayışı doğrultusunda ele aldığı ifade edildi.
Dünya Uygur Kongresi ise bu uygulamaların yalnızca eğitim politikası olarak değerlendirilemeyeceğini, Uygur Türklerinin tarihî kimliğini, kültürünü ve mirasını kontrol altına almaya yönelik daha geniş kapsamlı bir politikanın parçası olduğunu savundu.
Açıklamada, devlet tarafından onaylanan tarih kitaplarının zorunlu hâle getirilmesi ve Uygur tarihçilerinin çalışmalarının yasaklanması, kültürel kimliğe yönelik baskının önemli göstergeleri olarak değerlendirildi.
APEC zirvesinde Uygur meselesi gündeme taşınmak istendi
Çin’in Shenzhen şehrinde 18-19 Kasım tarihlerinde düzenlenen APEC Ekonomik Liderler Zirvesi de Dünya Uygur Kongresi’nin gündemindeki başlıklardan biri oldu.
21 üye ekonominin liderlerini bir araya getiren zirvede açıklık, yenilikçilik ve ekonomik iş birliği konuları ele alındı.
Dünya Uygur Kongresi, zirveye katılan ABD Başkanı Donald Trump, Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, Kanada Başbakanı Mark Carney ve Japonya Başbakanı Sanae Takaichi’ye çağrıda bulundu.
DUK, söz konusu liderlerin Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile gerçekleştirecekleri görüşmelerde Uygur Türklerinin durumunu doğrudan gündeme getirmelerini istedi.
Açıklamada, Doğu Türkistan’daki insan hakları ihlallerinin sona erdirilmesi ve uluslararası tedarik zincirlerinde Uygur zorla çalıştırma iddialarına karşı somut adımlar atılması gerektiği vurgulandı.
Almanya’dan Çin’in sınır ötesi baskılarına dikkat çeken rapor
Haftalık bültende yer alan dördüncü gelişme ise Almanya Federal Hükûmetinin din ve inanç özgürlüğüne ilişkin yayımladığı yeni rapor oldu.
Almanya Federal Hükûmeti, 18 Kasım’da 2023-2025 dönemini kapsayan dünya genelinde din ve inanç özgürlüğünün durumuna ilişkin dördüncü raporunu kabul etti.
Din ve İnanç Özgürlüğü Federal Hükûmet Komiseri Thomas Rachel tarafından sunulan raporda, dünya genelinde dinî toplulukların ayrımcılık, keyfî gözaltı, şiddet ve zulüm gibi uygulamalarla giderek daha fazla karşı karşıya kaldığı belirtildi.
Raporda Uygur Türklerinin, Çin’in sınır ötesi baskı politikalarının başlıca hedeflerinden biri olduğu da kayda geçirildi.
Özellikle Almanya’da yaşayan Uygur Türklerinin gözetim ve yıldırma faaliyetlerine maruz kaldığı, Doğu Türkistan’da bulunan ailelerinin de baskı altında tutulduğu yönündeki tespitlere dikkat çekildi.
Dünya Uygur Kongresi, Almanya’nın bu sorunları resmî bir raporda açık biçimde tanımasını önemli bir gelişme olarak değerlendirdi. Ancak açıklamada, tespitlerin somut koruma tedbirlerine ve siyasi adımlara dönüştürülmesi gerektiği de vurgulandı.
Uluslararası kamuoyuna daha güçlü adım çağrısı
Dünya Uygur Kongresi’nin 20 Kasım tarihli haftalık değerlendirmesi, Uygur meselesinin yalnızca Doğu Türkistan’la sınırlı olmadığını; mülteci hakları, uluslararası hukuk, kültürel miras, ekonomik ilişkiler ve sınır ötesi baskılar gibi farklı alanlarda da uluslararası gündemi meşgul ettiğini ortaya koyuyor.
Tayland’daki Uygur mültecilerin geleceği, Doğu Türkistan tarihine yönelik müdahale iddiaları ve Avrupa’da yaşayan Uygurların güvenliği, önümüzdeki dönemde uluslararası toplumun yakından takip etmesi gereken başlıklar arasında bulunuyor.
DUK, uluslararası hükûmetleri açıklamaların ötesine geçerek Uygur Türklerinin temel hak ve özgürlüklerinin korunması için somut adımlar atmaya çağırıyor.





















