Dünya Uygur Kongresi’nin Ağustos 2026 faaliyet raporuna göre, ay boyunca Uygur meselesinin uluslararası kamuoyunda gündemde tutulması amacıyla çok sayıda diplomatik ve sivil toplum faaliyeti gerçekleştirildi.
Ağustos ayının öne çıkan başlıklarından biri, Çin’in etnik politikasına ilişkin yeni yasal düzenlemeler oldu. DUK Çin İşleri Komitesi, 13 Ağustos’ta Çince gerçekleştirilen çevrim içi bir seminer düzenleyerek Çin’in “Etnik Birlik ve İlerlemeyi Teşvik Yasası”nı ve yasanın Uygurlar başta olmak üzere farklı etnik topluluklar açısından muhtemel sonuçlarını ele aldı.
DUK, uluslararası öz yönetim ve kendi kaderini tayin tartışmalarında yer aldı
DUK, Ağustos ayında Birleşmiş Milletler bünyesinde tanınmayan milletleri ve halkları temsil eden kuruluşların oluşturduğu UNPO tarafından düzenlenen 2026 Self-Determination’ın Yeniden Düşünülmesi Konferansına katıldı.
Kongre ayrıca UNPO Genel Kurulu’nda da yer aldı. Genel Kurul sırasında DUK Başkan Yardımcısı Zumretay Arkin, UNPO’nun yeni başkanlık organında görev yapmak üzere seçildi.
DUK açısından bu gelişme, Doğu Türkistan meselesinin yalnızca insan hakları bağlamında değil, halkların siyasi temsil ve kendi kaderini tayin hakkı çerçevesinde de uluslararası platformlarda gündeme taşınması bakımından dikkat çekti.
Arjantin’de diplomasi trafiği
Ağustos ayının son bölümünde bir Uygur heyeti Arjantin’in başkenti Buenos Aires’e giderek bir dizi temas gerçekleştirdi.
Heyet, sivil toplum kuruluşları ve çeşitli paydaşlarla görüşmeler yaparken, CADAL tarafından düzenlenen 2026 Graciela Fernández Meijide Ödül Törenine de katıldı.
Ödül, cezaevinde bulunan Uygur yazar Yalqun Rozi ve ailesi adına heyet tarafından kabul edildi.
DUK’un açıklamasına göre Buenos Aires ziyareti sırasında dikkat çeken bir başka gelişme ise Uygur heyetinin gerçekleştirmeyi planladığı etkinliğin mekânıyla ilgili yaşandı. Kongre, Çin Büyükelçiliği’nin Buenos Aires makamları üzerinde baskı kurarak etkinliğin yapılacağı mekânın iptal edilmesini sağladığının öne sürüldüğünü bildirdi.
DUK Başkanı Dolkun İsa da daha sonra Arjantin merkezli Infobae’ye yaptığı açıklamalarda Uygurlara yönelik sınır aşan baskı iddialarını gündeme getirdi.
Japonya’da Uygur soykırımına ilişkin farkındalık çalışması
DUK’un Ağustos bülteninde yer alan bir diğer faaliyet ise Japonya’daki Uygur kuruluşlarının çalışmaları oldu.
Japonya Uygur Derneği, 15 Ağustos’ta Tokyo’daki Kudanshita İstasyonu çevresinde halka açık bir farkındalık etkinliği düzenledi.
Etkinlik kapsamında Uygur meselesini ve Doğu Türkistan’daki gelişmeleri anlatan 2 bin 500 adet broşür ve çizgi roman kitapçığı dağıtıldı. Dernek üyeleri ve destekçileri de kısa konuşmalar yaparak Japon kamuoyunun konuya ilişkin farkındalığını artırmaya çalıştı.
ABD’den Çinli şirketlere yeni yaptırım adımı
Ağustos ayında Uygur zorla çalıştırması konusunda uluslararası alanda da önemli bir gelişme yaşandı.
ABD, Uygur Zorla Çalıştırmayı Önleme Yasası (UFLPA) kapsamındaki kuruluşlar listesine 43 Çinli şirket daha ekledi. Böylece söz konusu listeye alınan kuruluşların toplam sayısının 187’ye yükseldiği DUK tarafından duyuruldu.
Washington yönetiminin bu adımı, Uygur bölgesindeki zorla çalıştırmayla bağlantılı olduğu değerlendirilen ürünlerin ABD pazarına girişinin sınırlandırılması bakımından önem taşıyor. DUK da gelişmeyi Ağustos ayının öne çıkan uluslararası gelişmeleri arasında gösterdi.
Uygur diasporasına yönelik sınır aşan baskı araştırma konusu oldu
Ağustos ayında yayımlanan akademik çalışmalar da DUK’un gündeminde yer aldı.
