Kazakistan’da Sovyet yönetimi döneminde yaşanan büyük kıtlığı konu alan “Külpaş” adlı tarihî dram filmiyle ilgili yeni bir gelişme yaşandı. Yönetmen Akan Satayev’in imzasını taşıyan film, 19 Kasım’da ülke genelinde gösterime girerken, yapımın sinema salonlarında gösterilen son versiyonunda Aşarşılık felaketinin kurbanlarının sayısını belirten jenerik yazılarının bulunmadığı ortaya çıktı.
Vlast.kz’nin haberine göre, Sataifilm stüdyosunun yapımcısı Maryam Satayeva, söz konusu yazıların dağıtım belgesi veren komisyonun talebi üzerine kaldırıldığını doğruladı.
Satayeva, komisyonun kıtlıkta hayatını kaybedenlerin sayısına ilişkin kesin verilerin bulunmadığı gerekçesiyle bu değişikliği istediğini belirtti. Yapımcı, filmin ana içeriğine müdahale edilmediğini, herhangi bir sahnenin çıkarılmadığını ve görüntülerde değişiklik yapılmadığını ifade etti.
Prömiyer son anda iptal edilmişti
“Külpaş” filminin 10 Kasım’da yapılması planlanan galası, gösterime saatler kala beklenmedik şekilde iptal edilmişti. Ertesi gün başlaması beklenen sinema gösterimleri de ertelenmişti.
Sataifilm stüdyosu ilk açıklamasında, gerekli işlemlerin tamamlanması için ek zamana ihtiyaç duyulduğunu bildirmişti. Yapımcı Maryam Satayeva daha sonra ertelemenin filmin dağıtım belgesinin alınmasıyla ilgili olduğunu açıkladı.
Filmin gösterime girmesi ve son jeneriğindeki değişikliklerin ortaya çıkması, Kazakistan’da tarihî hafıza ve Aşarşılık felaketinin anlatılması konusunu yeniden gündeme taşıdı.
Külpaş: Bir annenin açlığa karşı verdiği yaşam mücadelesi
Yönetmen Akan Satayev’in filmi, Kazak edebiyatının önemli isimlerinden, Sovyet baskısı döneminde kurşuna dizilerek öldürülen yazar Beyimbet Maylin’in aynı adlı eserinden uyarlandı.
Film, 1930’lu yıllarda Kazakistan’da yaşanan büyük kıtlık sırasında ailesini hayatta tutmaya çalışan Külpaş isimli bir kadının hikâyesini anlatıyor.
Yoksulluk ve açlığın pençesindeki Külpaş, küçük oğlunu ve eşini ölümden kurtarabilmek için çaresiz bir mücadeleye girişiyor. Ailesini doyurabilecek imkânlardan yoksun kalan kadın, zengin yaşlı bir adamla evlenmek üzere ailesinden ayrılmak gibi ağır bir karar vermek zorunda kalıyor.
Bu karar, filmin merkezinde yer alan annelik, fedakârlık, çaresizlik ve hayatta kalma mücadelesini gözler önüne seriyor.
Yapım, kıtlığı yalnızca tarihî bir olay veya istatistikler üzerinden değil, felaketin sıradan insanların hayatında açtığı derin yaralar üzerinden anlatıyor. Bir annenin çocuğunu yaşatmak için verdiği mücadele aracılığıyla bütün bir toplumun yaşadığı yıkıma dikkat çekiyor.
Aşarşılık: Kazak halkını yok olmanın eşiğine getiren büyük felaket
Filmin anlattığı Aşarşılık, Kazakistan tarihinin en büyük insanlık dramlarından biri olarak kabul ediliyor.
Özellikle 1931-1933 yıllarında etkisini gösteren büyük kıtlık, Sovyet lideri Josef Stalin döneminde uygulanan zorunlu kolektifleştirme, hayvanlara el konulması ve göçebe Kazak toplumunun zorla yerleşik hayata geçirilmesi politikalarıyla doğrudan bağlantılıydı.
Geleneksel geçim kaynakları hayvancılığa dayanan Kazak ailelerinin sürülerine el konulması, hayvan varlığının hızla azalmasına ve milyonlarca insanın açlıkla karşı karşıya kalmasına yol açtı.
Sovyet yönetiminin tarım ve hayvancılık politikaları, Kazak toplumunun yüzyıllardır sürdürdüğü yaşam biçimini de köklü biçimde değiştirdi. Hayvanlarını kaybeden aileler hem beslenme kaynaklarından hem de ekonomik bağımsızlıklarından mahrum kaldı.
Açlık nedeniyle çok sayıda insan hayatını kaybederken, hayatta kalabilen yüz binlerce Kazak başka bölgelere ve ülkelere göç etmek zorunda kaldı.
ABD Kongre Kütüphanesi’nde yayımlanan tarihçi Sarah Cameron’ın değerlendirmesinde, 1930-1933 dönemindeki kıtlıkta yaklaşık 1,5 milyon insanın hayatını kaybettiği, bunun Kazakistan nüfusunun yaklaşık dörtte birine karşılık geldiği belirtiliyor. Farklı araştırmalarda dönem, kapsam ve hesaplama yöntemlerine bağlı olarak değişen tahminler bulunuyor.
Aşarşılık, yalnızca insanların açlıktan ölmesiyle sınırlı kalmadı; Kazak halkının demografik yapısını, kültürel hayatını ve geleneksel toplumsal düzenini de derinden sarstı.
Film, tarihî hafızayı yeniden gündeme taşıdı
“Külpaş” filminin son jeneriğinden kurban sayısına ilişkin bilgilerin çıkarılması, Aşarşılık’ın tarihî boyutunun nasıl ele alınacağına ilişkin tartışmaları da beraberinde getirdi.
Yapımcı Maryam Satayeva, komisyonun kesin kurban sayısına ilişkin veri bulunmadığı gerekçesiyle jeneriğin kaldırılmasını istediğini belirtirken, filmin kendisinde herhangi bir kesinti yapılmadığını vurguladı.
Filmin yönetmeni Akan Satayev’in uzun yıllardır hayata geçirmek istediği proje, Beyimbet Maylin’in edebî eserini sinemaya taşıyarak Kazak halkının hafızasındaki büyük felaketi yeni kuşaklara aktarmayı amaçlıyor.
Kazakistan’da 31 Mayıs, siyasi baskı ve kıtlık kurbanlarını anma günü olarak kabul ediliyor. Aşarşılık’ın üzerinden yaklaşık bir asır geçmiş olmasına rağmen felaketin sonuçları, Kazak ailelerinin tarihî hafızasında yaşamaya devam ediyor.
“Külpaş”, bir annenin çocuğunu kurtarma mücadelesi üzerinden milyonlarca insanın yaşadığı acıyı beyaz perdeye taşıyor. Filmin jeneriğinden kurban sayısının çıkarılması ise Aşarşılık’ın tarihî hafızadaki yeri ve bu felaketin nasıl anlatılması gerektiği konusundaki tartışmaları yeniden gündeme getiriyor.























