Doğu Türkistan’da Çin baskısı uluslararası gündemde: Gözetim ağı, tutuklu akademisyen ve cezaevinde şüpheli ölüm

Dünya Uygur Kongresi’nin 13 Kasım 2026 tarihli haftalık bülteni, Doğu Türkistan'daki insan hakları ihlallerinin uluslararası boyutunu bir kez daha gözler önüne serdi. Çin'in 91 ülkede yaklaşık 1.250 bağlantı noktası üzerinden diasporayı takip ettiği iddiası, Uygur akademisyen Rahile Davut'a verilen cesaret ödülü, cezaevinde hayatını kaybettiği bildirilen Rahile Ömer ve Avrupa Parlamentosu'ndaki girişimler haftanın öne çıkan gelişmeleri oldu.

featured
Özet, NİDAİ’ın yapay zekâ desteğiyle oluşturuldu.
Dünya Uygur Kongresi'nin yayımladığı haftalık raporda, Çin'in Doğu Türkistan'daki baskı politikalarının yanı sıra sınır ötesi gözetim faaliyetlerinin 91 ülkeye yayıldığına dikkat çekildi. Safeguard Defenders raporuna göre diasporayı hedef alan bu ağlara karşı uluslararası politikacılar acil önlem çağrısında bulunurken,…
Bu içeriği farklı bir yapay zekâ aracında özetle:

Dünya Uygur Kongresi (DUK), 13 Kasım 2026 tarihli haftalık bilgilendirme raporunda Doğu Türkistan’da yaşanan gelişmelerin yanı sıra Çin yönetiminin ülke sınırlarını aşan baskı ve gözetim faaliyetlerine ilişkin dikkat çekici değerlendirmelere yer verdi.

Raporda, Uygurların yalnızca Doğu Türkistan’da değil, dünyanın farklı ülkelerinde de baskı ve takip riskiyle karşı karşıya kaldığı belirtilirken, uluslararası toplumun bu gelişmelere karşı daha somut adımlar atması gerektiği vurgulandı.

Çin’in küresel gözetim ağı 91 ülkeye uzanıyor

İnsan hakları kuruluşu Safeguard Defenders tarafından 6 Kasım’da yayımlanan “Baskı İçin Bir Formül: Çin’in Küresel Topluluk Kontrol Ağı” başlıklı rapor, Pekin yönetiminin yurt dışındaki Çin karşıtı muhalifleri ve diasporayı izlemeye yönelik faaliyetlerine ışık tuttu.

Çin Komünist Partisi’nin açık kaynak niteliğindeki belgelerine dayandırılan araştırmada, en az 91 ülkede yaklaşık 1.250 bağlantı noktası tespit edildiği bildirildi.

Rapora göre Çin yönetimi, yurt dışındaki yasa dışı polis yapılanmalarını genişletmenin yanı sıra polis, savcılık, mahkemeler ve Birleşik Cephe yapılanmasıyla bağlantılı unsurları diaspora dernekleri üzerinden bir araya getiriyor.

Bu ağların istihbarat toplama, baskı kurma ve yurt dışında yaşayan Uygurları, insan hakları savunucularını ve diğer diaspora mensuplarını hedef alma amacı taşıdığı ifade ediliyor.

Gelişmeler üzerine Çin Parlamentolar Arası İttifakı’nın (IPAC) Lahey Zirvesi’ne katılan 26 ülkeden 54 milletvekili, Çin Komünist Partisi’nin yabancı ülkelerdeki müdahalelerine karşı altı acil önlem çağrısında bulundu.

Milletvekilleri, hükümetlerin Çin’in sınır ötesi baskı faaliyetlerine karşı sessiz kalmaması gerektiğini vurguladı.

Rahile Davut’a cesaret ödülü: Kızı adına mektup okundu

Doğu Türkistan’ın tanınmış Uygur antropologlarından Prof. Dr. Rahile Davut, 9 Kasım’da Almanya Federal Meclisi’nde düzenlenen Özgürlük ve Güvenlik Kadınlar Zirvesi’nde Axel Springer Özgürlük Vakfı’nın Cesaret Ödülü’ne layık görüldü.