Araştırmacılar Adrian Zenz ve Muetter Tohti tarafından hazırlanan ve hakemli bir akademik dergide yayımlanan çalışma, Çin’in Uygur diasporasına yönelik sınır aşan baskı faaliyetlerinin genişlediğine ilişkin bulguları inceledi.
Çalışmada Uygur diasporasının izlenmesi, sorgulanması ve yurtdışındaki aktivistler hakkında bilgi vermeye zorlanması gibi uygulamalar ele alındı.
İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch) da Avustralya’daki Uygurların Doğu Türkistan’a aile ziyareti sırasında karşılaştıkları gözetim ve baskı iddialarını gündeme taşıdı. DUK’un bülteninde, Çinli makamların Avustralya’daki Uygur aktivistleri hakkında bilgi edinmeye yönelik girişimlerde bulunduğuna ilişkin HRW bulgularına da yer verildi.
Uygur kamp mağdurunun anıları kitaplaşıyor
DUK’un medya gündeminde ayrıca kamp mağduru Kalbinur Sıdık tarafından kaleme alınan ve yaklaşan anı kitabı da yer aldı.
The Diplomat’ın haberinde ele alınan kitapta Sıdık’ın gözaltı kamplarında yaşadıkları ve Uygurlara yönelik daha geniş çaplı baskı politikalarına ilişkin deneyimleri aktarılıyor.
DUK, bu çalışmayı Doğu Türkistan’daki gözaltı ve baskı sistemine ilişkin tanıklıkların uluslararası kamuoyuna aktarılması açısından önemli gelişmeler arasında değerlendirdi.
New York ve Londra’da “Etnik Birlik Yasası” protestoları
Ağustos ayının ilk günlerinde Uygurlar ve müttefik topluluklar da Çin’in “Etnik Birlik ve İlerlemeyi Teşvik Yasası”na karşı küresel protestolar düzenledi.
1 ve 2 Ağustos tarihlerinde New York ve Londra’da gerçekleştirilen gösteriler, “Küresel Eylem Günü” kapsamında yapıldı.
Protestolara Uygurların yanı sıra Tibetliler, Güney Moğolistanlılar, Hong Konglular, Tayvanlılar, Çinli muhalifler ve farklı topluluklardan destekçiler katıldı.
Gösterilerde Çin’in etnik politikaları ve söz konusu yasanın farklı halklar üzerindeki etkileri eleştirilirken, Uygur meselesinin diğer halkların hak ve özgürlük mücadeleleriyle birlikte uluslararası kamuoyuna taşınması hedeflendi.
Uygur kültürü Macaristan’daki Kurultaj’da tanıtıldı
Ağustos ayının ortasından itibaren Uygur temsilcileri Macaristan’da düzenlenen 9. Kurultaj – Macar Kabileler Meclisi etkinliğine katıldı.
13 Ağustos’tan itibaren gerçekleştirilen organizasyonda geleneksel gösteriler ve kültürel etkinliklerle Uygur kültürü ve mirası tanıtıldı.
DUK’un değerlendirmesine göre etkinlik, Uygurların diğer Türk topluluklarıyla kültürel bağlarını güçlendirmesi açısından da önem taşıdı.
DUK’un Ağustos gündeminde dört ana başlık öne çıktı
Dünya Uygur Kongresi’nin Ağustos ayındaki faaliyetleri genel olarak değerlendirildiğinde dört ana başlığın öne çıktığı görülüyor:
Birincisi, Çin’in Uygur politikalarının uluslararası platformlarda gündemde tutulması ve Pekin’in yeni yasal düzenlemelerinin tartışmaya açılması.
İkincisi, Uygur diasporasına yönelik olduğu ileri sürülen sınır aşan baskı ve takip faaliyetlerinin uluslararası kamuoyuna taşınması.
Üçüncüsü, zorla çalıştırmayla mücadele kapsamında ABD başta olmak üzere ülkelerin attığı adımların takip edilmesi.
Dördüncüsü ise, Uygur kimliği, kültürü ve tarihinin uluslararası etkinlikler aracılığıyla tanıtılması ve diğer Türk topluluklarıyla ilişkilerin güçlendirilmesi.
DUK’un Ağustos faaliyetleri, Kongrenin Doğu Türkistan meselesini yalnızca insan hakları kuruluşları üzerinden değil; parlamentolar, uluslararası örgütler, akademik çevreler, medya, sivil toplum ve kültürel platformlar aracılığıyla da gündemde tutmaya çalıştığını ortaya koydu.
Kongre, Ağustos ayı bülteninde ayrıca destekçilerini yeni eylem ve savunuculuk çalışmalarına katılmaya, Arjantin’de yürütülen hukuki sürece destek vermeye ve Uygur meselesine ilişkin farkındalığı artırmaya çağırdı.
