Özbekistan’da cezaevinde tutulan Karakalpak aktivist Dauletmurat Tazhimuratov’un durumu, uluslararası kamuoyunun gündeminde kalmaya devam ediyor. 2022 yılında Karakalpakistan’ın başkenti Nukus’ta yaşanan protestoların önde gelen isimlerinden olan Tazhimuratov, cezaevinde maruz kaldığını belirttiği kötü muamele ve işkence iddialarını Birleşmiş Milletler’e taşımasının ardından bazı iyileşmeler yaşandığını ailesine bildirdi.
Tazhimuratov’un kardeşi Renat Tazhimuratov’un aktardığına göre, aktivistin tutulduğu Buhara bölgesindeki 17 numaralı cezaevine Özbekistan Ombudsmanı Feruza Eşmatova başkanlığında bir heyet ziyarette bulundu. Bu ziyaretin ardından cezaevindeki şartlarda kısmi iyileşme sağlandı.
Renat Tazhimuratov, kardeşinin annesiyle yaptığı telefon görüşmesinde koşulların önceye kıyasla daha iyi olduğunu söylediğini aktardı. Ancak cezaevindeki hücrenin zemininin hâlâ beton olduğunu belirten Renat, cezaevi yönetiminin bu konuda düzenleme yapılacağına dair söz verdiğini ifade etti.
Ailenin verdiği bilgilere göre, en önemli gelişme ise aktiviste yönelik dayak olaylarının sona ermesi oldu.
BM’ye gönderdiği mektupta işkence ve kötü muameleyi anlattı
Dauletmurat Tazhimuratov, Ekim 2026’nın başlarında Birleşmiş Milletler’e iki sayfalık el yazısıyla bir başvuru gönderdi. Karakalpakça kaleme aldığı mektupta, Buhara’daki cezaevinde maruz kaldığını ileri sürdüğü kötü muameleleri ayrıntılı şekilde anlattı.
Aktivistin iddiasına göre, yaklaşık 20 metrekare büyüklüğündeki bir hücrede sekiz kişi tutuluyor. Tazhimuratov, aynı hücrede bulunan diğer mahkûmların yedisinin cezaevi yönetimi adına bilgi topladığını öne sürdü.
Mektubunda hücrenin zemininin bulunmadığını, aylarca banyo yapmasına izin verilmediğini, kendisine askerî marşlar ve Özbekistan millî marşını söylemesinin dayatıldığını belirten Tazhimuratov, Özbek olduğunu söylemeye zorlandığını ve bu baskıları kabul etmediği için darbedildiğini ifade etti.
Ombudsman heyeti cezaevini denetledi
Özbekistan Ombudsmanlığı da 15-16 Ekim 2026 tarihlerinde Buhara bölgesindeki ceza infaz kurumlarına yönelik bir izleme ziyareti gerçekleştirildiğini duyurdu.
Ombudsman Feruza Eşmatova başkanlığındaki heyet, 17 numaralı cezaevinin yanı sıra Kağan ilçesindeki 1 numaralı cezaevini ve Buhara kentindeki 4 numaralı tutukevini inceledi.
Resmî açıklamada, ziyaretler sırasında mahkûmların barınma koşulları, beslenme imkânları ve sağlık hizmetlerine erişimlerinin değerlendirildiği bildirildi. Ayrıca hücrelerin ve sağlık birimlerinin durumu, güvenlik kameralarının çalışırlığı ve mahkûmlara yönelik arama uygulamaları da incelemeye alındı.
Ombudsmanlık, denetimler sonucunda tespit edilecek eksikliklere ilişkin rapor hazırlanacağını ve gerekli kurumlara tavsiye ya da resmî başvurular gönderileceğini açıkladı.
Avukatın açıklamaları işkence iddialarını yeniden gündeme taşıdı
Tazhimuratov’un cezaevindeki durumuna ilişkin iddialar, avukatı Sergey Mayorov’un Özbekistan Cumhurbaşkanı’na yönelik video açıklamasının ardından daha geniş yankı buldu.
Avukat Mayorov, Eylül ayının ortasında müvekkilini ziyaret ettiğinde vücudunda darp izleri ve yaralar gördüğünü söyledi. Bu izlerin 8 Temmuz’da yaşandığı belirtilen şiddet olaylarından kaldığını aktaran avukat, Tazhimuratov’un darp sonrasında defalarca talepte bulunmasına rağmen gerekli sağlık hizmetini alamadığını ileri sürdü.
Mayorov ayrıca müvekkilinin darbedilmesinin ardından idrarında kan görüldüğünü ve olayın cezaevi güvenlik kameraları tarafından kaydedildiğini iddia etti.
Avukat, yaşananların soruşturulması ve işkence iddiaları hakkında ceza davası açılması talebiyle Özbekistan Başsavcılığına başvurdu. Ancak aile tarafından aktarılan Başsavcılık yanıtına göre, 28 Ekim 2026 tarihinde yapılan inceleme sonucunda ceza soruşturması başlatılmasına gerek olmadığına karar verildi. Kararda, bu karara itiraz edilebileceği de belirtildi.
Uluslararası insan hakları kuruluşlarından serbest bırakılma çağrısı
Tazhimuratov’un BM’ye başvurusu uluslararası insan hakları kuruluşlarının da tepkisine yol açtı.
Human Rights Watch, Norveç Helsinki Komitesi, İnsan Hakları için Uluslararası Ortaklık (IPHR), Orta Asya’da İnsan Hakları Derneği (AHRCA), Freedom Now, Civil Rights Defenders ve Human Rights Foundation, Özbekistan yönetimine çağrıda bulunarak aktivistin güvenliğinin sağlanmasını ve serbest bırakılmasını istedi.
2022 Nukus protestolarının ardından 16 yıl hapis cezasına çarptırıldı
Karakalpakistanlı aktivist Dauletmurat Tazhimuratov, Temmuz 2022’de Nukus’ta yaşanan kitlesel protestoların ardından tutuklandı.
Protestolar, Özbekistan Anayasası’nda yapılması planlanan ve Karakalpakistan’ın özerk statüsünü ve Özbekistan’dan ayrılma hakkına ilişkin hükmü ortadan kaldırmayı öngören değişikliklere karşı düzenlenmişti. Güvenlik güçlerinin müdahalesiyle kanlı olaylara dönüşen gösterilerin ardından çok sayıda aktivist gözaltına alınmıştı.
Tazhimuratov, Ocak 2023’te Buhara Bölge Mahkemesi tarafından iktidarı ele geçirmeye yönelik komplo ve anayasal düzeni devirmeye teşebbüs suçlamalarıyla 16 yıl hapis cezasına mahkûm edildi.
Mayıs 2026’da ise cezaevindeki düzeni bozduğu iddiasıyla mevcut cezasına beş yıl daha eklendi. Bu kararın ardından daha ağır koşullara sahip bir cezaevine nakledildi.
BM’ye yaptığı başvurunun ardından cezaevi koşullarında kısmi iyileşme yaşandığını bildiren Tazhimuratov’un durumu, Özbekistan’daki siyasi tutukluların hakları ve cezaevlerinde kötü muamele iddiaları konusundaki tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.
