ABD’de Uygur Türklerinin hakları konusunda yürütülen diplomatik girişimlere bir yenisi eklendi. ABD Temsilciler Meclisi Çin Komünist Partisi Özel Komitesi, 18 Kasım 2026 tarihinde yayımladığı açıklamada, Başkan Donald Trump’ın Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile Shenzhen’de yapacağı görüşmede siyasi tutukluların durumunu doğrudan gündeme getirmesini istedi.
Komite Başkanı John Moolenaar, Temsilci Robert B. Aderholt ve Kongre-İcra Komisyonu Çin Eş Başkanı Chris Smith tarafından öncülük edilen çağrıda, Çin’de tutulan ABD vatandaşlarının yanı sıra Uygur Türkleri ve diğer siyasi mahkûmların serbest bırakılması talep edildi.
Açıklamada özellikle Uygur Türkü emekli doktor Gülşen Abbas ve Uygur akademisyen İlham Tohti’nin durumuna dikkat çekildi.
Gülşen Abbas ve İlham Tohti’nin isimleri doğrudan gündeme taşındı
ABD’li Kongre üyeleri, Çin’de siyasi ve dinî gerekçelerle tutuklu bulunan kişilerin özgürlüklerine kavuşması gerektiğini belirterek Gülşen Abbas ve İlham Tohti’nin isimlerini özellikle vurguladı.
Uygur Türkü doktor Gülşen Abbas, Eylül 2018’de kız kardeşi ve Uygur hakları savunucusu Ruşen Abbas’ın ABD’de Çin’in Doğu Türkistan’daki politikalarını eleştirmesinden birkaç gün sonra ortadan kaybolmuştu.
2019 yılında gizli bir yargılama sonucunda 20 yıl hapis cezasına çarptırıldığı bildirilen Gülşen Abbas’ın ailesi, yıllardır serbest bırakılması için uluslararası kamuoyuna çağrıda bulunuyor.
Bir diğer isim olan Uygur akademisyen İlham Tohti ise 2014 yılında tutuklanmasının ardından ömür boyu hapis cezasına çarptırılmıştı. Çin’de Uygurlar ile Han Çinlileri arasında diyalog ve karşılıklı anlayışı savunan akademisyen, 2019 yılında Avrupa Parlamentosu tarafından Sakharov Düşünce Özgürlüğü Ödülü’ne layık görülmüştü.
Kongre üyeleri, her iki ismin de derhal serbest bırakılması gerektiğini belirtti.
“Hepsi derhal serbest bırakılmalı”
Kongre üyelerinin ortak açıklamasında din, ifade ve örgütlenme özgürlüğünün her insanın temel hakları olduğu vurgulandı.
Çin Komünist Partisi’nin bu özgürlükleri ihlal ettiğini belirten ABD’li siyasetçiler, yalnızca Uygur Türklerinin değil, gazetecilerin, dinî liderlerin ve farklı toplumsal kesimlerden kişilerin de tutukluluk koşullarına dikkat çekti.
Açıklamada şu isimler ve gruplar sıralandı:
- Gülşen Abbas: 2018’den beri tutuklu bulunan Uygur Türkü emekli doktor.
- İlham Tohti: 2014 yılında ömür boyu hapis cezasına çarptırılan Uygur akademisyen.
- Jimmy Lai: Hong Kong merkezli Apple Daily gazetesinin kurucusu, 20 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
- Joshua Wong: Hong Kong demokrasi hareketinin önde gelen isimlerinden, ilave 10 yıl hapis cezasına çarptırıldığı bildirildi.
- Gao Quanfu ve eşi Pang Yu: Hristiyan inançları nedeniyle tutuklu bulunan dinî isimler.
- Pekin Zion Kilisesi üyeleri: Ekim 2025’teki operasyonların ardından tutuklu bulunan kilise mensupları.
- Youlin Chen ve Min Zin: ABD tarafından haksız yere tutuklandığı belirtilen iki araştırmacı.
Kongre üyeleri, söz konusu kişilerin tamamının serbest bırakılmasını istedi.
Uygur Hareketi’nden Trump’a destek
ABD’li Kongre üyelerinin çağrısı, Uygur Hareketi (Campaign for Uyghurs-CFU) tarafından da desteklendi.
Uygur Hareketi, sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada, John Moolenaar, Robert Aderholt, Chris Smith ve diğer Kongre üyelerinin girişimini desteklediklerini duyurdu.
CFU, Trump’ın Şi Cinping ile Shenzhen’de gerçekleştireceği görüşmede siyasi tutukluların durumunu doğrudan gündeme getirmesi gerektiğini belirtti.
Açıklamada, Gülşen Abbas ve İlham Tohti’nin yıllardır haksız yere cezaevinde tutulduğu, ailelerinden ayrı bırakıldığı ve temel özgürlüklerinden mahrum edildiği ifade edildi.
Uygur Hareketi, Trump’tan bu kişilerin derhal ve koşulsuz serbest bırakılmasını talep etmesini istedi.
CFU ayrıca siyasi tutukluların durumunun ABD-Çin ilişkilerinde görmezden gelinemeyecek bir mesele olması gerektiğini vurguladı.
Kongre’den daha önce de serbest bırakılma kararı çıkmıştı
ABD Kongresi’nde Çin’de tutulan siyasi mahkûmların serbest bırakılması konusunda daha önce de girişimlerde bulunulmuştu.
13 Mayıs 2026’da Temsilciler Meclisi, Çin’de haksız yere tutuklandığı belirtilen kişilerin serbest bırakılması için Başkan Trump’ın diplomatik görüşmelerde konuyu öncelikli olarak ele almasını isteyen iki partili bir kararı kabul etmişti.
Söz konusu karar, Gülşen Abbas’ın yanı sıra Jimmy Lai ve bazı dinî liderlerin durumunu da kapsıyordu.
ABD’li Kongre üyeleri, Trump yönetiminin daha önce Çin’de tutuklu bulunan bazı kişilerin serbest bırakılmasına yönelik diplomatik girişimlerini de hatırlattı. Temmuz 2026’da serbest bırakılan Papaz Ezra Jin’in durumunu, diplomatik temasların sonuç verebileceğine örnek gösterdi.
Doğu Türkistanlı tutuklular için uluslararası baskı artıyor
ABD’li siyasetçilerin açıklaması ve Uygur Hareketi’nin desteği, Doğu Türkistan’daki insan hakları ihlallerinin uluslararası diplomasi gündeminde tutulmasına yönelik girişimlerin sürdüğünü gösteriyor.
Özellikle Gülşen Abbas’ın tutukluluğu, Uygur diasporasının Çin dışında yürüttüğü insan hakları faaliyetleri ile Doğu Türkistan’daki ailelerin karşı karşıya kaldığı baskılar arasındaki ilişki tartışmalarında öne çıkıyor.
Dünya kamuoyuna yapılan çağrılarda, siyasi tutukluların serbest bırakılmasının yanı sıra aileleriyle iletişim kurabilmeleri, sağlık hizmetlerine erişebilmeleri ve hukuki haklarının güvence altına alınması da talep ediliyor.
ABD’li Kongre üyelerinin Trump’a yaptığı çağrının ardından gözler, Shenzhen’deki Şi Cinping-Trump görüşmesinde Gülşen Abbas ve İlham Tohti başta olmak üzere siyasi tutukluların durumunun gündeme getirilip getirilmeyeceğine çevrildi.





















