Tayland’da uzun süredir tutuklu bulunan iki Uygur Türkü, kraliyet affı kapsamında serbest bırakılmalarının ardından sınır dışı edilme sürecine alındı. Taylandlı yetkililer, iki kişinin geleceğine ilişkin kararın henüz kesinleşmediğini ve Çin’e iade ya da başka bir ülkeye gönderilme seçeneklerinin değerlendirildiğini açıkladı.
AFP’de yer alan habere göre, Tayland Göçmenlik Bürosu Başkan Yardımcısı Thanit Thaiwatcharamat, iki Uygur Türkünün kraliyet affından yararlandığını doğruladı. Çarşamba günü Bangkok’taki göçmenlik nezaret merkezine nakledilen kişilerin sınır dışı edilmesi için hazırlık yapıldığı belirtildi.
Nihai karar güvenlik ve diplomatik değerlendirmelere bağlı
Tayland yönetiminin, iki Uygur Türkünün hangi ülkeye gönderileceğine ilişkin henüz nihai bir karar vermediği bildirildi. Tayland Ulusal Güvenlik Konseyi bünyesinde yapılacak değerlendirmelerde, başka bir ülkenin iki kişiyi kabul etmeye istekli olup olmadığı da ele alınacak.
Bu süreçte en önemli başlıklardan birini, Uygur Türklerinin Çin’e gönderilmeleri durumunda karşılaşabilecekleri muameleye ilişkin endişeler oluşturuyor. İnsan hakları kuruluşları, Çin’e zorla geri gönderilen Uygurların keyfî gözaltı, kötü muamele ve işkence riskiyle karşı karşıya kalabileceğine dikkat çekiyor.
2014’ten bu yana devam eden Uygur dosyası
İki Uygur Türkü, 2014 yılında Tayland’da gözaltına alınan 300’den fazla Uygur Türkünden geriye kalan az sayıdaki kişiden ikisi olarak biliniyor. Söz konusu dönemde Çin’den ayrılarak farklı ülkelere ulaşmaya çalışan yüzlerce Uygur, Tayland makamlarınca yakalanmıştı.
Tayland, 2015 yılında bu gruptan 100’den fazla Uygur Türkünü Çin’e göndermiş, kadın ve çocukların da aralarında bulunduğu yaklaşık 170 kişiyi ise Türkiye’ye nakletmişti. Çin’e yapılan iadeler uluslararası kamuoyunda tepkiyle karşılanmıştı.
Tayland’da kalan Uygurların bir bölümü ise yıllarca göçmenlik merkezlerinde tutuldu. Uzayan gözaltı süreçleri, tutukluların yaşam koşulları ve iltica başvurularına erişimleri, insan hakları kuruluşlarının gündeminde yer aldı.
Kaçış girişimi nedeniyle hapis cezası almışlardı
Söz konusu iki Uygur Türkünün, 2020 yılında diğer üç kişiyle birlikte tutuldukları göçmenlik merkezinden kaçmaya çalıştıkları bildirildi. Bu girişimin ardından kaçma suçundan hapis cezasına çarptırıldılar.
Tayland hukukundaki uygulamalar nedeniyle, yabancı mahkûmların cezalarını tamamlamadan sınır dışı edilememesi, iki kişinin daha önceki iade süreçlerinin dışında kalmasına yol açtı.
Uluslararası Af Örgütü, geçmişte tutukluların kaldıkları merkezlerde aşırı kalabalık ve elverişsiz koşullara ilişkin kaygıları gündeme getirmişti.
İnsan hakları endişeleri yeniden gündemde
Tayland’ın Uygur Türklerini Çin’e gönderme ihtimali, uluslararası hukukta yer alan geri göndermeme ilkesi açısından da önem taşıyor. Bu ilke, kişilerin işkenceye veya zulme uğrama konusunda ciddi risk bulunan ülkelere zorla gönderilmemesini öngörüyor.
İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch), Şubat 2026’da yayımladığı değerlendirmede, Tayland’ın Şubat 2025’te Çin’e gönderdiği 40 Uygur Türkünün akıbetinin hâlâ açıklığa kavuşmadığına dikkat çekti. Kuruluş, bu kişilerin durumunun bağımsız biçimde izlenebilmesi ve kendilerine erişim sağlanması çağrısında bulundu.
Tayland yönetiminin son kararı, bölgede Uygur Türklerinin güvenliği ve zorla geri gönderilme riski konusundaki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.
İki Uygur Türkünün hangi ülkeye gönderileceği ve güvenliklerine ilişkin hangi güvencelerin sağlanacağı ise önümüzdeki süreçte netlik kazanacak.
