Uygur davasının uluslararası alandaki tanınan isimlerinden Dilnur Reyhan, X hesabından yaptığı paylaşımda uzun süredir üzerinde çalıştığı kitabının yayımlanacağını açıkladı.
Reyhan, çalışmasını “altı buçuk yıllık emeğinin meyvesi” olarak nitelendirirken, kitabı hazırlama sürecini kendisi açısından “ikinci bir doktora tezi” kadar ağır ve yoğun bir çalışma olarak yaşadığını belirtti. Akademisyen, takipçilerine kitabı yalnızca satın almakla kalmayıp “dikkatli ve tamamen okumaları” çağrısında bulundu.
Kitap, Fransa’nın önde gelen yayınevlerinden La Découverte tarafından yayımlanacak. Yayınevinin resmi tanıtımına göre eser, “Petits cahiers libres” koleksiyonunda yer alıyor ve 15 Ekim 2026 tarihinde okurla buluşacak. Basılı eser 336 sayfa olarak tanıtılırken fiyatı 22 avro olarak açıklandı.
Doğu Türkistan meselesine tarihsel perspektif
Reyhan’ın kitabının merkezinde, Çin’in Uygurlara yönelik politikalarının yalnızca son yıllarda ortaya çıkan güvenlik politikalarıyla açıklanamayacağı tezi bulunuyor.
La Découverte’nin kitap tanıtımında aktarıldığı üzere Reyhan, günümüzdeki baskı politikalarının anlaşılabilmesi için Doğu Türkistan’ın uzun tarihli siyasi ve sömürgeci geçmişinin incelenmesi gerektiğini söylüyor.
Kitapta, bölgenin 18. yüzyılda Mançu İmparatorluğu tarafından işgal edilmesinden başlayarak, 19. yüzyılın sonlarında Çin’in bir eyaleti haline getirilmesi ve 1949’dan sonra Çin Halk Cumhuriyeti’ne dahil edilmesine uzanan tarihsel süreç ele alınıyor. Reyhan, bu tarihsel gelişmeleri Uygurların siyasi, kültürel ve demografik konumundaki değişimlerle birlikte değerlendiriyor.
Kitabın temel iddialarından biri, Uygurların Çin devleti içerisinde “etnik azınlık” kategorisine indirgenmesinin bölgedeki sömürgeci güç ilişkilerinin görünürlüğünü azalttığı yönünde.
1949 sonrası politikalar mercek altında
Reyhan çalışmasında Çin Halk Cumhuriyeti dönemindeki politikaları da kapsamlı biçimde inceliyor.
Yayınevinin açıklamasına göre kitapta Han nüfusunun bölgeye yönelik kitlesel yerleşimi, Uygur dilinin ve dini yaşamının marjinalleştirilmesi, ekonomik ve güvenlik alanındaki kontrol politikaları ile merkezi yönetimin bölge üzerindeki hakimiyetinin güçlenmesi ele alınıyor.
Bu politikaların özellikle 1990’lı yıllardan itibaren yoğunlaştığı, 2010’lu yıllarda ise yeni bir aşamaya geçtiği değerlendirmesi kitabın ana çerçevesini oluşturuyor.
2016 sonrası dönem kitabın önemli bölümünü oluşturuyor
Kitabın son bölümünde ise özellikle 2016 sonrasında Doğu Türkistan’da uygulanan soykırım politikaları inceleniyor.
La Découverte’nin tanıtımına göre Reyhan; kitlesel gözaltı ve kamplar, yaygın teknolojik gözetim, zorla çalıştırma, ailelerin birbirinden ayrılması ve doğum kontrol politikalarını Uygur toplumunun demografik, kültürel ve siyasi yapısını dönüştüren mekanizmalar olarak değerlendiriyor.
Reyhan bu politikaları, Uygur toplumunun varlığını demografik, kültürel ve siyasi açıdan azaltmaya yönelik “aşamalı bir soykırım” sürecinin parçaları olarak yorumluyor.
Burada “soykırım” ifadesinin kitabın ve Reyhan’ın analizinin temel kavramsal çerçevesini oluşturuyor. Dolayısıyla kitabın yaklaşımı, Doğu Türkistan konusunda uluslararası kamuoyunda devam eden siyasi, hukuki ve akademik tartışmanın bir parçası niteliğinde.
“Sadece bir insan hakları krizi değil”
Reyhan’ın yaklaşımının dikkat çekici yönlerinden biri, Doğu Türkistan’daki gelişmeleri yalnızca güncel bir insan hakları krizi olarak değil, daha uzun tarihsel süreç içerisinde şekillenen bir sömürgecilik ve ulus-devlet projesi çerçevesinde ele alması.
Yayınevinin tanıtımında da kitabın amacının, Uygur meselesini birbirinden kopuk insan hakları ihlalleri üzerinden değerlendirmek yerine tarihsel bir bütünlük içerisinde incelemek olduğu görülüyor.
Bu yönüyle eser; tarih, siyaset bilimi, sosyoloji ve insan hakları çalışmalarının kesiştiği bir perspektif sunmayı amaçlıyor. Kitapta araştırmaların yanı sıra tanıklıkların da kullanıldığı ve farklı kaynakların bir araya getirildiği belirtiliyor.
Altı buçuk yıllık çalışmanın ürünü
Dilnur Reyhan, kitabın hazırlanmasının altı buçuk yıl sürdüğünü belirtiyor. Akademik çalışmalarını Uygur meselesi, Çin’in sömürgecilik politikaları ve Uygur toplumunun marjinalleştirilmesi üzerine yoğunlaştıran Reyhan’ın son yıllardaki yayınları da bu araştırma çizgisini yansıtıyor.
Çekya Bilimler Akademisi’ne bağlı Oriental Institute’ta yer alan akademik profiline göre Reyhan, 2025 yılında Uygur ulusunun Çin sömürgeciliği altında azınlıklaştırılması üzerine bir çalışma yayımladı. Aynı yıl Uygurların “azınlık mı, yoksa sömürgeleştirilmiş bir halk mı” olduğu sorusunu ele alan başka bir çalışması da yayımlandı.
Dolayısıyla “Génocide ouïghour”, Reyhan’ın uzun süredir sürdürdüğü akademik ve politik çalışmalarının kapsamlı bir devamı olarak değerlendirilebilir.
Fransa’da 15 Ekim’de yayımlanacak
“Génocide ouïghour – Trajectoire d’un projet colonial chinois” kitabının basılı versiyonu 15 Ekim 2026’da yayımlanacak. La Découverte kitabı 336 sayfa ve 22 avro fiyatla listeliyor. Kitap için Fransa’daki çeşitli kitap satış platformlarında ön sipariş imkanı da açılmış durumda.
Reyhan, kitabın yayımlanması vesilesiyle Paris’e döneceğini de duyurdu.
Yeni eser, Uygur meselesinin uluslararası kamuoyunda yeniden tartışılmaya devam ettiği bir dönemde yayımlanıyor. Reyhan’ın çalışması, Doğu Türkistan’daki mevcut politikaların tarihsel kökenlerini ve bunların Uygur toplumunun demografik, kültürel ve siyasi varlığı üzerindeki etkilerini tek bir çerçevede inceleme iddiasıyla dikkat çekiyor.
Kitabın yayımlanmasıyla birlikte, Reyhan’ın “sömürgecilik”, “azınlıklaştırma” ve “soykırım” kavramları üzerinden geliştirdiği yaklaşımın Fransa’daki akademik, siyasi ve insan hakları tartışmalarına yeni bir boyut kazandırması bekleniyor.