Çin tarafından hapsedilen akademisyenin ödülünü, Dünya Uygur Kongresi Yürütme Komitesi Başkanı Ruşen Abbas kabul etti. Törende Rahile Davut’un kızı Akida Polat tarafından kaleme alınan mektup da okundu.

Dünya Uygur Kongresi Başkanı Turguncan Alawdun ise törende yaptığı konuşmada Rahile Davut’un durumuna dikkat çekerek serbest bırakılması çağrısında bulundu.

Aralık 2017’de ortadan kaybolan Rahile Davut’un, Eylül 2023’te devlet güvenliğine ilişkin suçlamalar kapsamında müebbet hapis cezasına çarptırıldığı ve temyiz başvurusunun reddedildiğinin öğrenildiği hatırlatıldı.

Davut’un halen nerede tutulduğunun kamuoyu tarafından bilinmediğine dikkat çekilen açıklamada, akademisyenin hapsedilmesi, Uygur kültürünü ve tarihini ortadan kaldırmaya yönelik politikaların bir parçası olarak değerlendirildi.

Avrupa Parlamentosu’nda Doğu Türkistan’daki zulüm gündeme taşındı

Dünya Uygur Kongresi ile Avrupa Parlamentosu üyeleri, 10 Kasım’da Brüksel’deki Avrupa Parlamentosu binasında Doğu Türkistan’da son on yıldır devam eden baskı ve hak ihlallerini ele alan bir toplantı gerçekleştirdi.

Toplantıda Sir Geoffrey Nice, Anti-Slavery International temsilcisi Ben Vanpeperstraete, Zhang Yabo ve Abduweli Ayup bilgi ve tanıklıklarını katılımcılarla paylaştı.

Etkinliğe Avrupa Parlamentosu üyeleri Miriam Lexmann, Kathleen Van Brempt ve Ilhan Kyuchyuk ev sahipliği yaparken, Engin Eroğlu da toplantıya katılarak destek verdi.

Görüşmelerde Uygurlara yönelik ihlallerin uluslararası alanda daha fazla gündeme taşınması, mağdurların tanıklıklarının değerlendirilmesi ve Çin yönetiminin işlediği ileri sürülen ihlallerden sorumlu tutulması için atılabilecek adımlar ele alındı.

Dünya Uygur Kongresi, uluslararası kamuoyunun Doğu Türkistan meselesine yönelik ilgisinin azalmasının endişe verici olduğunu belirterek siyasi karar alıcılara sorumluluklarını yerine getirme çağrısında bulundu.

12 yıllık hapis cezası alan Rahile Ömer’in cezaevinde öldüğü bildirildi

Haftanın en çarpıcı gelişmelerinden biri de genç Uygur kadın Rahile Ömer’in cezaevinde hayatını kaybettiğine ilişkin haber oldu.

Human Rights Watch tarafından 11 Kasım’da yayımlanan değerlendirmede, Çin’in toplama kamplarında tutulan en genç Uygur kadınlardan biri olarak tanımlanan Rahile Ömer’in cezaevinde hayatını kaybettiği bildirildi.

2022 yılında sızdırılan Xinjiang Police Files (Sincan Polis Dosyaları) belgelerinde de adına yer verilen Rahile Ömer’in, 12 yıllık hapis cezasını çektiği sırada yaşamını yitirdiği aktarıldı.

Ömer’in 18 yaşını doldurmasının ardından, 2021 yılında Çin makamları tarafından “kamu düzenini bozmak” suçlamasıyla mahkûm edildiği belirtildi.

Yetkililerin taleplerine uymadığı ve namaz kılmaya devam ettiği gerekçesiyle önce gözaltı merkezinden cezaevine nakledildiği ifade edilen genç kadının ölüm nedeninin kalp rahatsızlığı olduğu ileri sürüldü. Ancak bu iddiayı doğrulayacak herhangi bir tıbbi belgenin sunulmadığı bildirildi.

İnsan hakları kuruluşları, Uygur kadınların gözaltı merkezlerinde ve cezaevlerinde işkence, cinsel şiddet ve zorla kısırlaştırma gibi ağır ihlal riskleriyle karşı karşıya kaldığına ilişkin tanıklıklara dikkat çekiyor.

