Dünya Uygur Kongresi (DUK), 18-19 Kasım tarihlerinde Çin’in Shenzhen kentinde gerçekleştirilen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Ekonomi Liderleri Toplantısı dolayısıyla yayımladığı açıklamada, uluslararası toplumu Çin’in Doğu Türkistan’daki politikalarına karşı harekete geçmeye çağırdı.
17 Kasım’da yayımlanan açıklamada, Çin ile ticaret ve yatırım görüşmeleri gerçekleştirmek üzere zirveye katılan liderlerin, Uygur Türklerine yönelik insan hakları ihlallerini görmezden gelmemesi gerektiği belirtildi.
DUK, özellikle ABD Başkanı Donald Trump, Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, Kanada Başbakanı Mark Carney ve Japonya Başbakanı Sanae Takaichi’ye seslenerek, ülkelerinin daha önce attığı adımların devamını getirmelerini ve Şi Cinping’den somut taahhütler talep etmelerini istedi.
“Ticaret görüşmelerinde olduğu kadar Uygur soykırımında da kararlı olunmalı”
Dünya Uygur Kongresi Başkanı Turguncan Alawdun, uluslararası liderlerin Çin ile ekonomik ilişkilerini görüşürken Doğu Türkistan’daki insan hakları ihlallerini de doğrudan gündeme getirmeleri gerektiğini söyledi.
Alawdun, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
” Liderler Shenzhen’e ticaret konusunda açık taleplerle gidecekler. Şi Cinping karşısında Uygur soykırımı konusunda da aynı açıklık ve kararlılığı göstermeliler.”
Uygur ailelerinin yıllardır tutuklanan yakınlarının nerede olduğunu öğrenmeye ve sevdiklerine kavuşmaya çalıştığını belirten Alawdun, dünya liderlerinin bu soruları doğrudan Çin Devlet Başkanı’na yöneltmesini ve alınan yanıtları ailelere açıklamasını istedi.
ABD, Kanada, Avustralya ve Japonya’ya özel çağrı
Dünya Uygur Kongresi, açıklamasında dört ülkenin daha önce Uygur meselesine ilişkin attığı adımları hatırlattı.
ABD yönetimi 2021 yılında Çin’in Uygurlara yönelik uygulamalarını soykırım olarak tanımlamıştı. Aynı yıl Kanada Avam Kamarası da Uygurlara yönelik soykırımın tanınması yönünde karar almıştı.
Avustralya ve Japonya ise 2024 yılında Birleşmiş Milletler bünyesinde yapılan ve Çin’den keyfî olarak tutulan kişilerin serbest bırakılmasını, kayıp kişilerin akıbetlerinin ailelerine bildirilmesini isteyen ortak açıklamaya katılmıştı.
DUK, söz konusu adımları olumlu karşıladığını belirterek bu dört ülkenin liderlerinden Shenzhen’de Çin yönetimine karşı daha güçlü bir tutum sergilemelerini istedi.
Doğu Türkistan’da keyfî tutuklamalar ve ailelerin kayıp yakınları endişesi
DUK, Doğu Türkistan’da Uygur Türklerinin keyfî tutuklama ve hapis uygulamalarıyla karşı karşıya kalmaya devam ettiğini, çok sayıda ailenin gözaltına alınan veya kendilerinden haber alınamayan yakınlarının akıbetini öğrenemediğini bildirdi.
Açıklamada Çin’in Temmuz 2026’da yürürlüğe giren Etnik Birlik ve İlerleme Yasası da eleştirildi.
DUK’a göre söz konusu düzenleme, okullarda Mandarin Çincesini temel eğitim dili hâline getirerek Uygur Türkçesindeki eğitimi daha fazla baskı altına alıyor.
Birleşmiş Milletler uzmanlarının da yasanın Uygurların kendi dillerini ve kültürlerini gelecek nesillere aktarma, dinlerini yaşama ve kimliklerini koruma imkânlarını daha da kısıtlayabileceği yönünde uyarılarda bulunduğu hatırlatıldı.
