RFE/RL tarafından yayınlanan bir rapora göre, Rusya öncelikle silah üretimini dış kaynaklara devretmek, Merkezi Türkistan ülkelerinde montaj hatları ve bakım tesisleri kurmak ve böylece bu ülkeleri Ukrayna insansız hava araçlarının erişim alanının dışında tutmakla ilgileniyor gibi görünüyor.
Savunma analisti Derek Bisaccio, RFE/RL’nin Orta Asya servisine verdiği demeçte, “Ukrayna eylemlerinde kesinlikle daha cesur hale geldi, ancak Kazakistan topraklarına insansız hava aracı saldırıları düzenlemek istemeyecektir” dedi. “Bu, orada ciddi bir tırmanış olarak algılanır.”
Silah üretimini Rusya’dan Merkezi Türkistan’a kaydırmaya yönelik herhangi bir adım, bölgesel dinamiklerde keskin bir değişime işaret edecektir. Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonraki dönemin büyük bir kısmında, Rusya Merkezi Türkistan devletlerinin başlıca silah tedarikçisiydi. Moskova’nın bölgesel silah pazarı üzerindeki neredeyse tekel niteliğindeki hakimiyeti, Kremlin’in Ukrayna’ya sebepsiz yere işgal başlattığı 2022 yılında sarsılmaya başladı. Şimdi ise Kiev’in başarılı insansız hava aracı kampanyası, Rusya’yı silah ihracatçısı olmaktan ziyade ithalatçısı olmayı düşünmeye zorluyor gibi görünüyor.
Kazakistan ve Özbekistan, halihazırda Rus ekipmanlarını sahada tutabilecek tesislere ev sahipliği yapıyor; bunlara Kazakistan’daki Semey Mühendislik Fabrikası ve Almatı Uçak Onarım Fabrikası ile Özbekistan’daki Çirçik Uçak Onarım Fabrikası dahildir.
Kazak ve Özbek liderler için, Rusya ile savunma işbirliğini genişletmenin getireceği zorluklar, avantajlarından daha ağır basabilir. Öncelikle, böyle bir adım her iki ülkeyi de ABD ve Avrupa Birliği’nden gelecek kapsamlı ikincil yaptırımlara maruz bırakabilir.
RFE/RL’nin sorusuna yanıt veren Kazakistan Savunma Bakanlığı yetkilisi, konunun hâlâ incelenmekte olduğunu belirterek belirsiz bir tavır sergiledi. Özbek yetkililer ise herhangi bir yorumda bulunmadı. Öte yandan, Oslo Barış Araştırmaları Enstitüsü’nün (PRIO) bölge uzmanı Pavel Baev, RFE/RL’ye verdiği demeçte, Astana ve Taşkent’in Moskova’nın “pek de akıllıca olmayan planı” olarak nitelendirdiği bu girişimi benimsemeleri için pek bir neden görmediğini söyledi.
Rusya’nın askeri-sanayi kompleksinin fiilen yurtdışına taşınması anlamına gelen bu tartışmanın gölgesinde, Moskova’nın bunu nasıl finanse edeceği konusu gözden kaçıyor.
Savaş, Rus devlet kasasını ve ülkenin büyük ölçekli projeleri finanse etme kabiliyetini daraltmıştır. Rusya, devlet kontrolündeki nükleer kuruluş Rosatom’un yaşadığı nakit akışı sorunları nedeniyle, nükleer santral inşaatı da dahil olmak üzere Merkezi Türkistan’daki büyük projeleri şimdiden ertelemek zorunda kalmıştır. Benzer şekilde, Rus devlet kontrolündeki kuruluşların Kazakistan’da enerji santrali inşa etme sözleşmeleri de finansman sıkıntıları nedeniyle iptal edilmiştir.
Kaynakların bariz yetersizliği, Rusya’nın her şey normalmiş gibi bir izlenim oluşturmaya çalışmasını engellemiyor. 18 Ağustos’ta, Rus devletine yakın Sputnik Kırgızistan haber ajansı, Rusya-Kırgızistan Kalkınma Fonu (RKDF) adlı bir kuruluşun, Kırgızistan’ın elektrik açığını azaltmak için 660 milyon dolarlık altyapı projelerini finanse etmeye hazır olduğunu bildirdi. Ancak haberde, projelerin nasıl finanse edileceğine dair ayrıntılar yer almadı.
RKDF, “Avrasya ekonomik entegrasyonunu” teşvik etmek amacıyla, “Kırgızistan ile Rusya arasındaki ekonomik işbirliğini desteklemek, Kırgızistan ekonomisini modernize etmek ve geliştirmek” için Moskova liderliğindeki Avrasya Ekonomik Birliği’nin himayesinde 2014 yılında kuruldu. Kuruluşun 2025 yılındaki bildirilen sermayesi 574 milyon dolardı.