Rahile Ömer’in ölümü, Doğu Türkistan’daki tutukluların sağlık durumları, cezaevi koşulları ve yaşam haklarına ilişkin kaygıları yeniden gündeme getirdi.

Uygurlar 12 Kasım Doğu Türkistan Millî Günü’nü kutladı

Dünya genelindeki Uygurlar, 12 Kasım’da Doğu Türkistan Millî Günü’nü çeşitli etkinliklerle andı.

Bu tarih, Doğu Türkistan tarihinde önemli yere sahip iki cumhuriyetin kuruluşunu simgeliyor. İlk Doğu Türkistan İslam Cumhuriyeti 1933 yılında Kaşgar’da, ikinci Doğu Türkistan Cumhuriyeti ise 1944 yılında Gulca’da kuruldu.

Uygurlar açısından tarihî ve millî kimliğin önemli sembolleri arasında yer alan bu iki cumhuriyetin kuruluş yıl dönümü, dünyanın farklı bölgelerinde düzenlenen etkinliklerle anıldı.

Berlin’de düzenlenen Özgürlük Haftası kapsamında Dünya Uygur Kurultayı, “Çin Sınırlarının Ötesinde Uygur Hakları: Etnik Birlik Yasasının Gölgesinde Sınır Aşan Baskı” başlıklı bir yuvarlak masa toplantısı gerçekleştirdi.

Mirjam Kobold’un moderatörlüğünü yaptığı toplantıya Prof. Dr. Björn Alpermann, Tenzyn Zöchbauer, Amy Siu ve Uygur Demokrasi ve İnsan Hakları Merkezi Başkanı Dolkun İsa katıldı.

Programın devamında Doğu Türkistan Millî Günü dolayısıyla anma etkinliği düzenlendi. Uygur müziği dinletisi ve geleneksel Uygur yemeklerinin sunulduğu programlara yaklaşık 100 kişi katıldı.

Uygur kimliği ve kültürel miras yaşatılmaya çalışılıyor

Dünya Uygur Kongresi, 13 Kasım tarihli haftalık değerlendirmesinde, Doğu Türkistan’da yaşanan baskıların yalnızca siyasi ve insani haklarla sınırlı olmadığını, Uygur halkının tarihî hafızası, dili, kültürü ve geleneklerinin de ciddi tehdit altında bulunduğunu vurguladı.

DUK, uluslararası toplumun Uygur halkına yönelik ihlalleri takip etmesinin ve sorumluların hesap vermesi için harekete geçmesinin önemine dikkat çekti.

Dünyanın farklı ülkelerinde gerçekleştirilen anma programları ve insan hakları girişimleri ise Uygurların kimliklerini, tarihlerini ve kültürel miraslarını yaşatma çabalarının devam ettiğini ortaya koydu.

İlginizi Çekebilir
thumbnail

Alman Meclisi’nde Uygur Kadınlarının Dramı Gündeme Taşındı: Zorla Kısırlaştırma ve Aile Ayrılıkları Masaya Yatırıldı

Haberi görüntüle

Haber Bülteni
Bültenimize Katılın

Tamamen Ücretsiz Olarak Bültenimize Abone Olabilirsin

Yeni haberlerden haberdar olmak için fırsatı kaçırma ve ücretsiz e-posta aboneliğini hemen başlat.

Abone olarak Gizlilik Politikası metnini kabul etmiş olursunuz. İstediğiniz zaman abonelikten çıkabilirsiniz.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

0/30 karakter

Akşam Kapanışı 4 Ağustos 2026 akşam Haber Bülteni
Giriş Yap

Haber Nida ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!

NİDAİ ile Sohbet Et

NİDAİ ile Haber Hakkında Sohbet

Yapay zeka asistanı

Merhaba, Ziyaretçi 👋

Bugün nasıl yardımcı olabilirim?

Türk Dünyası Doğu Türkistan’da Çin baskısı uluslararası gündemde: Gözetim ağı, tutuklu akademisyen ve cezaevinde şüpheli ölüm

Yapay zeka yanlış bilgi üretebilir