DUK, Doğu Türkistan’da yaşayan Uygurların yanı sıra yurt dışında Çin politikalarına karşı seslerini yükselten Uygurların da tehdit ve baskılarla karşılaştığını belirtti. Açıklamada, yurt dışındaki Uygurların ailelerinin Çin’de bulunan yakınları üzerinden tehdit edildiği ve sindirilmeye çalışıldığı ifade edildi.
Zorla çalıştırma uluslararası ticaret zincirlerine taşınıyor
Dünya Uygur Kongresi’nin açıklamasında öne çıkan bir diğer konu ise Doğu Türkistan’daki zorla çalıştırma iddiaları oldu.
Ocak 2026’da Birleşmiş Milletler uzmanlarının Çin’in devlet destekli iş gücü transferi programlarına ilişkin uyarılarına dikkat çekilen açıklamada, Uygur işçilerin özgür iradeleriyle reddedemeyecekleri veya ayrılmakta zorlanacakları işlerde çalıştırıldığı belirtildi.
DUK, bu uygulamalar sonucunda üretilen malların üçüncü ülkeler üzerinden uluslararası pazarlara ulaşabildiğini vurguladı.
APEC ülkelerinin kendi pazarlarına giren ürünlerin üretim süreçlerini denetlemesi gerektiğini belirten DUK, zorla çalıştırma yoluyla elde edilen ürünlerin ithalatının engellenmesini ve uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) zorla çalıştırmayla mücadeleye ilişkin sözleşmelerinin uygulanmasını istedi.
Dünya Uygur Kongresi’nin liderlerden üç temel talebi
DUK, APEC zirvesine katılan liderlerin Çin yönetimi karşısında somut adımlar atması gerektiğini belirterek taleplerini üç ana başlıkta topladı:
1. Uygur soykırımını doğrudan gündeme getirin: Şi Cinping ve diğer Çinli yetkililerden Doğu Türkistan’daki keyfî tutuklamalara son verilmesini, tutukluların serbest bırakılmasını ve kayıp Uygurların akıbetlerinin açıklanmasını talep edin. Bağımsız BM gözlemcilerinin bölgeye engelsiz erişimini sağlayın. Görüşmelerde gündeme getirilen konuları ve Çin yönetiminin yanıtlarını kamuoyuyla paylaşın.
2. Zorla çalıştırmaya karşı ticari yaptırımları uygulayın: Uygur Türklerinin zorlayıcı iş gücü transferi programlarına tabi tutulmasına son verilmesini isteyin. Zorla çalıştırma yoluyla üretilen malların, üçüncü ülkeler üzerinden dahi olsa, uluslararası pazarlara girmesini engelleyin.
3. Yurt dışındaki Uygurları Çin’in baskılarından koruyun: Çin’in yurt dışında yaşayan Uygurlara yönelik tehdit ve sindirme politikalarına son vermesini talep edin. Kendi ülkelerinizdeki baskı ve tehditleri soruşturun. Uygur, Tibetli, Hong Konglu ve Çinli diaspora topluluklarının güvenliğini sağlayacak mekanizmalar oluşturun.
Dünya Uygur Kongresi’nden uluslararası topluma hesap verebilirlik çağrısı
Dünya Uygur Kongresi, APEC Zirvesi’nin Çin yönetimiyle doğrudan temas kurulabilecek önemli bir diplomatik fırsat olduğunu belirtti.
DUK’a göre uluslararası liderlerin yalnızca ticari anlaşmalar ve yatırım fırsatları üzerinde durması yeterli değil. Çin’in Doğu Türkistan’daki uygulamalarına karşı hesap verebilirlik talep edilmesi ve Uygur Türklerinin temel haklarının korunması da diplomatik görüşmelerin ayrılmaz bir parçası olmalı.
DUK, Şi Cinping ile gerçekleştirilecek görüşmelerde Uygur Türklerinin yaşadığı sorunların açıkça gündeme getirilmesini, Çin yönetiminin vereceği yanıtların kamuoyuna açıklanmasını ve sözlerin somut uygulamalarla desteklenmesini istedi.
Dünya Uygur Kongresi’nin çağrısı, Doğu Türkistan meselesinin uluslararası gündemde tutulması ve ekonomik ilişkilerin insan hakları ihlallerinin üzerini örtmek için kullanılmaması gerektiği yönündeki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.





















